THÁNH NHẠC GÌ MÀ XƯA QUÁ VẬY?

Lm. Anrê Đỗ xuân Quế

Nhạc sĩ Thiên Quang, người đang hoạt động ráo riết về thánh nhạc tại Hoa kỳ lại mới gửi điện thư cho tôi, yêu cầu trả lời câu hỏi của ông Phạm Quang Ánh, thuộc cộng đoàn Chúa Chiên lành bên Mỹ như sau: “Tại sao chúng ta phải tuân theo huấn thị của Hội thánh về Thánh nhạc xưa quá như vậy. Tại sao phải theo Hiến chế Phụng vụ̣ mà hát theo lời dạy của Hội thánh xua quá đi thôi. Làm như thế, giới trẻ nó sẽ bỏ đạo hết.”

Nhận được điện thư này cả hơn một tháng nay rồi, nhưng tôi vẫn chưa trả lời và tự nhiên không muốn trả lời. Thấy tôi chậm trả lời, nhạc sĩ Thiên Quang lại thúc, vì ông muốn tôi trả lời cho rộng đường dư luận. Thú thự̣c những câu hỏi nêu trên làm cho tôi liên tưởng đến những câu như: “Tại sao con cái phải vâng lời cha mẹ? Tại sao khi ra khỏi nhà, con cái nên cho cha me biếtt là đi đâu, ấy là không muốn nói con cái phải xin phép cha me, khi còn là vị thành niên? ” Sao mà xưa quá vậy, thời bây giờ mà thanh niên thiếu nữ còn phải tùy thuộc vào cha mẹ ư?”

Trả lời những câu hỏi như thế, ai mà chả trả lời được. Dễ quá đi chứ! Nhưng để rộng đường dư luận như ý của nhạc sĩ Thiên Quang, tôi cũng xin tuần tự trả lời những câu hỏi trên. Tôi biết chắc những câu trả lời này không thuyết phục đuợc ông Ánh cũng như nhiều người khác có cùng một quan niệm như ông, nhưng tôi xin cứ khách quan và theo lẽ nên chăng mà nói, còn ai nghe hay không nghe thì đó là quyền của nguời ta. Có điều dù nghe hay không nghe, ai nấy đều phải tuân theo sự thật và lẽ phải, nếu đúng là như vậy.

1. Tại sao chúng ta phải tuân theo huấn thị của Hội thánh về Thánh nhạc xưa quá như vậy?

Câu hỏi này có hai vế: vế thứ nhất là tại sao phải tuân theo và vế thứ hai là Thánh nhạc xưa quá. Về vế thứ nhất, tôi xin nói: chúng ta phải tuân theo Huấn thị của Hội thánh về Thánh nhạc vì đó là bổn phận của chúng ta, bởi lẽ chúng ta là con cái Hội thánh do bí tích Thánh tẩy. Hội thánh đã sinh ra chúng ta về đường thiêng liêng. Chúng ta phải tuân theo Huấn thị của Hội thánh cũng như con cái phải vâng lời cha mẹ vậy. Có ai phủ nhận bổn phận của con cái là phải vâng lời cha mẹ đâu, nhất là khi con cái còn nhỏ, chưa hiểu biết mấy và chưa có kinh nghiệm trong trường đời. Bởi vậy tuân theo Huấn thị của Hội thánh về Thánh nhạc là điều đương nhiên, nhất là khi Hội thánh thấy con cái của mình không biết hay hiểu sai về chúc năng của Thánh nhạc là tôn vinh Thiên Chúa và thánh hóa các tín hữu. Chính vì chức năng cao quí này mà Hội thánh phải hướng dẫn, đề ra các qui tắc cho con cái mình noi theo. Có phải ngẫu nhiên mà có Motu proprio đề là Tra le sollicitudini của thánh Giáo Hoàng Pio X, ban hành năm 1904 cách đây một trăm năm đâu? Và có phải vô cớ mà mới đây Đức Giáo Hoàng Gio-an Phao-lô II viết một thư thủ bút để kỷ niệm một trăm năm ngày ban hành sắc lệnh Motu proprio mới nói đâu?

Vế thứ hai là Thánh nhạc quá xưa. Đúng như vậy. Thánh nhạc mà đặc biệt la Bình ca xưa lắm rồi, cả mấy trăm năm chứ không phải ít. Thế mà ngày nay ở bên Âu Mỹ, sau một thời người ta chạy theo nhạc thời trang, bây giờ lại có những đĩa hát, băng nhạc bình ca bằng tiếng la-tinh rất được ưa chuộng. Xưa, cổ nhưng mà quí. Các cổ vật người ta mới khai quật được ở Hà-nội và hiện đang trưng bày ở bảo tàng viện Sai-gon cho đến hết tháng sáu năm nay, cổ đó mà rất quí. Có ai dám chê đâu! Cho nên xưa nhưng mà không có nghĩa là đáng bỏ đi đối với một số cổ vật. Những vật người ta tìm được và vớt lên từ con tầu Titanic cách đây cả 90 năm, xưa đấy, hiện đang trưng bày ở Luân đôn, đâu có phải là đồ bỏ? Nhạc cổ điển của Mozart, Bach, Beethoven xưa lắm chứ, thế mà sao cả thế giới vẫn còn thích nghe, vẫn tiếp tục được hòa nhạc, biểu diễn và sản xuất thành các băng nhạc đĩa hát ở nhiều thời từ xưa đến nay. Bởi vậy, xưa nhưng tùy. Có cái xưa phải bỏ, như người ta đã bỏ lối búi tó hay bó chân. Còn những cái hay và được công nhận là có giá trị thì không bỏ được. Thánh nhạc thuộc loại này, một kho tàng quí giá làm vẻ vang cho Hội thánh từ bao đời nay. Chỉ có loại nhạc tồi mà người ta cũng gọi là thánh ca mới đáng loại thôi. Muốn là thánh ca chân chính thì phải hội tụ ba yếu tố: đó là thánh thiện, nghệ thuật và phổ quát. Không có ba yếu tố này thì không gọi là thánh nhạc được.

2. Câu hỏi thứ hai cũng có hai vế. Vế thứ nhất gần giống câu thứ nhất về ý tại sao phải theo Hiến chế Phụng vụ mà hát theo lời dạy của Hội thánh xưa quá đi thôi. Lời dạy của Hội thánh trong Hiến chế Phụng vụ, chương VI không quá xưa đâu, vì có nói đến Bình ca (số 116a), Đa âm hợp xướng (số 116b), các Ấn bản bình ca (số 117), Bài hát đạo bình dân (số 118). Ngay đầu chương VI, cuối số 112, Hiến chế đã có những lời lẽ hợp thời như sau: “Bởi thế, Thánh nhạc sẽ càng thánh khi càng gắn liền chặt chẽ với hành động phụng vụ, bằng cách diễn tả lời cầu nguyện ngọt ngào hơn, thôi thúc tín hữu đồng tâm nhất trí, và làm cho nghi lễ thánh thêm phần long trọng. Hội thánh còn công nhận và đưa vào phụng vụ các hình thức của nghệ thuật chân chính, khi những hình thức ấy hội đủ những điều kiện cần thiết.

Vậy, khi duy trì các quy tắc cũng như các chỉ thị của truyền thống và của kỷ luật trong Hội thánh, đồng thời nhắm theo mục đích của Thánh nhạc là tôn vinh Thiên Chúa và thánh hóa các tín hữu, thánh Công đồng ấn định những điều sau đây.”

Trong thư thủ bút nhân kỷ niệm một trăm năm Motu proprio, Đức Giáo Hoàng Gio-an Phao-lô II cũng viết: “Tôi biết rõ là cả ngày nay cũng không thiếu những nhà sáng tác có khả năng cống hiến trong tinh thần này, phần đóng góp cần thiết và sự hợp tác sở trường của họ, để tăng cường gia sản âm nhạc, nhằm phục vụ một nền phụng vụ luôn luôn được sống mãnh liệt hơn. Tôi bày tỏ với họ tất cả lòng tín nhiệm của tôi, và rất chân thành khuyến khích họ nên hết sức nỗ lực để gia tăng ca mục bằng những sang tác xứng với sự cao cả của các mầu nhiệm được cử hành, và đồng thời thích hợp với cảm quan của người thời đại.” (Một trăm năm Motu proprio số 12).

(Xin xem tiếp trong Nguyệt San Diễn Đàn Giáo Dân số 31 tháng 6/2004 trang 110)

Trở lại Trang Nhà: