Đường Kh�ng Dẫn Về La-M�

Phạm Minh-T�m

Kể từ khi Đức Gi�o-ho�ng Gio-an XXIII ban-h�nh t�ng-hiến Venerabilium Nostrorum thiết-lập h�ng gi�o-phẩm Việt-Nam v�o ng�y 24-11-1960 th� cộng-đồng d�n Ch�a Việt-Nam như đuợc tr�n đầy nỗi vui mừng v� hy-vọng. Vui mừng v� thấy Gi�o-hội C�ng-gi�o của m�nh đ� ch�nh-thức được x�c-quyết về mức trưởng-th�nh theo cơ-chế v� hy-vọng v� tin tưởng v�o những bước tới sẽ l� những bước mạnh-mẽ - v� đ� như được th�m sức - sẽ dấn th�n tr�n đường sứ-vụ loan tin vui cứu-độ. N�i c�ch kh�c l� nếu Gi�o-hội kh�ng đến được "với mu�n d�n" th� it ra cũng đến với đồng-b�o m�nh; với khối t�n-hữu đ� hơn bốn thế-kỷ được thấy b�ng d�ng Đấng Cứu-độ tr�n dải giang-sơn qu� cha đất tổ của m�nh. Nhất l� 5 năm sau đ� lại được soi rọi th�m bằng nguồn s�ng mới từ C�ng-đồng Vatican II nữa.

Từ những năm th�ng xa xưa, người gi�o-d�n Việt-Nam thường giản-lược hai chữ gi�o-hội v�o với th�nh-phần c�c gi�o-sĩ trong nhiệm-vụ l�nh-đạo, tức l� h�ng Gi�o-phẩm hay gọn hơn l� Hội-đồng Gi�m-mục. Th�nh vậy m� c�c đấng bậc thường mang nhiều tự-t�n, tự đắc cho rằng ngay khi kh�ng cần l�m g� th� cũng l� l�m tất cả. Bởi vậy mới c� những nố tội gở lạ như chống cha l� chống Ch�a hoặc khi n�i động đến Hội-đồng gi�m-mục l� chống Gi�o-hội, để g�n cho những c�-nh�n hay tập-thể n�o d�m nương theo tiếng của lương-t�m C�ng-gi�o v� c�ng-bằng x�-hội m� nhận-định về th�i-độ, về lời ăn tiếng n�i c�ng-khai của c�-nh�n đấng bậc n�y, của tập-thể chức sắc kia.

Hiến-chế Mục-vụ về Gi�o-hội trong Thế-giới h�m nay của C�ng-đồng chung Vatican II hướng-dẫn rằng: "Được thiết-lập trong t�nh y�u của Đấng Cứu-chuộc, Gi�o-hội c� sứ-mệnh l�m cho c�ng-bằng v� b�c-�i lan tr�n trong mỗi d�n-tộc v� giữa c�c d�n-tộc. Khi rao giảng ch�n-l� Ph�c-�m v� soi s�ng mọi l�nh-vực của sinh-hoạt con người, nhờ gi�o-l� v� chứng-t�ch của cuộc sống c�c Ki-t� hữu, Gi�o-hội t�n-trọng v� cổ-v� tự-do ch�nh-trị cũng như tr�ch-nhiệm của c�c c�ng-d�n"(c�u 76 - Cộng-đo�n ch�nh-trị v� Gi�o-hội). Thế nhưng hiện nay, những c�-nh�n linh-mục, gi�o-sĩ hay cộng-đo�n tu-sĩ n�o m� đi theo đường hướng của Lời Ch�a, theo huấn-gi�o của Hội-th�nh với mục-đ�ch mưu-cầu ho�-b�nh v� c�ng-l� cho x�-hội; t�m đến những ai thấp cổ b� miệng cần n�ng đỡ v� ủi-an; cần chia sẻ v� đồng-cảm đồng h�nh th� bị c�c đấng bậc nhất-tề đố-kỵ, bị anh em đồng-m�n đồng-tịch l�n �n l� g�y rối, l� muốn bạo-loạn v� bị cấm-cản. C�n nếu kh�ng cấm được th� lại đặt v�o thế xa c�ch, một kiểu như muốn gieo vạ tuyệt-th�ng. Ti�u-biểu l� trường-hợp của D�ng Ch�a Cứu Thế hiện nay.

