Trở
lại Trang Nh�:Những Tấm Gương Sống Đạo Giữa Đời
L� Thi�n & L� Tinh Th�ng (sưu tầm & bi�n khảo)
Đức Gi�m Mục GIOAN CASSAIGNE (SANH)
(1895-1973)
Sống chết với người C�i xứ Thượng
Đầu năm 1973, khi linh mục Giuse Ph�ng Thanh Quang dự định viết quyển �Lạc Quan Tr�n Miền Thượng� để giới thiệu đời sống v� vinh danh hoạt động của một vị gi�m mục giữa người c�i xứ Thượng, Đức Cha Simon-H�a Nguyễn Văn Hiền, Gi�m Mục Đ� Lạt, ưu �i viết cho Cha Quang một bức thư kh�ch lệ đầy � nghĩa. Trong thư, Đức Cha Hiền c� thuật rằng: Năm 1965, trong kh�a IV C�ng Đồng, nhiều Nghị phụ trầm trồ ca tụng cử chỉ cao đẹp Đ.H.Y. Leger, Tổng Gi�m Mục Montr�al chuẩn bị xin từ chức để sang gi�p người c�i Phi Ch�u. Đức Cha Hiền khi�m tốn l�n tiếng: �B�n Việt Nam ch�ng t�i đ� 10 năm nay, c� một vị Gi�m mục đang l�m Cha xứ Gi�m đốc, Y t� một trại c�i ở địa phận Đ� lạt ch�ng t�i.� Đức Cha Hiền nhận x�t: �C�c nghị phụ bỡ ngỡ, v� một biến cố như vậy m� kh�ng ai hay biết.�
Một T�ng đồ người c�i bị qu�n l�ng
Quả vậy, từ l�u, thế giới đ� biết đến Cha Damien, vị T�ng đồ người c�i tr�n đảo Molokai thuộc Hạ Uy Di (Mỹ) từ trần v� nhiễm bệnh c�i năm 1889 sau 16 năm phục vụ cho người c�i. V� Cha Damien đ� được Gi�o Hội t�n phong Ch�n Phước.
Từ năm 1942, người ta cũng nghe biết c� một Raoul Follereau (1903-1977) l� bạn của người c�i. V� rồi, như lời Đức Cha Hiền n�u tr�n, cả thế giới đ� x�c động khi Đức Hồng Y Leger, Tổng Gi�m Mục Montr�al, Gia N� Đại, sau khi kết th�c C�ng Đồng Vatican II, đ� rời bỏ cuộc sống uy quyền của một Tổng Gi�m Mục để tự lưu đ�y m�nh giữa những người c�i khốn khổ bị c� lập trong xứ Cameroon, Phi Ch�u, v� chết ở đ� sau 12 năm lăn lộn giữa người c�i để săn s�c họ (một � định m� ĐHY đ� cưu mang từ năm 1965, đến năm 1967 mới thực hiện). Nhưng �vị Gi�m mục đang l�m Cha xứ Gi�m đốc, Y t� một trại c�i ở địa phận Đ� Lạt� m� Đức Cha Hiền muốn giới thiệu l� ai th� đến nay c� lẽ vẫn c�n �t người biết đến. Đ� l� Đức Cha Gioan Cassaigne, c� t�n tiếng Việt l� Gioan Sanh, thuộc Hội Thừa Sai Paris, cựu Gi�m Mục S�i G�n từ năm 1941 đến 1955.
Từ một cậu b� nghịch ngợm...
B� Gioan ch�o đời ng�y 30-01-1895 tại thị trấn Grenade-sur-Adour, v�ng Landes, nước Ph�p. Gioan Cassaigne l�n 12 tuổi, th� th�n mẫu l�a đời. Ở trường học, Gioan thường bị hạ thấp điểm số do tội tinh nghịch v� bị c�c sư huynh của Trường ph� kỷ luật k�m. Hầu hết c�c vụ quậy ph� trong trường đều do cậu cầm đầu. Sở dĩ c�c sư huynh c�n chấp nhận cho Gioan tiếp tục học trong trường v� cậu l� đứa con một mồ c�i mẹ v� tr� kh�n kh� th�ng minh. Cha cậu đ� kh�ng ngại n�i cho c�c sư huynh biết những nhược điểm nơi t�nh t�nh của con m�nh để xin nh� trường ch�m chước.
Trong khi c�c sư huynh thầy gi�o đều lắc đầu với cậu b� Gioan, th� sư huynh gi�m đốc lại tỏ ra rộng lượng khoan dung hơn. Ri�ng vị linh mục tuy�n �y của nh� trường th� nhận x�t cậu b� c� những tư chất m� c�c trẻ kh�c kh�ng c�, khiến ng�i lưu t�m chọn cậu phụ tr�ch gi�p lễ h�ng ng�y trong trường. Đ� bao lần Gioan thưa với c�c sư huynh � muốn đi tu, c�c sư huynh đều lắc đầu: �Đầu của tr� cứng như đầu lừa, đi tu thế n�o được?� C�c vị ấy c�n ph�n n�n với Cha của Gioan: ��ng r�n m� kiềm chế cậu ta, cứ như thế n�y th� rồi đ�y n� chẳng l�m n�n tr� trống g�.� Gioan Cassaigne kh�ng thất vọng. Cậu quyết xin th�n phụ v� Cha xứ chấp nhận cho cậu thi v�o Chủng Viện.
Năm 1913, Gioan Cassaigne tr�n 18 tuổi. Anh được nhận v�o Đại Chủng Viện Truyền Gi�o của Hội Thừa Sai Paris như một chủng sinh tu muộn. Rủi thay! Năm sau, 1914, thế chiến II b�ng nổ, lệnh tổng động vi�n được ban h�nh tr�n to�n nước Ph�p. Chủng viện đ�ng cửa. Chủng sinh Gioan Cassaigne l�n đường t�ng qu�n v� anh đ� phải v�o sanh ra tử trong c�c cuộc đụng độ đẫm m�u giữa đơn vị kỵ binh của anh với c�c đơn vị thiện chiến của Đức. Ng�y 14-7-1918, chiến tranh Ph�p-Đức kết th�c đồng thời chấm dứt thế chiến II. Ng�y11-9 năm đ�, Gioan Cassaigne được giải ngũ. Sau 15 ng�y nghỉ ngơi b�n cạnh th�n phụ ở qu� nh�, Gioan Cassaigne hăng h�i l�n đường trở lại Đại Chủng Viện.
Trở th�nh một Thừa sai ở Việt Nam
Ng�y 19-12-1925, Gioan Cassaigne, 30 tuổi, thụ phong linh mục c�ng với 8 anh em Thừa sai đồng lớp. Ng�y 10-02-1926, Cha Gioan được ch�nh thức ph�n bổ đi truyền gi�o ở địa phận S�i G�n, Việt Nam. Ng�y 06-4-1926, cha l�n t�u. Sau một th�ng trời l�nh đ�nh tr�n biển cả, ng�y 05-5-1926, Cha Gioan Cassaigne mới tr�nh diện T�a Gi�m Mục S�i G�n.
Cha Gioan Cassaigne được đưa đi học tiếng Việt tại C�i Mơn (Vĩnh Long) chưa tới 5 th�ng th� c� lệnh triệu về S�i G�n. Đức Gi�m mục cấp b�i sai Cha đi phụ tr�ch th� điểm truyền gi�o DJIRING ở Cao nguy�n Trung phần Việt Nam v�o th�ng Mười 1926. Địa danh Djiring được đổi th�nh DI LINH năm 1958 c�ng một l�c với v�i địa danh kh�c v�ng Cao nguy�n như Bảo Lộc (thay cho Blao) v� Đơn Dương (thay cho Dran).
V�ng Cao nguy�n Di Linh v� bệnh sốt r�t rừng
Cao nguy�n Di Linh tọa lạc c�ch th�nh phố Đ� Lạt khoảng 80 km về hướng t�y nam, c� địa h�nh lồi l�m với nhiều thung lũng s�u v� nhiều dốc đứng cao.
Nh� truyền gi�o mới chưa th�nh thạo ng�n ngữ địa phương, chưa kịp nắm bắt phong tục tập qu�n xứ người, chưa hề c� dịp tiếp cận với phong thổ khắc nghiệt miền nhiệt đới, nay lại lao m�nh v�o nơi lam sơn chướng kh�, rơi v�o đ�ng trung t�m s�o huyệt sốt r�t rừng, thật l� đ�ng thương!
Theo nhận x�t của nhiều lương y v� c�c nh� th�m hiểm, trong đ� c� B�c sĩ Yersin, th� h�ng năm c� hơn 92% trẻ em Thượng v�ng Cao nguy�n bị sốt r�t nặng. Ri�ng v�ng Di Linh c� tới 75% trẻ em vong mạng v� chứng n�y.
Cha Gioan Cassaigne đặt ch�n l�n đất Di Linh chưa được bao l�u th� ng� bệnh sốt r�t. Linh mục Ph�ng Thanh Quang m� tả: �Ng�y 14-11-1927 Cha ng� bệnh sốt r�t thật sự... Cha nằm li b� cả tuần lễ kh�ng ăn uống. Vẻ tr�ng kiện thanh xu�n t�n lụi nhanh ch�ng trong v�ng một th�ng sau. Ng�i bắt đầu ốm yếu, xanh m�t v� cứ đau đi đau lại như thế suốt thời gian 14 năm l�m cha sở Di Linh. C� năm ng�i đ� phải sốt r�t cả 11 th�ng, th�n thể rũ rượi mệt mỏi, biếng ăn biếng n�i, trong m�nh ơn ớn lạnh, bụng thường muốn n�n mửa... Thế m� Cha Cassaigne cố giấu kh�ng d�m cho đấng bề tr�n biết, cũng kh�ng bao giờ đi nằm nh� thương �[1]
Cha Gioan Sanh đến Di Linh v� th�nh lập gi�o xứ ở đ� chưa đầy một năm rưỡi m� �gi�o xứ Di Linh đ� đứng l�n với những kết quả thật kh�ch lệ.� Từ con số vỏn vẹn 2 gi�o d�n l�c ban đầu (1927) đ� l�n tới 36 v�o cuối năm 1928, chưa kể 4 dự t�ng người kinh chuẩn bị nhận b� t�ch Th�nh Tẩy.
(Xin xem tiếp trong Nguyệt San Diễn Đ�n Gi�o D�n số 27 th�ng 1&2/2004 trang 93)
