Đọc Hồi K� C�Y ĐẠI THỤ TRẦN HỮU THANH

 Nguyễn Đức Tuy�n

Linh mục Trần Hữu Thanh sinh ng�y 8 th�ng 8 năm 1915 tại Ph�c Lộc, một l�ng c� một phần ba c�ng gi�o từ thời c�c thừa sai D�ng T�n, gần La Vang hiện nay. V�o năm Ất Dậu 1885 cả v�ng Quảng Trị đ� bị Phong Tr�o Văn Th�n khủng bố. Ri�ng họ đạo Ph�c Lộc, l�c đầu tưởng chừng c� 100 gi�o d�n bị giết hại, nhưng sau thống k� lại th� c� tới 250 người bị giết; cả gi�o họ chỉ c�n lại 50 người trong đ� c� bố mẹ cha Thanh v� một số b� con nhờ sự che chở phần n�o của b� con b�n lương gồm hai phần ba số d�n trong l�ng.

Cha Thanh kể truyện ng�y xưa, m� tả n�t sinh hoạt đạo đức ở qu� m�nh:

�Trong l�ng kh�ng ai văng tục bừa b�i. T�i c�n nhớ một �ng trong l�ng khi thấy mất một cụm măng ở gốc tre nh� m�nh, �ng đ� xuất khẩu một tiếng �ĐM� cho hả giận. Lũ trẻ con ch�ng t�i cả lương cũng như gi�o ngơ ng�c nh�n nhau v� lần đầu ti�n được nghe tiếng lạ n�y�

Gia đ�nh linh mục Trần Hưũ Thanh c� tới 3 người l�m linh mục. Ngo�i ng�i ra c�n 2 anh l� linh mục Trần Hữu Qu� v� Trần Hữu T�n.

Ph�c Lộc l� họ lẻ, mỗi năm được cha xứ tới d�ng lễ v�i lần, c�n c�c ng�y lễ kh�c đều phải về nh� thờ xứ. Cha Thanh kể lại kỷ niệm chị em đi lễ:

�Chị em t�i l�n đường từ chiều h�m trước, đem theo một lon gạo v� hai qủa trứng vịt. Đến nh� xứ, sau khi đ� xưng tội, chầu M�nh Th�nh Ch�a th� được �ng b� cho mượn một chiếc chiếu, chỉ định một g�c trong nh� tăng, hai chị em thổi cơm ăn bữa tối, ngủ qua đ�m đợi ng�y h�m sau dự lễ rồi về.�

L�n bẩy tuổi ng�i bắt đầu đi học tư gia vừa chữ nho vừa chữ quốc ngữ. L�n 10 tuổi đi tu thử, 15 tuổi mới ch�nh thức nhập d�ng. Sau thời gian 6 năm ở Đệ Tử viện Huế, ng�i v�o Nh� Tập ở H� Nội, sau 3 năm khấn tạm, bị ho�n hơn 2 năm kh�ng được khấn trọn với anh em. Năm 1942 chịu chức linh mục, trở lại Huế dạy Việt văn ở Đệ Tử viện. Việc đầu tiện ng�i l�m, như ng�i kể lại, l� �mở cửa luyện ngục� cho c�c đệ tử được đọc c�c s�ch văn chương, tiểu thuyết, từ trước được tập trung trong một ph�ng cửa kh�a. Những người cựu đệ tử th�ng minh v� xuất sắc m� ng�i c�n nhớ l� Nguyễn Ngọc Lan, Nguyễn Quang Cẩn v� Huỳnh Chấn Thinh.

Biến cố 1945 đem đến nhiều đổi thay cho đất nước v� Gi�o hội. Nhiều vấn đề ch�nh trị, kinh tế, x� hội v� triết học được đặt ra v� l� dịp để linh mục Thanh nghi�n cứu, học hỏi v� ch�nh thời điểm n�y l� l�c định hướng cho cả cuộc đời ng�i.

Ng�i kể lại lịch sử Li�n đo�n C�ng Gi�o Việt Nam trong đ� c� sự tham dự của ng�i như sau:

