V�i Cảm Nghĩ Về Cha GILDO DOMINICI

ĐỖ MINH TR�

Lm. Cosma Ho�ng Văn Đạt, SJ.

T�i gặp cha Gildo Dominici lần đầu năm 1968, tại Trung T�m Đắc Lộ ở Saigon. Đ� l� một buổi chiều, cha đang đi dạo trong s�n. Thấy một cha lạ, t�i chưa biết l� ai, nhưng cha đ� ch�o t�i trước, bằng tiếng Việt. T�i hỏi: �Cha người nước n�o?� Cha vừa cười vừa trả lời bằng thứ tiếng Việt của người Ch�u �u mới học: �T�i l� người Việt Nam!� T�i rất ngạc nhi�n, muốn n�i chuyện th�m, nhưng cha chỉ biết n�i bấy nhi�u th�i!

Từ năm 1970, cha l�m gi�o sư ở Gi�o Ho�ng Học Viện Th�nh Pi� X Đ�lạt, nơi t�i học. Từ năm 1972, cha l�m quản l� cộng đo�n học viện D�ng T�n [đường C� Giang, Đ�lạt], nơi t�i ở. L�m gi�o sư th� xa xa, kh�ng sao, nhưng l�m quản l� th� rất gần. Cha l� người �, chắc kh�ng kh� t�nh. Nhưng ai đ� cho t�i biết cha đậu tiến sĩ gi�o luật. Một tiến sĩ luật đi l�m quản l�! T�i nghĩ ngay đến c�c tiến sĩ luật trong Tin Mừng, thời Ch�a Gi�su, v�� kh�ng mấy c� cảm t�nh. T�i tự nhủ: �Phải d� dặt th�i!�

Tiếng Việt của cha l�c n�y đ� kh�, c� thể giao tiếp với mọi người, c� thể d�ng lễ v� giảng được. Mỗi ng�y sau bữa ăn trưa v� bữa ăn tối, ch�ng t�i thường đi bộ một ch�t ở s�n v� n�i chuyện với nhau. Dần dần t�i kh�m ph� ra một cha Đỗ Minh Tr� kh�c hẳn với những điều t�i nghĩ l�c đầu. Ước nguyện n�ng bỏng nhất của cha l� được chia sẻ với những người b�nh thường nhất, ngh�o khổ nhất. Việt Nam chẳng những ngh�o m� l�c ấy đang c� chiến tranh, ch�nh v� thế cha muốn đến Việt Nam. Cha hạnh ph�c khi được ở giữa những người ngh�o khổ để học với họ cuộc sống l�m người, l�m t�n hữu, giữa mu�n v�n s�ng gi� v� thử th�ch. Cha lu�n băn khoăn về nếp sống của c�c linh mục v� tu sĩ h�nh như gần với những th�nh phần kh� giả v� trở n�n �t nhiều quan li�u. T�i nghĩ thầm l� cha hơi l� tưởng, phần n�o ảo tưởng v� cả đến kh�ng tưởng.

Nhưng cha kh�ng phải l� một người chỉ mơ với mộng. Rất thực tế: hằng ng�y cha phục vụ cộng đo�n từ việc ăn uống đến mọi nhu cầu vật chất rất chu đ�o. Chắc chắn cha kh�ng phải l� một người c� đầu �c tổ chức của một nh� quản trị. Vả lại tiếng Việt của cha chỉ vừa đủ chứ kh�ng thể n�i l� �như gi� được. Nhưng cha th�ch nghi rất giỏi: bằng c�ch� cười! Cha kh�ng th�ng thạo lắm về c�ch ăn uống của người Việt Nam. Cha thường n�i nửa đ�a nửa thật về việc uống rượu: �Ch�a ban rượu ngon cho phấn khởi l�ng người�, vậy m� người Việt Nam kh�ng uống rượu, đời sống l�m sao vui được? Ở học viện, hầu như ch�ng t�i kh�ng uống rượu bao giờ. Rồi ăn cơm kiểu ho�n to�n Việt Nam, chắc chắn kh�c hẳn ở �. Nhưng kh�ng bao giờ nghe cha than phiền hay đ�i hỏi chi hết.

Chẳng những vậy, cha c�n rất th�ch đi Bảo Lộc tỉnh L�m Đồng: hễ c� dịp l� cha đến ở với gi�o d�n miền qu�. C� lần t�i n�i đ�a: �Cha sửa lại giấy khai sinh đi, nơi sinh l� Bảo Lộc chứ kh�ng phải Assisi!� Cha đ�p: �Assisi l� qu� của th�nh Phanxic�, Bảo Lộc l� qu� của t�i!� Rồi cha n�i với t�i về � định mạo hiểm với Ch�a Gi�su, đặc biệt trong mầu nhiệm Nhập Thể. Cụ thể hơn, cha cảm thấy hạnh ph�c đặc biệt với những người miền qu�, qu�y quần b�n m�m cơm gia đ�nh tr�n manh chiếu trải ngay giữa nền nh�, vắt �o d�i tr�n vai đi lễ, n�i thứ tiếng Việt kh�ng c� trong từ điển như �nạy cha� hay �c�y rừa�, khiến cha nhiều phen l�ng t�ng v� kh�ng hiểu! Kh�ng biết ai đ� chuyển t�n cha từ tiếng � l� Dominici sang tiếng Việt l� Đỗ Minh Tr�, h�nh như người n�o đ� ở Bảo Lộc, chỉ biết l� cha rất h�nh diện về t�n của m�nh, tự coi như m�nh thực sự l� người Việt Nam, v� t�n ch�nh l� người.

T�i chỉ theo học với cha một giảng kh�a về �C�c nh�n đức �. T�i vốn c� �t nhiều th�nh kiến về �lu�n l��, n�n coi thần học lu�n l� như điều cực chẳng đ� phải học th� học th�i, chứ kh�ng hứng th� chi. Chẳng những vậy, phải th� thật l� cha giảng kh�ng hấp dẫn mấy. Tuy nhi�n, những điều t�i học được trong giảng kh�a ấy, nhất l� trong gi�o tr�nh cha soạn, đ� mở cho t�i một nh�n quan mới với những ch�n trời mới, từ c�c c�c ng�n sứ đến Ch�a Gi�su trong Tin Mừng, từ c�c gi�o phụ đến C�ng đồng Vatican� II, cả nền lu�n l� Nho Gi�o v� quan niệm về đức hạnh của người Việt Nam nữa. Lu�n l� kh�ng chỉ l� những chuyện của c�c cụ gi� lẩm cẩm m� l� cuộc sống cao đẹp, vừa rất nh�n bản vừa rất th�nh thi�ng của con c�i Ch�a. Trước kia t�i nghĩ c�c nh�n đức chỉ l� những r�ng buộc con người trong những c�i rọ chặt chội v� g� b�. L�c n�y t�i hiểu l�m người, sống như con c�i Thi�n Ch�a, n�n th�nh� tất cả đều mời gọi t�i vươn tới. T�i thấy Ch�a Gi�su sống như con Thi�n Ch�a v� anh em của con người. T�i thấy ch�nh m�nh phải tho�t ra khỏi những c�i khu�n kh�ng �c kh�ng tim. B�n ngo�i cha sống rất b�nh dị, lại ăn n�i kh�ng hấp dẫn lắm, n�n thật t�i kh�ng ngờ tr�i tim cha c� một chiều s�u nh�n bản v� thi�ng li�ng đ�ng cảm phục như vậy.

Tiếng Việt nhiều khi trở th�nh một trung gian để cha tạo niềm vui. Một h�m đi đường, ch�ng t�i gặp hai người đang c�i nhau gay gắt: họ n�i thứ tiếng Việt phi văn phạm v� phi từ điển. Dĩ nhi�n cha kh�ng hiểu được, n�n hỏi t�i: �Họ n�i g�?� T�i đề nghị: �Cha đến bảo họ n�i chậm th�i, n�i nhanh qu� kh�ng hiểu được!� Cha n�i ngay: �L�m ơn n�i chậm chậm�� May m� họ nhận ra cha l� một người nước ngo�i, kh�ng th� h�m ấy t�i l�nh đủ! Một h�m kh�c, ở bờ biển Nha Trang, cha đến l�m quen mấy em b�. C�c em ngạc nhi�n: ��ng Mỹ!� Cha tỉnh bơ: �T�i l� người Việt Nam!� Một phụ nữ b�n h�ng rong đứng gần đ� phản đối: �Mặt mũi thế kia m� xưng l� người Việt Nam!� Cha trả lời: �T�i l� người Việt Nam, gốc H� Nội.� Đến đ�y th� bầu kh� trở n�n vui vẻ. Một số người b�n h�ng rong kh�c qu�n cả việc bu�n b�n đến n�i chuyện với cha. Người ta đố cha c�i n�y gọi l� g�, c�i kia gọi l� g� cha trả lời được hết. Cuối c�ng, một phụ nữ đưa c�i đ�n g�nh l�n hỏi: �C�i n�y k�u bằng g�?� Cha trả lời bằng một c�u c� lẽ �t ai ngờ được: �C�i đ� ở H� Nội kh�ng c�, t�i kh�ng biết!� Mọi người được một trận cười vỡ bụng.

(Xin xem tiếp trong Nguyệt San Diễn Đ�n Gi�o D�n số 18 th�ng 4/2003 trang 30)

Trở lại Trang Nh�: