Trở
lại Trang Nh�:Phạm Minh-T�m
M�̣t trong các đ�̀-tài thời-sự
đã làm x�n-xao và tranh cãi s�i n�̉i trong dư-lu�̣n chung chung tại Úc
vào đúng thời-đi�̉m Mùa Chay năm nay là vi�̣c người ta trình chi�́u cu�́n
phim The Passion of the Christ của đạo-di�̃n Mel Gibson. Từ trước đ�́n nay
k�̉ ra các phim ảnh được dàn dựng v�̀ những đ�̀-tài trong Đạo và nh�́t
là v�̀ Đức Gi�-su thực cũng đã có nhi�̀u nhưng chắc chưa có cu�́n phim
nào vừa g�y tranh-lu�̣n vừa có sức tác-đ�̣ng t�m-linh mạnh mẽ như cu�́n
phim này. Và vì v�̣y, mục-đích của bài này sẽ kh�ng phải là m�̣t bài
vi�́t ki�̉u �đi�̉m phim� với những nh�̣n-định chuy�n-m�n v�̀ đi�̣n-ảnh, song
chính là những cảm-nghi�̣m n�̣i-t�m có được từ những hình-ảnh di�̃n
lại t�́t cả những gì mà l�u nay chỉ quen nghe đọc th�̣t trang-nghi�m
trong Phụng-vụ nhưng khó tưởng-tượng ra.
N�̣i-dung cu�́n phim di�̃n lại r�́t sát với ph�̀n Kinh-Thánh nói v�̀ cu�̣c Thương-khó của Chúa Gi�-su từ lúc Người cùng các m�n-đ�̣ ở trong vườn C�y D�̀u cho đ�́n khi mai-táng trong m�̀ đúng theo các bài Tin-mừng đọc trong Tu�̀n Thánh và thoáng m�̣t chút hình ảnh v�̀ vi�̣c s�́ng lại vì theo đạo-di�̃n Mel Gibson xác-định là đã chú trọng vào di�̃n-ti�́n v�̀ sự th�́ng-kh�̉ Đức Ki-t� đã chịu trong 12 ti�́ng đ�̀ng h�̀ cu�́i cùng của chu�̃i ngày tại th�́. Cũng có th�̉ nói đ�y chính là bài thương-khó chi�̀u Thứ sáu Tu�̀n Thánh kh�ng phải đọc bằng lời mà bằng hình ảnh s�́ng đ�̣ng được di�̃n lại.
Cu�́n phim g�y bàn lu�̣n s�i n�̉i và có cả dư-lu�̣n phản-đ�́i kh�ng phải vì sự thực-hi�̣n c�ng-phu, vĩ-đại như những phim �Cu�̣c đời Chúa Cứu-th�́�, �Ben Hur� hoặc dàn dựng theo những tình ti�́t suy đoán hay lu�̣n-cứ v� bằng và xuy�n-tạc n�̣i-dung Tin-mừng như �The last temptation of Christ�, song là vì đã l�̣t tả được g�̀n như là hoàn-toàn những đi�̀u mà xưa nay chưa có đạo-di�̃n nào phản-ảnh được trung-thực những gì gọi là th�-thảm, tàn bạo và đau thương nh�́t mà con người đã dành cho Đ�́ng Cứu-th�́. Đạo-di�̃n Mel Gibson đã thực-hi�̣n tác-ph�̉m đi�̣n-ảnh này kh�ng phải chỉ bằng khả-năng chuy�n-m�n mà còn là bằng chính những cảm-nghi�̣m n�̣i-t�m s�u sắc nữa. Nhưng phía dư-lu�̣n của c�̣ng-đ�̀ng Do-thái thì l�n án phim này có tác-dụng xuy�n-tạc và b�i x�́u họ khi đưa ra những nét quá th� bạo và dã-man trong cách tuy�n xử Chúa của nhà c�̀m quy�̀n Do-thái thời b�́y giơ.̀ Song xét cho cùng, n�́u như đem t�́t cả những di�̃n-xu�́t này so sánh với n�̣i-dung của b�́n bài ca v�̀ người t�i tớ đau-kh�̉ trong sách I-sai-a, nh�́t là Bài ca thứ Tư, thì kh�ng có gì là cường-đi�̣u hay di�̃n tả quá đáng. Bởi vì chỉ c�̀n xét theo t�m-lý th�ng-thường th�i v�̀ m�̣t người mang nhi�̀u t�̣i chứng �t�̀y đình� và b�́t lợi cho họ như Chúa Gi�-su thì vi�̣c phải nh�̣n lãnh đòn thù như v�̣y làm sao tránh được; hu�́ng gì đ�y lại là não-trạng cực-đoan của t�̀ng lớp th�́ng-trị trong xã-h�̣i Do-thái thời đó. Chẳng hạn chỉ c�̀n m�̣t cái t�̣i ngang nhi�n vào đánh đu�̉i bọn �gian thương� trong đ�̀n thờ hoặc lúc nào cũng chỉ thẳng vào giới �giáo-sĩ� bi�̣t-phái mà chửi th�i thì cũng đủ đ�̉ ch�́t thảm r�̀i.
Phim dùng hai thứ ng�n-ngữ c�̉ là ti�́ng Aram và Latin đ�̉ l�̣p lại g�̀n h�́t những lời đ�́i-thoại được trích từ Kinh-thánh. Song t�́t cả những chi-ti�́t v�̀ di�̃n-xu�́t hay kỹ-thu�̣t đ�̀u kh�ng phải là đi�̀u mà đạo-di�̃n Mel Gibson mong đạt được thành-quả cao bằng hi�̣u-năng có th�̉ tác-đ�̣ng đ�́n t�m-tư người xem như lời �ng chia sẻ rằng �Ni�̀m hy-vọng mới của t�i là phim The Passion of The Christ sẽ giúp th�m được nhi�̀u người nh�̣n ra sức mạnh của Tình Người đ�̉ nhờ Người họ được cứu-đ�̣� (My new hope is that The Passion of The Christ will help many more people recognize the power of His Love and let Him help them to save their own lives).
Qua cu�́n phim, khó có th�̉ kh�ng th�m-cảm t�m-ý s�u-sắc của đạo-di�̃n Mel Gibson mu�́n người ta th�m-tín hơn v�̀ tình y�u của Đức Ki-t� qua cách �ng t�̣n dụng đúng mức và hợp lý v�̀ sự th�-bạo cũng như tàn-ác phát-xu�́t từ những lòng dạ tham-lam, đ�́-kỵ, ganh ghét và tráo-trở khi được dịp b�̣c-l�̣. Đó cũng là ch�n-tướng của con người ngày h�m nay đang đ�́i-đãi nhau ngang qua tính xác-thịt và tính th�́-gian mà trong đó kh�ng loại trừ cả những người con cái Chúa.
Trong khung cảnh hành hình tr�n núi Sọ, khi nhìn m�̣t con người với hình hài lem lu�́c, b�̀m d�̣p vì bị ch�́ nhạo, bị tra-t�́n, bị đánh đòn, và đủ cách hành-hạ cho đ�́n phút cu�́i thì chỉ còn là m�̣t kh�́i thịt da đ�̃m máu và rũ li�̣t ra như m�̣t t�́m m�̀n rách, thực kh�ng ai dám li�n-h�̣ người Th�̀y �́y, vị Thi�n-Chúa �́y, Đức Giáo-chủ �́y với tác-phong lớn l�́i, hách-dịch, quan-li�u và nh�́t là quanh co khu�́t-t�́t trong l�́i s�́ng xa-hoa bóng bảy m�̣t cách th�̣t v� t�m và v� tình của quá nhi�̀u cá-nh�n được gọi là m�n-đ�̣, m�n-sinh hi�̣n nay và hơn th�́ nữa là thừa-tác-vi�n của con người mang t�́m hình-hài đau-kh�̉ đó. Đức Ki-t� đã đ�́n giữa đời, làm người trong th�n-ph�̣n như v�̣y đ�̉ quy-tụ những t�m-h�̀n thi�̣n-chí, đ�̉ l�̣p ra m�̣t Giáo-h�̣i lớn mạnh h�m nay bằng chính máu và xương thịt tơi-tả của mình đ�̉ mọi thành-vi�n trong H�̣i-thánh của Người cùng li�n-k�́t n�n m�̣t mà mở mang Nước Trời; đ�̉ H�̣i-thánh của Người trở n�n kho l�̃m chứa đ�̀y y�u thương trong tình huynh-đ�̣ chứ kh�ng phải là đ�̉ lót đường cho Giáo-h�̣i nu�i dưỡng, dung-nạp và làm ngơ trước những thành-ph�̀n chỉ bi�́t lợi-dụng máu thịt đau thương �́y đ�̉ làm bùa h�̣ mạng mà lao vào th�́-gian như những con người v�-tri, b�́t-thức.
Chúa đ�́y. Chúa chịu nhi�̀u thứ kh�̉-ải và nhọc nhằn như th�́ đ�́y phải chăng là đ�̉ ngày nay trở thành đ�̣ng-lực chính y�́u của những n�̃-lực x�y c�́t những ng�i giáo-đường nguy-nga, đ�̀-s�̣ giữa m�̣t c�̣ng-đ�̀ng d�n Chúa thường xuy�n phải s�́ng nghèo nàn, thi�́u hụt cả v�̣t-ch�́t l�̃n t�m-linh và đủ thứ tự-do như ở Vi�̣t-Nam hi�̣n nay hoặc trở thành duy�n-cớ cho những hành-vi chỉ lo củng c�́ quy�̀n-lực và lợi-nhu�̣n đang c�ng-khai di�̃n ra tại nhi�̀u đơn-vị nhỏ thu�̣c trong cơ-ch�́ Giáo-h�̣i.
(Xin xem tiếp trong Nguyệt San Diễn Đ�n Gi�o D�n số 29 th�ng 4/2004 trang 59)
