Trở
lại Trang Nh�:Những Tấm Gương Sống Đạo Giữa Đời
L� Thi�n & L� Tinh Th�ng (sưu tầm & bi�n khảo)
L�OPOLD CADI�RE
(1869-1955)
Hiểu người Việt, y�u mến người Việt
Năm 1942, nh�n mừng lễ Kim Kh�nh (50 năm) linh mục đồng thời kỷ niệm nửa thế kỷ sống v� l�m việc tại Việt Nam, cha Cadi�re ph�t biểu: �V� đ� nghi�n cứu v� hiểu người Việt n�n thật t�nh t�i y�u mến họ .� Nghi�n cứu thế n�o, hiểu tới đ�u v� y�u mến tới mức độ n�o, đ� l� điều ch�ng ta c�ng t�m hiểu qua chuỗi d�i 86 năm sống của linh mục trong đ� c� đến 63 năm d�ng hiến cho xứ sở Việt Nam.
D�ng m�nh l�m Linh mục Thừa Sai
L�opold-Michel Cadi�re sinh ng�y 14-02-1869 tại Aix-en-Provence, nước Ph�p, trong một gia đ�nh đạo đức khi�m tốn nơi n�ng trại ngh�o n�n m� người cha lu�n cần c� v� người mẹ hết l�ng tận tụy săn s�c gi�o dục con c�i.
Thuở c�n học trường l�ng, Cadi�re được thầy thương, bạn mến. Khi cậu học năm thứ hai Trung Học (Lớp 7) th� mồ c�i cha. Nhờ học lực xuất sắc, cậu được học bổng nội tr� n�n kh�ng bỏ dở việc học sau khi mất cha, d� gia đ�nh bấy giờ rơi v�o t�nh trạng t�ng thiếu. Th�n mẫu cậu l� động lực ch�nh đ�o luyện cậu n�n người v� cũng l� nguồn cổ v� cậu tự nguyện d�ng m�nh v�o Chủng Viện với � hướng trở th�nh nh� thừa sai sau n�y.
Th�ng 6/1892, L�opold Cadi�re, 23 tuổi, được thụ phong linh mục thuộc Hội Thừa Sai Paris (Missions Etrang�res de Paris � M.E.P.). Sau thời gian ngắn học tiếng Việt tại Paris, linh mục Cadi�re rời Ph�p đi Việt Nam, cập bến Đ� Nẳng ng�y 03-12-1892. Cha lưu lại đ�y mấy th�ng để học th�m tiếng Việt trước khi tr�nh diện T�a Gi�m Mục Huế để l�nh nhiệm vụ mục vụ.
Từ c�nh đồng mục vụ, kh�m ph� cội nguồn văn h�a
Đến Huế, LM L�opold Cadi�re may mắn gặp Đức Gi�m Mục Caspar vốn l� một chủ chăn uy�n b�c th�ch nghi�n cứu về lịch sử v� phong tục tập qu�n của người Việt. Đức Cha Caspar đ� từng bi�n soạn quyển �Từ Điển H�n Việt� v� cuốn �Ng�n ngữ nhập m�n�. Đức Cha muốn Cha Cadi�re trau dồi th�m tiếng Việt v� muốn vị t�n thừa sai thấm nhuần tư tưởng �Học tiếng Việt kh�ng phải để n�i tiếng Việt giỏi giống như người Việt m� c�n để c� t�m tư suy nghĩ giống như họ� như ch�nh Cha Cadi�re t�m sự trong cuốn �Souvenirs d�un Vieil Annamitisant� của ng�i do Nh� Xuất Bản Indochine ph�t h�nh năm 1942. Từ đ�, Cha lu�n tỏ l�ng tri �n Đấng Bề Tr�n của m�nh bằng những lời ca ngợi ch�n th�nh : �Ng�i [Đức Cha Caspar] l� một vị th�nh, một nh� b�c học. T�i học rất nhiều nơi ng�i. Ch�nh ng�i đ� dẫn dắt t�i đi v�o l�nh vực nghi�n cứu ng�n ngữ, lịch sử v� khoa học t�n gi�o�. Cha Cadi�re chọn t�n Việt l� Cả v� được gọi l� cố Cả kể từ đ�. Tuy nhi�n, danh t�nh �Cadi�re� gắn liền với c�c c�ng tr�nh nghi�n cứu của Cha về văn h�a Việt Nam, ch�ng t�i vẫn gọi t�n ng�i l� Cadi�re � L�opold Cadi�re .
Từ năm 1893 tới năm 1895, linh mục Cadi�re được bổ nhiệm l�m gi�o sư Tiểu Chủng Viện An Ninh (Gi�o phận Huế), rồi gi�o sư Đại Chủng Viện Huế, đảm tr�ch c�c m�n Tu từ học, Triết học v� Thần học. Do t�nh trạng khan hiếm linh mục gi�o xứ, th�ng Mười 1895, cha Cadi�re được cử quản nhiệm tạm thời gi�o xứ Tam T�a thuộc tỉnh Quảng B�nh.
Sau 14 th�ng c�ng t�c mục vụ Tam T�a, Cha lại được điều về gi�o xứ C� Lạc, hữu ngạn Nguồn Sơn, một nh�nh của S�ng Gianh cũng thuộc tỉnh Quảng B�nh. Ch�nh hai địa điểm truyền gi�o n�y tạo cho LM L�opold Cadi�re cơ hội tiếp x�c với nguồn gốc lịch sử Trịnh-Nguyễn Ph�n Tranh cũng như với văn h�a d�n gian v�ng Nguồn Sơn. T�i liệu của linh mục về �T�n ngưỡng v� Ngạn ngữ D�n gian V�ng Thung lũng Nguồn Sơn� xuất hiện tr�n Bulletin de l�Ecole Fran�aise d�Extr�me-Orient năm 1901 l� kết quả của c�ng tr�nh nghi�n cứu trong 6 năm phụ tr�ch gi�o xứ C� Lạc n�i tr�n.
Năm 1904, linh mục Cadi�re được thuy�n chuyển về gi�o xứ Cổ Vưu (nay l� gi�o xứ Tr� Bưu), tỉnh Quảng Trị, rồi gi�o xứ Dinh C�t cũng thuộc tỉnh Quảng Trị. Hai gi�o điểm n�y cũng ghi lại nhiều dấu ấn lịch sử, nhất l� c�c di t�ch vương quốc Ch�m, gi�p cha Cadi�re c� điều kiện tiến s�u hơn v�o địa hạt sưu tầm nghi�n cứu về x� hội Việt Nam.
V� l�m việc qu� độ, cha Cadi�re ng� bệnh, phải về Ph�p năm 1910 để chữa trị. Nh�n dịp n�y, Cha đi Louvain, Bỉ, tham dự Tuần lễ T�n gi�o D�n tộc học. Cha thuyết tr�nh đề t�i �Chỉ dẫn Thực h�nh cho c�c vị Thừa sai khi nhận x�t về c�c T�n gi�o ở Việt Nam.� B�i thuyết tr�nh đ� g�y được sự ch� � của giới thức giả, đặc biệt l� nh�m tr� thức thuộc Trường Viễn Đ�ng B�c Cổ � Ecole Fran�aise d�Extr�me-Orient (EFEO). Sau đ�, Trường n�y mời Cha Cadi�re cộng t�c v� ủy th�c cho Cha nghi�n cứu về qu� tr�nh bang giao giữa c�c nước Ch�u �u với vương quốc An Nam (Việt Nam).
(Xin xem tiếp trong Nguyệt San Diễn Đ�n Gi�o D�n số 28 th�ng 3/2004 trang 104)