�Trong dịp lễ tấn phong Gi�m Mục cho Đức Cha L� Hữu Từ, Li�n đo�n C�ng Gi�o được th�nh lập m� người chủ xướng l� �ng Nguyễn Mạnh Ha. Li�n đo�n c� một bản điều lệ được đem v�o Huế để xin Đức Kh�m Mạng Drapier ph� chuẩn. Đức Kh�m Mạng kh�ng đồng � ph� duyệt. Ng�i cho l� bản điều lệ n�y kh�ng kh�c g� C�ng Gi�o Cứu Quốc. Như vậy Li�n đo�n C�ng Gi�o chẳng lẽ l� th�nh phần của phong tr�o Việt Minh sao. Ng�i y�u cầu phải viết lại một bản điều lệ kh�c. C�c đại biểu Li�n đo�n C�ng gi�o Bắc Trung Nam họp nhau ở Huế v� l�m việc trong một tuần. Khi xong bản điều lệ, ng�i k� duyệt v� tạm thời cho thi h�nh. Li�n đo�n cử hai người ra H� Nội xin Bộ Nội Vụ ch�nh phủ Việt Nam D�n Chủ Cộng H�a chấp thuận. Hai đại biểu của Li�n đo�n l� �ng kỹ sư L� Văn Vịnh v� cha Nguyễn Văn Th�nh DCCT. Cả hai vốn quen biết �ng Bộ Trưởng Huỳnh Th�c Kh�ng. Trước đ�y cụ Huỳnh ở Huế, l�m tờ �Tiếng D�n� cư ngụ gần nh� �ng Vịnh. Đến H� Nội v�o l�c �ng Bộ Trưởng đi vắng, người ta đề nghị với hai vị cứ quay về, cụ Huỳnh sẽ ph� duyệt v� gứi v�o sau. Hai tuần sau, ở Huế, Li�n đo�n nhận được bản của Bộ Nội Vụ c� chữ k� của �ng Bộ Trưởng Huỳnh Th�c Kh�ng, nhưng nội dung lại trở về gần giống C�ng Gi�o Cứu Quốc chứ kh�ng phải như bản điều lệ đ� được c�c đại biểu Li�n đo�n C�ng Gi�o soạn thảo ở Huế. Đức Kh�m Mạng lại y�u cầu hai ph�i đo�n Huế v� H� Nội nghi�n cứu lại.....�

�Việc tiếp theo phải l�m l� tổ chức một Trại trường huấn luyện c�c c�n bộ n�ng cốt của Li�n đo�n C�ng Gi�o, ban soạn thảo điều lệ y�u cầu t�i đảm tr�ch trại n�y. Trại sẽ d�ng nh� nghỉ m�t của c�c sư huynh La Salle ở Lăng C�. Họ hứa l� sẽ gửi c�c giảng vi�n đến, c� nh�n t�i chỉ cần sẵn s�ng thuyết tr�nh khoảng bốn đề t�i l� c�ng. Trại gồm 70 trại sinh, phần nhiều l� ở Huế bởi chưa li�n lạc được với anh em ở Thanh H�a v� Vinh. Ở Vinh chỉ c� anh B�i Quang Nga ra v�o li�n lạc với Huế, nhưng kh�ng c� mặt thường xuy�n. Kh�a huấn luyện được đặt t�n l� Trại trường Huấn luyện Li�n đo�n C�ng Gi�o Trung ương. Đa số c�c trại sinh đều đ� theo học trường huấn luyện thanh ni�n ở Phan Thiết. Họ đ� c� kỹ thuật điều h�nh đo�n thể thanh ni�n, m�nh chỉ cần cung ứng cho họ một l� tưởng, một tinh thần mới. Trong số c�c trại sinh c� cả thầy cũ của t�i, thầy Nguyễn Thế Thoại, c� lẽ l� người cao tuổi nhất, bốn mươi mấy, c�n tất cả khoảng ngo�i ba mươi. T�i dốc hết hầu bao với bốn b�i thuyết tr�nh đầu ti�n: Ch�nh trị l� g�. X� hội học l� g�. Mục đ�ch của X� hội học C�ng gi�o....Buổi chiều lại ra ng�ng ph�a nh� ga xem c� giảng vi�n xuống chi viện kh�ng. Khi kh�ng thấy ai, lại về ph�ng bật đ�n soạn bốn b�i mới cho ng�y h�m sau đến ba bốn giờ s�ng. Vắt �c ra chứ kh�ng c� một trang t�i liệu n�o. Đến ng�y thứ mười, ph�i đo�n Huế mới xuống Lăng C�, c� cha Nguyễn Văn Th�nh, �ng Ng� Tử Hạ... th� đ� l� l�c bế mạc trại. Đ�y l� trại huấn luyện duy nhất của Li�n đo�n C�ng Gi�o với một giảng vi�n duy nhất. Bẩy mươi trại vi�n sau đ�, một số bị bắt đưa ra Vinh, một số bị chết...�

(Xin xem tiếp trong Nguyệt San Diễn Đ�n Gi�o D�n số 26 th�ng 12/2003 trang 72)

Trở lại Trang Nh�: