Trở
lại Trang Nh�:
B�-t�ch
TH�NH-THỂ
Linh-mục Đỗ Xu�n Quế O.P.
(Bắt đầu từ số 27 � tiếp theo)
III. BỮA ĂN TH�NG-CẢM
Hầu hết c�c lễ-tế trong Đạo Cũ đều bao gồm một bữa ăn sau c�c nghi-thức tế-tự. Bữa ăn n�y đặc-biệt c� t�nh c�ch t�n-gi�o, tiếp theo ngay sau khi đ� vẩy m�u c�c tế-vật l�n b�n thờ v� đốt một phần lễ-vật. C�c người d�ng lễ c�ng ăn phần c�n lại với � nghĩa rằng khi tế-lễ, lễ-vật được chấp-nhận để trở th�nh sở-hữu của Ch�a v� Người ho�n lại cho c�c người d�ng lễ. Như vậy c� thể n�i l� ch�nh Ch�a mời ch�ng ta dự tiệc của Người, n�n việc ăn lễ-vật th�nh-hiến sẽ tạo ra mối th�ng-cảm giữa Thi�n-Ch�a v� người tham-dự.. Đ�y l� lễ-tế b�nh-an hay lễ-tế th�ng-cảm (Lv 3) gọi l� Zebah she l�mim. Trong những lễ-tế n�y, lễ-tế chi�n vượt qua l� quan-trọng nhất.
Bữa tiệc th�nh trong c�c t�n-gi�o thường quan-trọng hơn cả việc tế-lễ. Ngay trong một bữa ăn b�nh-thường cũng mang �-nghĩa về sự li�n-lạc giữa con ngươi với vũ-trụ chung quanh đ� nu�i sống m�nh,mới thấy rằng m�nh cần phải dựa v�o người kh�c v� bị giới-hạn v� thiếu-thốn. Trong bữa ăn, người ta chia-sẻ với nhau c�c thức ăn, c�ng chuyện tr� để hiểu biết nhau v� mỗi người nhận ra tr�ch-nhiệm phải duy-tr� sự sống của m�nh v� của người; từ đ� ph�t-sinh mối th�ng-cảm v� t�nh tương-th�n tương-�i. C�n nếu l� một bữa tiệc th�nh c� t�nh-c�ch t�n-gi�o th� �-nghĩa lại c�ng s�u-sắc hơn.
Trong bữa tiệc th�nh, mọi người xưng-tụng Ch�a l� nguồn mạch sự sống, l� Đấng nu�i sống ta v� li�n-kết ch�ng ta. V� thế, ��kẻ c�ng chấm một đĩa với Ch�a�� trong bữa tiệc th�nh m� lại phản-bội Nguời mới l� một trọng tội
Nhưng c�ng một l�c, bữa ăn cũng cho ta thấy t�nh-c�ch ph�-phiếm, tạm-bợ của lương-thực dưỡng nu�i phần x�c v� đời sống con người nếu chỉ được dưỡng nu�i bằng cơm b�nh th� cũng kh�ng duy-tr� được sự sống mu�n đời. Bởi vậy cần phải c� một thức ăn kh�c l�m cho ch�ng ta được sống m�i.
Vậy cho d� bữa ăn thường hay bữa tiệc th�nh trong Cựu-ước đều c�n thiếu một
hiệu-năng vĩnh-cửu. Hiệu-năng n�y chỉ c� B�nh ban sự sống đời-đời do Đức Ki-t�
mang lại mới kiện-to�n được v� l�m cho mối th�ng-cảm giữa con người với nhau đạt
tới gi�-trị vĩnh-cửu nơi Thi�n-Ch�a
IV. TƯỞNG-NIỆM
D�ng lễ-tế v� cử-h�nh những bữa tiệc th�nh l� một phong-tục chung của c�c d�n-tộc Cận-đ�ng thời cổ. Phong-tục n�y lại c�n th�m n�t đặc-biệt nữa trong đạo Do-th�i, v� c�c nghi-thức tế-tự c� li�n-hệ mật-thiết đến c�c h�nh-động của Ch�a trong lịch-sử cứu-độ của họ. Chẳng hạn như khi �ng M�-s� d�ng lễ tế b� l� c� li�n-hệ đến mặc-khải của Ch�a muốn lập một giao-ước với d�n đ� được Người cứu ra khỏi Ai-cập. Tất cả mọi lễ-tế kh�c d�ng trong đền thờ theo nghi-thức của M�-s� đều dựa tr�n giao-ước n�y v� tr�n những h�nh-vi cứu-độ của Ch�a đ� được chuẩn-bị từ trước.
Trong c�c lễ-tế đ�, nghi-thức chi�n vượt qua chiếm địa-vị ưu-ti�n (Xh 2, 1-51) v� nghi-thức n�y li�n-hệ trực-tiếp đến biến-cố Ch�a giải-tho�t d�n Do-th�i khỏi cảnh n�-lệ Ai-cập. Lễ vượt qua đầu ti�n cử-h�nh v�o h�m trước ng�y rời khỏi Ai-cập. Theo lệnh Ch�a truyền, mỗi gia-đ�nh phải tế-s�t một con chi�n, lấy m�u b�i l�n hai c�nh cửa v� ăn b�nh kh�ng men với rau đắng. Đ�m đ�, Ch�a bắt c�c con đầu l�ng Ai-cập phải chết nhưng bỏ qua nh� c�c người Do-th�i c� b�i m�u chi�n. V� thế, Pha-ra-� phải để cho con c�i �t-ra-en ra đi.
Trong b�i tường-thuật nghi-lễ n�y c� một c�u quan-trọng: �C�c ngươi phải lấy ng�y đ� l�m ng�y tưởng-niệm, ng�y đại-lễ mừng Đức Ch�a. Qua mọi thế-hệ, c�c ngươi phải mừng ng�y lễ n�y. Đ� l� quy-định cho đến mu�n đời� (Xh 12,14)
Từ khi việc tế-tự được tập-trung ở đến thờ Gi�-ru-sa-lem th� lễ Vượt-qua h�ng năm đươc cử-h�nh v�o ng�y 14 th�ng Ni-san (khoảng th�ng Ba, th�ng Tư dương-lịch) đ� trở th�nh một đại-lễ h�nh-hương tr�n to�n-quốc. Người ta tế chi�n trong đến thờ v� v�o buổi chiều, mỗi gia-đ�nh họp nhau lại để long-trọng mừng lễ Vượt-qua theo nghi-thức như sau:
Gia-chủ đọc một lời kinh ngắn ca-tụng Ch�a, rồi mọi người uống ch�n rượu đầu v� ăn rau đắng nh�ng trong một loại nước chấm mầu đỏ. Tiếp đến, người con �t trong gia-đ�nh đặt c�u hỏi theo th�ng-lệ: �Nghi-thức n�y c� �-nghĩa g�?� (Xh 12,16). Gia-chủ nhắc lại c�c biến-cố lịch-sử đ� qua để trả lời rằng con chi�n l� nhắc lại bữa ăn của cha �ng l�c rời khỏi Ai-cập khi Ch�a lướt qua nh� họ để đ�nh phạt những kẻ h�-hiếp họ v� giải-tho�t cho họ khỏi cảnh l�m n�-lệ. B�nh kh�ng men l� nhắc lại những tấm b�nh dự-trữ được l�m vội v� l�c l�n đường tiến v�o Đất-hứa, đồng thời cũng gợi lại b�nh man-na lạ-l�ng từ trời ban xuống khi b�nh dự-trữ đ� hết. Rau đắng nhắc lại những đau-khổ m� cha �ng phải chịu trong sa-mạc. Nước chấm đỏ gợi lại những vi�n gạch đỏ phải l�m khi c�n ở Ai-cập.
Giải-th�ch những điều ấy xong th� h�t Th�nh-vịnh 113-114 v� uống ch�n rượu thứ hai rồi bắt đầu bữa ăn ch�nh. Gia-chủ cầm một miếng b�nh, đọc lời kinh ngợi khen, bẻ b�nh ra chia cho mọi người rồi ăn thịt chi�n với c�c m�n ăn c�n lại. Ăn xong th� đến ly rượu thứ ba gọi l� ly rượu ch�c-tụng. Gia-chủ v� mọi người trong gia-đ�nh c�ng uống ch�n rượu n�y v� h�t Th�nh-vịnh 115-118 để kết-th�c.
Bữa tiệc hiến-tế chi�n vượt qua n�y mang t�nh-c�ch tưởng-niệm r�-rệt, nhưng kh�ng phải l� chỉ hướng về dĩ-v�ng m� th�i. Thi�n-Ch�a ng�y xưa đ� cứu-vớt cha �ng cũng ch�nh l� Thi�n-Ch�a đang hoạt-động b�y giờ. Th�nh ra khi tưởng-niệm những biến-cố đ� qua, người Do-th�i b�y-tỏ l�ng trung-th�nh v� niềm tri-�n của họ đối với Thi�n-Ch�a đ� lập giao-ước với họ v� cứu-vớt họ; đồng thời cũng xin Ch�a nhớ lại lời cam-kết của Người đối với d�n m� đến cứu gi�p họ. Bởi vậy, lễ tưởng-niệm của người Do-th�i c� hai mục-đ�ch: ch�nh họ nhớ lại những h�nh-vi cứu-độ ng�y xưa của Ch�a, đồng thời họ cũng xin Ch�a nhớ đến lời đ� hứa cũng như v� c�ng-nghiệp của cha �ng họ m� tỏ t�nh thương đối với đ�n con ch�u.
Lời nguyện d�ng l�n Ch�a để xin Người nhớ lại c�c lời hứa chiếm một phần quan-trọng trong đạo Do-th�i (Xh 32,13; Dt 9,27; 2Sm 6,42; Tv 105, 8-42; 106,45; 111,5; 132,1; 2Mcb 1,2; Lc 1,72) v� những lời xin Ch�a đừng nhớ đến tội lỗi của d�n (Is 43,25; Br 3,5; Tv 25,7; 79,8; Is 64,9)
Nhưng ngo�i mối li�n-hệ với qu�-khứ v� hiện-tại, lễ tưởng-niệm của người Do-th�i cũng c� li�n-hệ quan-trọng với tương-lai. Tất cả tư-tưởng đạo Do-th�i đều hướng về vinh-quang của nước Thi�n-Ch�a trong thời M�-si-a v� c�nh-chung. C�c nghi-thức tưởng-niệm nhằm mục-đ�ch l�m cho triều-đại n�y mau tời v� bảo-đảm vinh-hiển tương-lai cho những người tham-dự.
T�m-trạng mong chờ n�y thật l� m�nh-liệt trong thời-kỳ cử-h�nh lễ Vượt-Qua. Cuộc xuất-h�nh ng�y trước b�y giờ được nhắc lại chỉ l� h�nh-ảnh ti�n b�o cho một cuộc xuất-h�nh mới vinh-hiển hơn nhiều (Gr 23, 7-8; Is 43, 16-20; 52,11-12). Người ta cũng chờ-đợi Đấng M�-si-a đến bất-th�nh-l�nh trong đ�m lễ Vượt-Qua. Người ta tin rằng ch�nh Người sẽ t�i-diễn c�ch lạ-l�ng những ph�p-lạ đ� xẩy ra trong cuộc xuất-h�nh, nhất l� ph�p lạ b�nh man-na v� Người sẽ thiết-lập nước �t-ra-en vĩnh-viễn tr�n to�n thế-giới.
Nghi-thức lễ tưởng-niệm của Do-th�i chứa-đựng một đức tin m�nh-liệt với ba chiều-k�ch hiện-tại, qu�-khứ v� tương-lai. Ba chiều-k�ch ấy được li�n-kết chặt-chẽ với nhau bởi l�ng trung-th�nh kh�ng lay-chuyển được của Thi�n-Ch�a to�n-năng. Dựa v�o sự xuất-hiện của Thi�n-Ch�a l� Đấng hằng-hữu trong lịch-sử, lễ tưởng-niệm n�y nhắm tới giai-đoạn lịch-sử được ho�n-tất trong thời-gian vĩnh-cửu.
Tuy-nhi�n, trong thời-kỳ Cựu-ước, lễ-nghi tưởng-niệm cũng c� những nhược-điểm. Lời hứa, giao-ước v� những h�nh-vi cứu-độ m� lễ-nghi đ� gợi lại chỉ thu hẹp trong phạm-vi một d�n-tộc v� chỉ nhấn mạnh đến những �n-huệ tại-thế v� vật-chất. Niềm hy-vọng đặt v�o Đấng M�-si-a mang mầu sắc c�-biệt, ch�nh-trị v� quốc-gia; nghĩa l� �t-ra-en phải thống-trị thế-giới v� c�c d�n-tộc kh�c phải phục-vụ họ.
Lễ tưởng niệm sẽ chỉ đạt tới những gi�-trị thật của n� khi h�nh-vi cứu-độ gợi l�n được �-nghĩa của biến-cố độc-nhất �Thi�n-Ch�a h�a-giải với thế-gian� (2 Cr 5, 19) l� mối hiệp-th�ng với Thi�n-Ch�a khiến mọi người đều được tới gần Ch�a Cha nhờ trung-gian duy-nhất l� Ch�a Con hợp-nhất với Ch�a Th�nh-Thần, để �to�n thế-giới được biến th�nh d�n của Thi�n-Ch�a, l�m th�nh th�n-thể của Ch�a Ki-t� v� đền thờ của Ch�a Th�nh-Thần� (LG 17)
V. GIAO-ƯỚC MỚI
(Xin xem tiếp trong Nguyệt San Diễn Đ�n Gi�o D�n số 28 th�ng 3/2004 trang 78)