Từ năm 1960 đến 1975, Gi�o-hội thầm-lặng Miền Bắc bị v�y khốn, bị giới hạn trong nhiều nỗi gian-tru�n, phải vất vả lắm mới sống c�n đ� đi một lẽ. Song giữa khi Miền Bắc c� những linh-mục, tu-sĩ v� gi�o-d�n phải đi t� chỉ v� muốn sống đ�ng đức tin của một Ki-t� hữu th� trong Miền Nam được thong-dong tự tại, kh�ng bị đ�n-�p, cấm-c�ch hay giới-hạn g� m� vẫn kh�ng khởi sắc được bao nhi�u ch�nh v� hai chữ Gi�o-hội bị gi�o-d�n hiểu sai n�n ph� mặc v� cũng v� c�c đấng c�ng lạm-quyền c�ng thiếu tr�ch-nhiệm trong vai tr� ng�n-sứ v� t�c-vụ gi�o-huấn. Chẳng hạn, bổn-phận h�ng đầu của Gi�o-hội sau Vatican II đ�ng ra l� phải cập-nhật những định-hướng canh-t�n căn-bản trong c�c văn-kiện của C�ng-đồng nằm trong nhiệm-vụ gi�o-huấn m� vẫn kh�ng l�m được, để như trong Ni�n gi�m 2004 của Gi�o Hội Việt Nam l�ng-t�ng nh�n nhận"�từ năm 1965 đến 1975, do ho�n cảnh chiến tranh của đất nước, chưa c� dịp học hỏi kỹ lưỡng c�c văn kiện của C�ng đồng, trừ một v�i gi�o phận ở miền Nam Việt Nam. Chỉ trong c�c th�nh phố v� đ� thị lớn, gi�o d�n mới c� dịp học hỏi về C�ng đồng n�y �t nhiều, c�n lại hầu như chẳng mấy khi nghe n�i đến..". Thực ra c�c đấng cầm quyền Gi�o-hội c� phải tham-dự g� v�o cuộc chiến đ�u v� ngay cả c�c tu-sĩ ở Miền Nam trong hạn tuổi động-vi�n cũng được ho�n-dịch th� sao lại d�ng Ho�n cảnh chiến-tranh của đất nước để biện-minh. Chuyện kh�c nữa l� v�o v�o ng�y Lễ C�c Th�nh, 1-11-1970, Đức Th�nh Cha Phao-l� VI ban-h�nh T�ng-hiến Laudis Canticum c�ng-bố về việc phổ-cập s�ch C�c Giờ Kinh Phụng-vụ m� t�ng-huấn gọi l� B�i ca ch�c tụng Thi�n Ch�a với một sứ-vụ được giao l�"�C�c Hội Đồng Gi�m Mục trong mỗi quốc gia c� nhiệm vụ phải cho xuất bản s�ch n�y bằng tiếng nước m�nh�" m� cho đến nay vẫn chưa thực-hiện xong�.Tr�ch-nhiệm chăn dắt l� thế, n�i g� đến những bước đồng-h�nh.

Cho đến nay nhiều người vẫn c�n vương-vấn với nh�m chữ Gi�o-hội đồng-h�nh với d�n tộc trong khi đ�y cũng c� thể chỉ l� một lầm lẫn về chữ nghĩa theo thời-cuộc m� nh�m chữ n�y đ� trở th�nh s�o-ngữ mập-mờ khi nh�n v�o thực-tế x�-hội cả hai miền. Bởi v� xưa nay, người cộng-sản vẫn cho chế-độ của họ l� d�n-tộc; cho n�n hai chữ d�n-tộc đồng nghĩa với chủ-nghĩa x�-hội, với đảng cộng-sản th� đồng-h�nh ra sao?

V� vậy, khi cả hai miền đất nước bị nhập chung dưới một chế-độ cộng-sản th� xem như c�c vị l�nh-đạo Gi�o-hội đ� thống-nhất n�n một trong Hội-đồng Gi�m-mục Việt-Nam m� t�nh đến nay cũng sắp gần đủ 40 năm. C� điều, d�n Do-th�i xa-xưa đ� t�m được điểm tới sau 40 năm sa-mạc. C�n lộ-tr�nh thi-h�nh sứ-vụ của Gi�o-hội tr�n đất nước Việt-Nam đầy thảm cảnh oan-tr�i với đủ cả ngh�o khổ, bất-c�ng, đ�n-�p, bắt bớ v� t� đầy th� chưa biết ng�y n�o mới chu-to�n khi m� những người tr�ch-nhiệm đ� lần lượt cắm lều, đ�ng trụ tr�n những đặc-quyền đặc lợi từ quyền-lực bằng cơ-chế xin � cho; m� lim-rim mơ-m�ng trong những nghi-thức v�i lạy với �o thụng, tay d�i v� những định-kiến lỗi đạo, xa đời, xa cả nguồn t�n-l�. Bằng v�o thư chung năm 1980 với định-hướng Hội-th�nh trong l�ng d�n-tộc, khối t�n-hữu cũng như đồng-b�o chưa ch�nh-thức được thấy Gi�o-hội đ� thực sự đồng-h�nh hay c�ng tiến tho�i thế n�o, song lại r� n�t với những th�i-độ thờ-ơ l�nh-đạm với anh em v� đi quỵ-luỵ một ch�nh-s�ch khắc-nghiệt, bất-c�ng cứ c�ng ng�y c�ng t�c-tệ tr�n người d�n, cho t�n-hữu.

Theo ơn gọi l�m m�n đệ của Đức Ki-t� v� qua sự hướng-dẫn của Hội-th�nh th� sống Đức Tin Ki-t� gi�o đ�ng mực l� Ở đ�u c� người thiếu ăn, thiếu uống, thiếu mặc, thiếu nh� ở, thiếu thuốc men, thiếu việc l�m, thiếu gi�o-dục, thiếu những phương tiện cần thiết để sống xứng danh con người, ở đ�u c� người bị đau khổ v� nghịch cảnh, ốm yếu, chịu cảnh lưu đầy, t� ngục, th� ở đ� b�c-�i Ki-t� gi�o phải t�m gặp, �n-cần săn-s�c, ủi-an v� xoa dịu họ bằng những trợ gi�p th�ch đ�ng� th� ở đ� Gi�o-hội phải c� mặt, nhưng lại gần như vắng mặt ho�n-to�n.

Bởi v�, nếu hiểu d�n-tộc l� một Qu�-hương ngh�o v� cả khối anh em đ�i, khổ nhiều mặt, l� ốm đau kh�ng c� thuốc th� Gi�o-hội đ� hiện-diện ra sao, đ� đồng-h�nh thế n�o? Những d�n oan mất đất, mất vườn ruộng, mất nh� cửa v� chủ-trương ăn cướp của ch�nh quyền từng điạ-phương được đem lồng v�o những chữ quy-hoạch đất đai; những người y�u nước v� y�u d�n bị t� đầy oan-uổng; những xứ đạo bị đ�n-�p; những ngư�i trẻ trung-thực kh�ng chấp nhận sự độc-t�i to�n-trị n�n phản-kh�ng đ� bị v�o t�� th� c�c vị đ� đồng-h�nh với họ hay chưa? Thậm ch� đ� d�ng lời c�ng-đạo bảo-vệ họ hay chưa? Cả một khối d�n-tộc gần ch�n mươi triệu người đang quặn thắt ruột gan v� th�n-phận n�-lệ gần kề, đang đau x�t về những miền đất v� biển của cha �ng đ� mất th� Gi�o-hội c�c vị, xem ra kh�ng thấy đau buồn, kh�ng l�n tiếng, kh�ng phản-kh�ng m� cứ điềm-nhi�n toạ-thị thật v� cảm v� v� tri�V� c�n nhiều những chuyện tai-ương, kiếp-nạn m� n�o đ�u c� thấy Gi�o-hội c�c vị mở rộng v�ng tay nối-kết�

Nhưng nếu hiểu d�n-tộc ch�nh l� đảng cộng-sản th� lại kh�c. Gi�o-hội c�c vị xem ra cũng rất giầu. Đi ngoại-quốc gom tiền về kh�ng phải cho d�n ngh�o, cho người tật bệnh c� quả, t�ng bấn m� lại l� thực-hiện c�c kiến-tr�c kh�ng cần thiết c�ch l�ng ph�. C�c đấng bậc hiện nay cũng sống xa-hoa v� x�nh-xang �o m�o. Cũng nhiều c�-nh�n giầu c� kh�ng thua c�c tư-bản đỏ. C�c khu nh� nghỉ dưỡng, trung-t�m hội-nghị v� yến tiệc năm sao của Tổng-gi�o-phận n�y; cơ-sở x�y cất xa-xỉ của gi�o-phận kia, nh� nghỉ hưu của đấng bậc nọ�l� một sự đồng-h�nh r� nhất với thời-thế, với bạo-quyền. Như vậy, ai d�m bảo đấy l� một Gi�o-hội điạ-phương đang c�ng chung t�n-l� về một Đấng Cứu-độ đ� bị trần-trụi treo tr�n thập-tự để l�m gi� chuộc tội; hoặc gần ngay trước mắt l� đồng-t�m nhất-tr� với người kế-vị Th�nh Ph�-r� hiện đang được cả thế-giới nh�n v�o như một mẫu-mực về h�nh ảnh người m�n-đệ khi�m-nhu v� kh� ngh�o của Đức Ki-t�.

Vậy th� đồng-h�nh với d�n-tộc phải chăng ch�nh l� đường lối hiện nay của gần hết c�c đấng bậc trong gi�o-phẩm đ� l�ch sang một lối kh�c. Đ� l� con đường đối thoại. Hai chữ n�y xem ra c�n m�ng-lung, bao-la hơn hai chữ đồng h�nh. Rồi cũng bao nhi�u năm tr�i qua, cộng-đồng t�n-hữu tr�ng chờ th�nh-quả đem đến từ chủ-trương đối thoại m� thực-tế đ� chỉ l� c�i cớ để tr�nh n�, để che đậy cho th�i-độ bu�ng xu�i v� thoả-hiệp. Với một ch�nh-quyền gian-tr� v� bất-c�ng như ch�nh quyền cộng-sản th� ngay ch�nh họ cũng c�n chưa đối-thoại được với nhau th� l�m g� c� đối thoại với ai?

Sau khi To� Kh�m-sứ trở th�nh

Vuờn Hoa H�ng Trống th� đến Tu-viện D�ng Ch�a Cứu Thế Th�i-h� mất th�m cơ-sở thờ-phượng. Song sang đến c�y Th�nh-gi� Đồng Chi�m người ta mới nh�n ra nhược-điểm của Gi�o-hội qua c�c đấng l�m thầy, mới t�m đuợc c�i "mạch" đ� bắt nơi nhịp đập của từng tr�i tim v�-cảm ơn thi�ng; m� đ�ng hơn nữa l� như tựa đề một b�i viết của linh-mục Nguyễn Ngọc Tỉnh trong tập s�ch "Thắp Một Ngọn Nến cho Th�i-h�" l� c�c vị đ� bị nắm. Ti�u-biểu như người trả lời c�u hỏi Tại sao Hội-đồng Gi�m-mục kh�ng l�n tiếng. Cũng lại l� nhập-đề s�o rỗng trước � Trong bối cảnh tr�n v� trong tinh thần hiệp th�ng (sic) của Năm Th�nh 2010�rồi tiếp sau th� "sạo sự" l� Hội-đồng Gi�m-mục kh�ng l�n tiếng về từng vụ việc nhưng Hội-đồng Gi�m-mục l�n tiếng ở một tầm mức kh�c"�l�m người ta nhớ đến việc Đức Ki-t� kh�ng bỏ s�t một con chi�n n�o.

Nếu mỗi gi�o-xứ l� một địa-phương th� c�i g� mới l� tầm mức? Tr�ch chi đức cha Ho�ng Đức Oanh cứ một m�nh loay-hoay với v�ng đất trắng ở gi�o-phận Kontum. C�c gi�o-xứ v� gi�o-điểm như Loan-l�, Tam To�, Cầu Rầm, Cồn Dầu, Con Cu�ng, Mỹ-y�n cứ lần lượt l� những "địa-phương" bị khoanh v�ng ngay từ trong l�ng Gi�o-hội.

T�m lại, tr�n đường lữ-h�nh đức tin đầy gian-nan thử-th�ch của Gi�o-hội Việt-Nam hiện nay, cũng đ� c� nhiều gi�o d�n mạnh dạn bước ra khỏi được n�o-trạng v�ng lời tối mặt để thẳng-thắn nhận ra tr�ch-nhiệm của m�nh l� th�nh-phần của Gi�o-hội theo nghĩa trong s�ng với phần vụ được Ch�a gọi ri�ng. Họ đ� kh�ng khoanh tay, ngậm miệng đứng trơ như gỗ đ� nh�n những bất-c�ng ngo�i x�-hội, trước những thống-khổ của anh em, trước nguy cơ diệt vong của đất nước. Họ đ� l�m đ�ng bổn-phận m�nh với Thi�n Ch�a v� với tổ-quốc (Deus et Patria). Nhưng ngược lại, cơ-chế l�nh-đạo vẫn tr�-trệ, đầy m�u-thuẫn như một cỗ xe nặng-nề, �-ạch v� m�y m�c đ� bị r� rời từng bộ-phận n�n chỉ tạo ra những tiếng ồn bất định m� kh�ng l� một hợp-�m nhịp-nh�ng khi lăn b�nh chung. Ch�nh v� thế m� cộng-đồng d�n Ch�a cũng ph�n-ho� theo từng đấng bậc n�n thay v� c�ng tạo chung một hợp-lực đồng thuận, hiệp-th�ng th� lại th�nh những phản-biện đa-dạng c� t�nh c�ch cục bộ, như những phe nh�m chỏi nhau. V� vậy đ� kh�ng tr�nh được t�nh-trạng như đang xẩy ra để gi�nh quyền khuynh-lo�t nội-bộ v� cũng chẳng tr�ch ai được về những tiếng bấc tiếng ch�, về c�ch v�-von mỉa-mai bằng hết tam ca lại đến lục ca hay d�n đồng ca �o t�m.

Buồn thay v� cũng bất-hạnh thay cho t�n-hữu Việt-Nam.◙