TIN HAY KH�NG TIN?

Trang Tử nằm mơ, thấy m�nh ho� th�nh bướm bay lượn giữa c�c b�ng hoa, ngắm nh�n v� h�t mật ngọt thoả th�ch. Chợt �ng tỉnh giấc, bồi hồi xao xuyến, tiếc nhớ cảm x�c �m đẹp l�m th�nbướm bay lượn giữa vườn hoa v� băn khoăn tự hỏi : �Kh�ng biết m�nh đ� mơ ho� th�nh bướm hay l� bướm đang mơ ho� th�nh người đ�y� ?

Con người suốt đời bị bao v�y bởi mu�n ngh�n c�u hỏi. Một em b� chập chững th� lu�n miệng với những c�u thắc mắc �c�i g�?�, �tại sao�?� : �Mẹ ơi c�i g� vậy?�, �Sao m�nh chạy l� mặt trăng cũng chạy theo?� v.v�

Lớn th�m một ch�t, một thiếu ni�n thường tự đặt cho m�nh những c�u hỏi về vạn vật, v� về cả ch�nh m�nh : �t�i từ đ�u đến v� sẽ đi về đ�u?� �t�i sinh ra đời để l�m g�?�, �sống l� g�, v� chết l� g�?� � Đ� l� những c�u hỏi thật quan trọng m� kh�ng phải ai cũng c� thể trả lời c�ch su�n sẻ. Trong th�nh đường k�nh th�nh Phaol� tại Lu�n đ�n c� mộ ch� của nhiều người Anh nổi tiếng; tr�n một tảng đ� hoa người ta thấy c� ghi một d�ng chữ La tinh : �Dubius vixi, incertus morior, quo eam nescio� � �T�i đ� sống ho�i nghi, nay t�i chết bất định, đi về đ�u t�i cũng kh�ng biết �. Một nh� th�ng th�i th�ng biết nhiều việc, m� kh�ng trả lời được những c�u hỏi quan trọng đ� th� c� �ch g�? V� con người chỉ bắt đầu trưởng th�nh, bắt đầu n�n người, bắt đầu c� hạnh ph�c khi bắt đầu x�c định được m�nh l� ai, m�nh từ đ�u đến v� sẽ đi về đ�u. Đ� l� những c�u hỏi ngắn gọn nhưng cũng l� những mầu nhiệm m� chỉ với l� tr� con người kh�ng thể trả lời cho thấu đ�o được, v� suốt đời người l� một h�nh tr�nh d�i để x�c định m�nh l� ai, v� đ�u l� chỗ của m�nh trong thế giới n�y.

Khoa học thường l� nơi người ta nghĩ đến trước ti�n khi muốn t�m c�u trả lời cho nhiều vấn nạn trong cuộc sống. Khoa học ng�y nay ph�t triển rất nhanh, đ� c� nhiều giả thuyết trả lời cho rất nhiều vấn nạn, ngay cả những vấn nạn rất gần với th�n phận con người, như giả thuyết về sự h�nh th�nh vũ trụ (Thuyết Big Bang), giả thuyết về nguồn gốc con người (Thuyết Tiến ho�). Đ� l� những giả thuyết c� gi� trị, nhưng chỉ c� gi� trị về phương diện khoa học : dựa tr�n những dữ liệu đo lường được m� kh�m ph� ra những qui luật của vạn vật, của vũ trụ v� của sự sống. Nhưng sẽ thật lầm lạc khi lắng nghe khoa học n�i về th�n phận con người, v� dựa v�o khoa học m� trả lời cho c�u hỏi �t�i l� ai?�. Nơi con người c� một điều g� đ� trổi vượt l�n tr�n mọi yếu tố l�m nền tảng cho những dữ liệu khoa học : Đời sống con người kh�ng thể được giải th�ch chỉ bằng những t�c động vật l�, những qui luật sinh học, � V� những yếu tố đ� chẳng c� � nghĩa g� khi d�ng để đ�nh gi� tinh thần tr�ch nhiệm, lương tri, lương t�m, t�nh y�u, sự hy sinh, v.v�

H�y xem một tr�i chanh! Chanh th� chua, nhưng chua như thế n�o? Như giấm, hay như tr�i c�c, quả khế? D� c� trưng ra đầy đủ v� ch�nh x�c th�nh phần ho� học, t�nh chất vật l�, h�nh ảnh cắt lớp của tr�i chanh, � th� cũng kh�ng thể giải th�ch được chanh chua l�m sao. Rất kh� m� lại rất dễ! Chỉ cần nếm! Một việc rất đơn giản nhưng kh�ng thể thay thế để biết được tr�i chanh chua như thế n�o. Khoa học cũng kh�ng thể l�m được g� hơn trước những vấn nạn về t�nh y�u, về lẽ sống, � C�u trả lời của khoa học sẽ c� gi� trị rất lớn khi nh�n v�o con người trong từng kh�a cạnh, hoặc sinh học, hoặc ho� học, hay vật l�, � kể cả trong t�m l� học, nhưng khoa học kh�ng đủ khả năng trả lời cho những vấn nạn căn bản của th�n phận l�m người, những vấn nạn về lương tri, lương t�m, t�nh y�u v� nhất l� về � nghĩa sau c�ng của một đời người.

Nếu ng�y n�o khoa học trả lời được tại sao t�i y�u, ng�y đ� cuộc sống con người sẽ sụp đổ to�n diện : t�nh y�u l�c đ� chỉ c�n l� đ�p số của một b�i to�n; cũng thế, tội lỗi chỉ l� kết quả sự tương t�c giữa nhiều qui luật kh�c nhau. Như thế, c�n đ�u l� tự do của con người? V� l�m sao c� thể l�n �n một người về những h�nh vi đ� được lập tr�nh sẵn trong họ!

�Khoa học v� kỹ thuật l� những t�i nguy�n qu� b�u, nhưng tự ch�ng kh�ng thể biểu thị � nghĩa của cuộc đời �� (GLCG 2293). Do đ�, một khoa học gia ch�n ch�nh sẽ kh�ng nh�n danh khoa học m� n�i về th�n phận con người, về � nghĩa sau c�ng của đời người, hay nếu c�, th� chỉ l� một sự đ�nh cuộc như �ng Trịnh Xu�n Thuận, gi�o sư thi�n văn học của đạo học Virginia, Hoa kỳ, đ� ph�t biểu trong t�c phẩm nổi tiếng �La m�lodie secr�te� : �Vũ trụ hiện đại� đ� đề cập tới những đề t�i m� từ l�u l� độc quyền của t�n gi�o v� soi s�ng những vấn đề đ� bằng một �nh s�ng mới. C�c nh� vũ trụ học v� thi�n văn học cuối c�ng đ� đối mặt với c�c nh� thần học �

Ch�ng ta sẽ c� th�i độ n�o đ�y? Đối mặt với vấn đề lưỡng nan n�y, con người của khoa học, mặc d� kiến thức đầy m�nh, vẫn cảm thấy thiếu thốn v� chưa được trang bị như người l�ng giềng của m�nh. Khoa học sẽ chẳng c� �ch lợi g� khi n�i về đức tin. Nh� khoa học cần phải đo lường mọi sự mạo hiểm v� nhảy xuống nước. Anh ta cần phải đ�nh cuộc, như Pascal. Về phần m�nh, t�i sẵn s�ng đ�nh cuộc cho sự tồn tại của Đấng Tối thượng �.[1]

(Xin xem tiếp trong Nguyệt San Diễn Đ�n Gi�o D�n số 26 th�ng 12/2003 trang 59)

Trở lại Trang Nh�: