Tại Sao THI H�O NGUYỄN DU �K�U TRỜI�

Trong   �ĐOẠN TRƯỜNG T�N THANH�

Lm. Cao Phương Kỷ

Ng�y xửa ng�y xưa, h�nh th� �c�y đa đầu l�ng�, được d�n ch�ng miền Kẽm Trống, tr�n bờ s�ng Đ�y, tỉnh H� Nam, đặt t�n l� �C�y Đa Giời Ơi!� (Giời Ơi hay Trời Ơi). Một c�y đa khổng lồ, c�nh l� um t�m, rễ c�y lủa tủa rủ xuống đất, rồi lại mọc th�nh c�y kh�c, c�c ��ng B�nh V�i� treo lủng lẳng tr�n c�nh, ph�a dưới c� những b�t hương nhang. Trẻ con chăn tr�u thường �h� nhau� về rắn thần n�p trong bụi c�y, v� �ma chơi� chập chờn mỗi khi chiều xuống, m�n đ�m bao phủ c�nh đồng, m�nh m�ng hiu quạnh. Trẻ con sợ ma, người lớn  nhất l� c�c b� c�c c� kinh ho�ng mất v�a, chẳng may lỡ độ đường đi ngang qua đ�, về ban đ�m, sợ bị bọn cướp đ�n đ�ng b�c lột:

�Đ�m khuya, th�n g�i, dậm trường�(Nguyễn Du)  chỉ c�n c�ch   �k�u TRỜI�  đến cứu m� th�i!

 Trong một x� hội phong kiến, độc t�i, luật rừng, người b�nh d�n �thấp cổ b� miệng �, khi bị oan ức, chỉ c�n biết �k�u Trời�m� th�i! Nhưng khi đọc �ĐOẠN TRƯỜNG T�N THANH� của bậc Thi B� NGUYỄN DU,  độc giả ngạc nhi�n, thắc mắc tự hỏi tại sao , qua nh�n vật ch�nh trong truyện l� n�ng Kiều, văn h�o Nguyễn Du, một nho sĩ, từng l�m Ch�nh Sứ sang Trung quốc xin cầu phong cho vua Gia Long, cũng đ� phải thốt l�n những tiếng �k�u Trời� rất nhiều lần (hơn 40 lần). Vậy, tiếng �k�u Trời� đ� c� nghĩa g�? Đ� l� những tiếng k�u khắc khoải, lo sợ, bất an của c� nh�n thi nh�n, hay l� tiếng k�u quằn quại đau thương của cả d�n tộc Việt Nam, hoặc tiếng k�u cầu cứu của nh�n loại, của một kiếp Người lầm than, c�t bụi?

T�m hiểu được th�m �, bộc lộ được t�m sự của thi b� Nguyễn Du kh�ng phải l� việc dễ d�ng. Ch�nh thi nh�n đ� ưu tư về việc đ�, khi than thở trước khi l�a đời tạm n�y:

�Bất tri tam b�ch dư ni�n hậu, Thi�n hạ h� nh�n khốc Tố Như?�
(Sau hơn ba trăm năm nữa,trong c�i đời n�y, kh�ng biết c� c�n ai thương kh�c Tố Như  chăng?).

Thi phẩm của Nguyễn Du đ� được mọi giai cấp trong nước ngưỡng mộ: từ  vua quan, nho sĩ đến giới b�nh d�n. Thi phẩm cũng đ� được dịch ra tiếng ngoại quốc. Từ xưa tới nay, về phương diện văn chương , ai đọc cũng đều khen ngợi l� một �ng văn thơ tuyệt t�c đ� minh chứng khả năng tuyệt vời của ng�n ngữ Việt nam, s�nh với thi đ�n quốc tế. Nhưng về t�m sự, về nội dung tư tuởng của thi phẩm , th� ph�n  ra nhiều � kiến khen ch� kh�c nhau. Trong b�i sơ thảo n�y, xin miễn tr�nh b�y những  l� lẽ ph� ph�n kh�c biệt, nhưng chỉ xin đề nghị một phương ph�p ph� b�nh văn học mới nhất   gi�p c�c nh� khảo cứu  ph�n t�ch c�c bản văn cổ như c�c bản văn Kinh Th�nh, c�c truyện cổ t�ch� với kỳ vọng t�m hiểu được � nghĩa ch�n thực của người s�ng t�c. Phương ph�p ch� giải n�y gọi l� �Thuy�n th�ch luận� (Hermeneutics ). Theo phương ph�p ph� b�nh văn học n�y, ngo�i việc th�ng hiểu c�c cổ tự,  cần ph�n biệt c�c thể văn, loại văn như: văn vần, văn xu�i, dụ ng�n hay ngụ ng�n, (d�ng c�c động vật như trong truyện �Lục s�c tranh c�ng�, hay c�c truyện trong ngụ ng�n La Fontaine..để dạy c�c b�i học về lu�n l�). Cũng cần biết mục đ�ch của t�c phẩm đ� nhằm v�o lớp độc giả hay th�nh giả n�o, trẻ con , thanh ni�n, người trưởng th�nh, tr� thức hay b�nh d�n. Ngo�i ra, cần đặt bản văn v�o ho�n cảnh lịch sử, x� hội, văn học khi s�ng t�c. Nhưng điều quan trọng nhất, cần nhấn mạnh trong việc t�m hiểu to�n bộ t�c phẩm  l� vấn đề CHỦ � của t�c giả khi s�ng t�c. Chẳng hạn, khi viết �Kim V�n Kiều truyện�, thi h�o Nguyễn Du c� chủ � viết một truyện t�nh kh�u gợi dục t�nh hay kh�ng? �ng c� � dạy một b�i học lu�n l� n�o kh�ng? Nhằm bộc lộ một t�m sự thầm k�n n�o chăng? Hoặc muốn chứng minh một triết l� n�o như luật nh�n-quả, luật thừa-trừ... n�o kh�ng? Thật ra, trong thi phẩm, ta t�m thấy �m hưởng của nhiều triết thuyết, nhiều đạo gi�o, hoặc của bầu t�m sự uẩn ức, nhưng bấy nhi�u th�i, vẫn  chưa giải th�ch được một c�ch thỏa đ�ng t�m trạng  bất an, khắc khoải,  đau khổ của thi nh�n khi thốt l�n rất nhiều lần những tiếng �k�u Trời� rất thiết tha, th�nh khẩn. Do đ�, muốn t�m hiểu cho rốt r�o, cần phải đi v�o Minh Triết Tương Quan Tam T�i đ� tạo n�n n�o trạng của người d�n Việt, mới c� thể giải gỡ được t�m tư  khắc khoải của con người  t�i ba nhưng đau khổ.

Sau đ�y, sẽ b�n giải l�m hai phần:I/ Giải th�ch tại sao thi h�o Nguyễn Du đ� chọn Chủ đề �T�I-MỆNH tương đố�cho �Kim-V�n-Kiều truyện�? T�i l� g�? Mệnh l� g�?Tại sao T�i, Mệnh �gh�t nhau�n�n sinh ra Khổ?; II/ Tiếng k�u cầu với ��ng Trời�, để cứu Khổ, c� những  � nghĩa g�?

(Xin xem tiếp trong Diễn ��n Gi�o D�n số 24 th�ng 10/2003 trang 57)

Trở lại Trang Nh�: