Trong một bài viết nhan-đề "TÌM RA SỰ THẬT "THỰC", linh-mục Pascal Nguyễn Ngọc Tỉnh nhận-định về việc đức HY Tổng-giám-mục Sài-gòn đã có mặt ở Vatican trong những ngày từ 30-5-2010 đến 03-6-2010 vì một "sứ-vụ" quan-trọng như chính đức Tổng-giám-mục Phạm Minh Mẫn giải-thích "Trong tình hình một số ý kiến trên mạng hay qua truyền tai nhau, tạo nên dư luận gây ít nhiều hoang mang và bất ổn trong cộng đoàn Giáo hội và xã hội, ví dụ như một vài dư luận cho rằng có sự tắc trách của Bộ Truyền giáo, sự thoả hiệp của Bộ Ngoại giao, sự cấu kết của một ít nhân vật trong Giáo hội vì tư lợi, sự ngây ngô của Vatican…, một số giám mục đề nghị tôi đi tìm hiểu sự thật "thực" tận gốc rễ".

        Như vậy là đã có một kinh-nghiệm quá rõ-ràng. Việc một chủ chăn có bề-thế trong Giáo-hội và cũng có thể là có uy-tín đối với nhà nước cộng-sản Việt-Nam hiện nay nhìn nhận rằng có những sự thật không thực. Bằng vào kinh-nghiệm dưạ trên lời nói này, chúng ta có thêm một hướng nhìn là có thể từ xưa đến nay, nhất là từ 1975 đến nay, ngoài Đức Ki-tô là Chân-lý vĩnh-cửu ra thì trong cõi nhân-gian này, trong lòng dân-tộc này và ngay cả trong Giáo-hội Việt-Nam ngày nay này vẫn có những sự thật không thực, những sự thật giả-trá, bịa-đặt, dàn-dựng, sắp xếp và ngụy-tạo…vân…vân…Cho dù đó là sự thật đuợc nói ra từ miệng một đấng bậc nào đó hay đuợc loan đi từ những thông-báo, thư chung…và có thể là cả những thư mục-vụ nữa.

        Tuy nhiên, xét theo hiện-trạng xã-hội và Giáo-hội Việt-Nam, những sự thật thực hay không thực theo nghĩa của Đức Hồng-y Phạm Minh Mẫn thường chỉ trú-ẩn và lan-tràn theo ngôn-từ nhiều hơn là những hành-động. Nghĩa là, xuyên qua những lời tuyên-bố, các văn-bản hành-chánh, các diễn-văn, diễn-từ, tham-luận, xã luận, những câu trả lời các cuộc phỏng-vấn của các chức sắc "có máu mặt", có điều-kiện ăn nói …thì sự thật "thực" trong đó hẳn chẳng có là bao. Còn các sự việc diễn ra giữa đời gây tác-dụng trên chính sinh-hoạt của con người thì làm sao che dấu….Cho nên, "ngôn" thì có thể là "xảo" nhưng "hành" thì lại rất thực-tiễn và lộ-liễu. Và rồi, những hậu-quả phát-sinh từ những thái-độ sống hay hành-động sẽ là mặt thật của sự thực.

        Cây Thánh-giá trên núi Thờ ở Đồng Chiêm mà cũng là biểu-tượng chung của khối Ki-tô giáo trên hoàn-vũ đã bị nhà cầm-quyền cộng-sản Việt-Nam phá đổ…và thái-độ dửng-dưng như khách bàng-quan của đa-số thành-viên thuộc Hàng Giáo-phẩm Việt-Nam cũng là sự thực. Còn những lý-do của phía chính-quyền nêu ra là không thực và lời giải-thích này nọ của giáo-quyền cho dù là không nói dối thì cũng chỉ là nói quanh. Cho nên, khi đức Hồng-y Phạm Minh Mẫn nói một số giám mục đề nghị tôi đi tìm hiểu sự thật "thực" tận gốc rễ cũng là một cách quyết-định loanh-quanh của một số giám mục. Bởi vì sự thật là khi các vị được đặt làm thủ-lãnh một Giáo-hội điạ-phuơng thì các vị phải thực-hành trách-nhiệm của mình tại điạ-phương đó. Việc sinh-hoạt của Giaó-hội Việt-Nam trong phần-vụ mình mà lại đi tìm hiểu sự thật "thực" tận gốc rễ bên Vatican…Có thực vậy không?

        Sự thật là Đức Tổng-giám-mục Ngô Quang Kiệt đã bị nhà cầm quyền Hà-nội đòi buộc phải từ-chức, phải bị trục-xuất khỏi Việt-Nam và đã bị đưa đi vào lúc nửa đêm như một tội-đồ, một nạn-nhân bị bắt cóc. Còn việc ngài bị bệnh đến độ mất khả-năng cai-quản Tổng-giáo-phận Hà-nội hay không thì không ai biết đuợc.

        Sự thật là kể từ sau biến-cố 30-4-1975, Giáo-hội Công-giáo Việt-Nam đã mất hoàn-toàn sự bình-an cả mặt thiêng-liêng đến phần thế-tục. Thời gian đầu thì giống như bị cấm-cố với việc đóng cửa các chủng-viện, các dòng tu bị kiểm-soát và bị chiếm hữu từng phần …Rồi các thừa-tác-vụ thiêng-liêng tư-tế, vương-đế, ngôn sứ bị giới-hạn và các thẩm-quyền quản-trị, thánh-hoá và giáo-huấn của Đức Ki-tô trao ban cũng bị lấn-lướt, bị kiểm-soát.

        Sự thật là tuy hiện nay với bề ngoài xem ra trù-phú với việc xây cất vô chừng, song chính-sách tôn-giáo của nhà nước lại tinh-vi hơn. Việc các Đại-chủng-viện đuợc mở lại phải đi kèm theo những điều-kiện như duyệt xét danh-sách chủng sinh theo lý-lịch khi nhập học hay khi phong chức đã đành, mà điều đáng nói là chủ-nghĩa Mác-Lê đã phải đuợc chính-thức giảng-dạy tại các Đại-chủng-viện do cán-bộ đảm-nhiệm. Tại các dòng tu, nhất là dòng nữ, khi đuợc phép mở lại các lớp dạy mầm non hay mẫu-giáo thì kèm theo điều buộc là phải thay thế các hình ảnh về đạo hoặc Thánh-gía trong phòng học bằng hình "bác Hồ" .

        Sự thật là tại Miền Bắc, sau khi nhà nước đòi phải chấp-nhận cho cán-bộ nhà nước vào giảng dạy chủ-nghĩa Mác - Lê trong chủng-viện nhưng ĐC Trịnh Như Khuê không chịu nên từ năm 1960 các Đại-chủng-viện đã bị đóng cửa. Rồi trong cảnh lêu-bêu, vất-vưởng của một Giáo-hội thầm-lặng suốt 20 năm cũng có đuợc các giám-mục Nguyễn Văn Yến, Nguyễn Quang Tuyến, Chu văn Minh và một số linh-mục.

        Sự thật là chính vì Giáo-hội đã mất hoàn-toàn tính-cách thiêng-liêng với những sinh-hoat tôn-giáo bị kiểm-soát như vậy cho nên các đấng bậc đã vì bản-tính con người mà đặt nặng vấn-đề "lập-trường", vấn-đề "quan-điểm" kiểu tránh nắng cầu rợp hơn nên không gặp nhau đuợc trong sứ-vụ rao giảng để thành phe, thành phái, Vậy thì sự thật về việc thiếu hợp nhất là ở đâu?

        Sự thật là càng ngày trong cơ-cầu sinh-hoạt của Giáo-hội, chẳng hiểu vô-tình hay cố ý, càng phát-sinh tình-trạng dị-dạng cả về người lẫn việc, nếu không muốn nói là coi thường dư-luận, coi thường tín-hữu. Chẳng hạn như trên mạng lưới Nữ Vuơng Công Lý và nhiều nơi khác loan tin về Thánh-lễ kết-thúc Năm Linh-mục và truyền chức cho 33 tân linh-mục của Tổng-giáo-phận Sài-gòn do Hồng-y Phạm Minh Mẫn và Giám-mục Phụ-tá Nguyễn Văn Khảm chủ-tế thì dàn kèn đồng đã cử bản nhạc "Cùng nhau đi hồng binh" mà đuợc gọi bằng danh hiệu mỉa-mai là thánh-nhạc mới của Tổng-giáo-phận Sài-gòn. Bài hát này có xuất-xứ rõ-ràng là một bài hát của nhạc sĩ Đinh Nhu, được sáng tác năm 1930 khi tác-giả đang bị giam trong tù, lấy cảm hứng từ cao trào đấu tranh cách mạng sôi nổi lúc đó, đặc biệt là phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh., được coi là bài hát đầu tiên của tân nhạc cách mạng dưới sự lãnh đạo của đảng cộng-sản Việt-Nam, lời lẽ như sau:

        Khi đuợc hỏi tại sao lại có sự gở lạ này thì ông Nguyễn Nghị, một trong số chín thành-viên chủ-chốt của WHD (trang mạng của Hội-đồng Giám-mục Việt-Nam) đã trả lời mỗi lúc mỗi khác rằng "đó chỉ là một sự cố nghề nghiệp, vì đám thổi kèn tây này có thói quen chơi "liên khúc", hết bài nay sang bài khác, mỗi bài chi có một đoạn thôi, chứ không phải do chủ ý hay do chỉ đạo từ Bề trên đâu. Ông Nguyễn Nghị còn thêm là nếu nghi lễ mà còn kéo dài thì có khả năng sẽ có thêm bài "Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng" nữa (!!!) Rồi cũng ông Nguyễn Nghị lại giải-thích với người khác rằng đây là một bài Thánh-ca có cái "air" giông-giống bài "Cùng nhau đi hồng binh". Ai cũng thấy lối giải-thích này cũng có thể dễ tin cách đơn-giản là vì sự cố nghề nghiệp nếu đây là một đám ma, tang-gia muớn ban nhạc kèn tây và không cho họ sự chỉ-đạo nào. Bởi vì cũng đã có trường-hợp ban nhạc kèn tây đám ma, khi đến lò thiêu họ chơi nhạc Lambada...Nhưng thưa ông Nguyễn Nghị, đây là Thánh-lễ kết-thúc Năm Linh-mục và truyền chức cho 33 tân linh-mục của Tổng-giáo-phận Sài-gòn, chẳng lẽ Giáo-phận đi mướn ban nhạc kèn tây tào lao thay vì dàn nhạc nào đó với sự hướng-dẫn của Ban-tổ-chức...Theo cách như ông Nguyễn Nghị nói thì hoá ra những sinh-hoạt của Giáo-hội bây giờ thả nổi cho tào-lao như thế sao?...

        Một sự thật quan-trọng là thái-độ làm ngơ của đa số các vị thành-viên của Hội-đồng Giám-mục Việt-Nam trước những vụ việc như Toà Khâm-sứ, Thái-hà, Loan-lý, Đồng Chiêm đến những thay đổi nhân-sự đột-ngột tại Tổng-giáo-phận Hà-nội, tại Giáo-phận Vinh …thì hàng giáo-phẩm đã bị mất mát nhiều uy-tín, lòng kính-trọng và sự tin-tuởng của cộng-đoàn tín-hữu.

        Bởi vì, những sự thật trên đã thúc-đẩy người tín-hữu đến lúc cần minh-định lại trong đức tin "mến Chúa, yêu người" cái thói quen chỉ biết tôn-sùng chức-vụ và vâng lời tối mặt cách cẩn trọng hơn để không bị lệch-lạc theo cảm-tính xưa nay đã quen giản-lược Đức Ki-tô với các vị-thế và quyền-uy trong cơ-chế Giáo-hội. Như một linh-mục cao-niên cùng trong Nhóm phiên dịch Kinh Thánh và Các giờ kinh Phụng vụ, cha Đỗ Xuân Quế, đã nhìn nhận..."Chắc hẳn nhiều người vẫn còn tin vào Hội-đồng Giám-mục, vì tin vào thánh ý Chúa qua các vị đó, như đã được dạy. Nhưng bên cạnh đấy, không thiếu những người biết lượng giá cũng như phê bình, phân tích các sự việc. Họ hoài nghi vì sự yên lặng triền miên của HĐGM trước những nỗi thống khổ của tín hữu ở nhiều nơi, vì dám biểu lộ đức tin để bênh vực sự thật và công lý, cũng như trước những cảnh đảo điên trong xã hội cần được sự lưu tâm và hỗ trợ của một thế giá và quyền uy tinh thần như HĐGM".

        Sau hơn ba thế-kỷ tiếp-nhận Tin Mừng, cộng-đồng Dân Chúa Việt-Nam đã có nhiều, rất nhiều nếu không muốn nói là đông-đảo tín-hữu không còn là đám quần chúng ngây-ngô, xuẩn ngốc bị đẩy cây mà la lên đòi giết Chúa cách man-rợ trước dinh Phi-la-tô nữa. Họ đã nhận ra Đức Ki-tô không xuống thế làm một nhà chính-trị nhưng Người đã bị treo lên Thập-giá vì cá-nhân những chức-sắc trong đạo do tham-vọng xuẩn-động đã ỷ vào quyền-lực chính-trị hoặc bị quyền-lực này áp-đặt nên cố tình nguỵ-biện theo sự ác mà giết Người. Họ đã sáng suốt cho mọi người nhìn ra chân giả mà giưong cao nhận-thức trước nhà thờ chính toà Hà-nội "Đức Tổng Ngô Quang Kiệt mới là người chủ chăn đích thực" với một chữ "mới" nhấn mạnh đủ chứng tỏ là "thật đã không thiếu những người biết lượng giá cũng như phê bình, phân-tích các sự việc"...   

        Vậy thì, sự thật nằm ngay trong chính lương-tâm Công-giáo của các đấng bậc, của muôn người khi thấy cần thiết soi chiếu lại chính tâm-linh mình cho đuợc gạn đục khơi trong, cũng như cho xã-hội Việt-Nam đuợc sáng sủa hơn theo tiếng gọi và công-bằng thực sự của xã-hội như Hồng-y Renato R. Martino Chủ-tịch Hội-đồng Công-lý và Hoà-bình đã quả quyết như vậy vào dịp khai mạc một cuộc hội thảo quốc tế về đạo đức và chính trị với đề tài "Chính trị, hình thức đòi hỏi của đức ái" (La politique, forme exigeante de la charité) tại Vatican ngày 20.6.2008: "Hội thánh không làm chính trị, nhưng có một học thuyết về chính trị, hầu có thể chu toàn sứ mệnh của mình, để phục vụ công thiện công hảo (L’Eglise ne fait pas de politique mais elle a une doctrine sur la politique, de façon à pouvoir accomplir sa mission au service du bien commun). Đấy là sứ-mạng thực-sự mà Hồng-y Renato R. Martino đã khẳng-định "Duy trì và cổ võ nơi lương tâm mọi người ý thức về phẩm giá siêu việt của nhân vị: đó là sự đóng góp đầu tiên và cốt yếu mà Hội thánh cống hiến cho cộng đồng chính trị. Trong "sứ điệp" của Đức Ki-tô do Hội thánh loan truyền, cộng đồng nhân loại có thể tìm thấy sức mạnh để yêu tha nhân như chính mình, để chiến đấu chống lại tất cả những gì phản nghịch sự sống, để chấp nhận sự bình đẳng căn bản của mọi người,

        (Conserver et promouvoir dans la conscience commune le sens de la dignité transcendante de la personne humaine : telle est la contribution première et essentielle que l’Eglise offre à la communauté politique. Dans le message du Christ annoncé par l’Eglise, la communauté humaine peut trouver la force pour aimer le prochain comme un autre soi-même, pour combattre tout ce qui est contre la vie, pour admettre l’égalité fondamentale de tous, pour lutter contre toute forme de discrimination... )