Trở
lại Trang Nh�:Tr�̀n Duy Nhi�n
Nghe qua c�u chuy�̣n, thính giả cười r�̣. Tuy nhi�n, trong cu�̣c đời chuy�̣n �́y xảy ra r�́t thường, và thay vì bu�̀n cười thì ngược lại những chuy�̣n như th�́ lại đáng khóc. Có những trường hợp mà người ta nói với nhau, tưởng rằng nghe nhau và hi�̉u nhau, nhưng thực sự kh�ng ai nghe người khác mà chỉ nói l�n đi�̀u mình nghĩ, đ�̉ r�̀i kh�ng ai hi�̉u ai và đ�́i thoại trở thành hai lời đ�̣c thoại; hay nói cách khác: đ�́i thoại của những người đi�́c. Vì th�́, trước khi đ�̀ c�̣p v�́n đ�̀ �đòi hỏi và ý nghĩa của đ�́i thoại theo quan đi�̉m của Giáo H�̣i�, thi�́t nghĩ n�n đ�̀ng ý với nhau v�̀ định nghĩa của �đ�́i thoại�.
N�́u chỉ xét thu�̀n túy tr�n từ ngữ, thì �đ�́i� có nghĩa là �qua lại� hoặc �ngược nhau� (ví dụ như �hát đ�́i� hay �c�u đ�́i�), và thoại có nghĩa là �nói�. Như v�̣y, đ�́i thoại có nghĩa là nói qua lại hay nói ngược nhau. Trong ti�́ng Anh hay ti�́ng Pháp, chữ �dialogue� xu�́t phát từ hai từ Hy lạp dia - logein cũng có nghĩa tương tự như hai từ �đ�́i thoại�. Như v�̣y, khi nói đ�́n đ�́i thoại thì phải có sự đ�́i l�̣p, hay ít ra sự khác bi�̣t, n�́u kh�ng thì người ta sẽ gọi là �h�̣i thoại�, �chia sẻ�, �trao đ�̉i�, �đàm đạo�� Mặt khác, đ�́i thoại là đi đ�́n m�̣t sự th�̣t, chứ kh�ng phải đi đ�́n m�̣t sự thỏa hi�̣p. N�́u nói với nhau đ�̉ đi đ�́n m�̣t sự thoả hi�̣p sau khi m�̃i b�n phải nhượng b�̣ m�̣t tí h�̀u hai b�n cùng có lợi, thì người ta gọi là �thương lượng�,�đàm phán�, �mặc cả�, chứ kh�ng gọi là �đ�́i thoại�.
Theo Từ đi�̉n Ti�́ng Vi�̣t của Vi�̣n Ng�n Ngữ Học thu�̣c Ủy Ban Khoa Học Xã H�̣i Vi�̣t Nam, thì đ�́i thoại là nói chuy�̣n qua lại giữa hai hay nhi�̀u người với nhau. Cu�́n đại từ đi�̉n ti�́ng Vi�̣t do Nguy�̃n Như Ý chủ bi�n định nghĩa đ�́i thoại là bàn bạc, thương lượng giữa hai b�n hoặc các b�n có v�́n đ�̀ tranh ch�́p. Như v�̣y đ�́i thoại là m�̣t trong những cách thức giải quy�́t m�u thu�̃n khi nó xảy ra.
Tr�n đ�y là quan đi�̉m chung v�̀ đ�́i thoại. Tuy nhi�n theo quan đi�̉m của giáo h�̣i, đ�́i thoại kh�ng phải là m�̣t cách giải quy�́t m�u thu�̃n, mà là chia sẻ m�̣t quà tặng. T�ng Hu�́n Giáo H�̣i tại Á Ch�u (EA=Ecclesia in Asia) n�u l�n như sau: "V�́n đ�̀ lớn đang đặt ra cho Giáo H�̣i Á Ch�u hi�̣n nay là làm sao chia sẻ với anh chị em người Á Ch�u của mình cái mà chúng ta cho là m�̣t quà tặng bao g�̀m h�́t mọi quà tặng, tức Tin Mừng của Đức Gi�su Kit�" (GA 19). Theo quan đi�̉m này, thì định nghĩa của ti�́n sĩ t�m lý Norman Wright có vẻ g�̀n gũi hơn đ�́i với chúng ta. �ng định nghĩa đ�́i thoại là �ti�́n trình chia sẻ chính mình với người khác, bằng lời nói, cử chỉ và thái đ�̣, với mục đích đ�̉ người đó có th�̉ ti�́p nh�̣n và hi�̉u rõ những đi�̀u ta mu�́n chia sẻ.� Nói cách đơn giản hơn, đ�́i thoại là dùng lời nói, cử chỉ, b�̣ đi�̣u đ�̉ chia sẻ cảm nghĩ của ta với người khác th�́ nào đ�̉ người đó có th�̉ hi�̉u được đi�̀u ta mu�́n nói.
Đi�̀u Giáo H�̣i mu�́n chia sẻ chỉ vẻn vẹn là m�̣t Tin Mừng: �́y là Thi�n Chúa Ba Ng�i y�u thương chúng ta bằng m�̣t tình y�u cứu đ�̣, và th�̉ hi�̣n tình y�u �́y qua Đức Gi�su Kit�, Đ�́ng Cứu Đ�̣ Duy Nh�́t. Trong chi�̀u hướng đó, ngày 5/2/1986, Đức Giáo Hoàng Gioan Phaol� II chia sẻ như sau với những vị lãnh đạo các t�n giáo ngoài Kit� tại Madras, �́n Đ�̣: "Qua đ�́i thoại, chúng ta đ�̉ cho Thi�n Chúa hi�̣n di�̣n giữa chúng ta; vì chúng ta mở lòng ra đ�́i thoại với nhau th�́ nào thì chúng ta cũng mởi lòng ra với Thi�n Chúa như v�̣y"
Đức Gioan Phaol� II nói l�n trong T�ng Hu�́n Giáo H�̣i tại Á Ch�u (EA = Ecclesia in Asia): �Thời gian họp C�ng Đ�̀ng Vatican� II, Vị Ti�̀n Nhi�̣m của t�i là Đức Phaol� VI, trong Th�ng Đi�̣p Ecclesiam Suam, đã tuy�n b�́ rằng: v�́n đ�̀ li�n h�̣ giữa Giáo H�̣i và th�́ giới hi�̣n đại, là m�̣t trong những v�́n đ�̀ quan trọng nh�́t của thời đại chúng ta. Ngài vi�́t rằng "sự hi�̣n hữu của nó và sự c�́p bách của nó, như th�̉ tạo n�n m�̣t gánh nặng tr�n t�m h�̀n chúng ta, tạo ra m�̣t sự khuy�́n khích, m�̣t ơn gọi". K�̉ từ ngày C�ng Đ�̀ng, Giáo H�̣i lu�n chứng tỏ mình mu�́n theo đu�̉i li�n h�̣ đó trong tinh th�̀n đ�́i thoại" (EA 31).
Đòi hỏi của đ�́i thoại vừa là m�̣t gánh nặng, vừa là m�̣t sự khuy�́n khích và m�̣t ơn gọi. Hơn nữa, đó là m�̣t b�̉n ph�̣n chứ kh�ng phải là m�̣t gợi ý, thích thì làm kh�ng thì th�i. Mặt khác, b�̉n ph�̣n này là của cả H�̣i Thánh nghĩa là của từng người kh�ng mi�̃n trừ m�̣t ai, dù thu�̣c thành ph�̀n nào.
T�ng Hu�́n Sứ Vụ Đ�́ng Cứu Đ�̣ (RM = Redemptoris Missio) nh�́n mạnh rằng : "M�̃i thành vi�n và t�́t cả c�̣ng đ�̀ng Kit� hữu được mời gọi đ�̉ tham gia đ�́i thoại, dù kh�ng lu�n lu�n ở cùng m�̣t trình đ�̣ hoặc cùng m�̣t phương thức. Sự đóng góp của họ thực sự c�̀n thi�́t trong lãnh vực này, bởi vì họ có th�̉ cải thi�̣n các m�́i quan h�̣ giữa các tín đ�̀ của các t�n giáo khác nhau, qua gương sáng của họ trong những hoàn cảnh họ s�́ng và trong những hoạt đ�̣ng của họ. M�̣t s�́ người trong họ cũng có th�̉ đóng góp qua vi�̣c tìm tòi nghi�n cứu" (RM 57). Và T�ng Hu�́n GHAC khẳng định "Ti�́p xúc, đ�́i thoại và hợp tác với những người theo các t�n giáo khác, là m�̣t trách nhi�̣m mà C�̣ng Đ�̀ng Vatican II trao lại cho toàn th�̉ Giáo H�̣i như là m�̣t b�̉n ph�̣n và m�̣t thách đ�́" (EA. 31).
Hơn th�́ nữa, đ�́i thoại là m�̣t b�̉n ph�̣n thi�́t y�́u làm n�̀n tảng cho mọi tác vụ khác, như lời c�ng b�́ của Li�n H�̣i Đ�̀ng Giám Mục Á Ch�u (FABC), trong kỳ họp khoáng đại năm 2000 tại Samphran, Thái Lan: "Đại k�́t và đ�́i thoại đã trở thành đi�̀u thi�́t y�́u đ�̉ ta thực hi�̣n b�́t cứ tác vụ nào".
Đi�̀u thi�́t y�́u này xu�́t phát từ ý nghĩa của đ�́i thoại. Như đã nói tr�n, sự hi�̣p th�ng trong Tình Y�u của Ba Ng�i là n�̀n tảng cho sự hi�̣p th�ng và đ�́i thoại của d�n Chúa, đ�̀ng thời Ba Ng�i cũng là cứu cánh và là �t�́m gương v� cùng n�̉i b�̣t� cho hi�̣p th�ng và đ�́i thoại, như là Đức Thánh Cha, trong T�ng Hu�́n GHAC: "Sự hi�̣p th�ng và đ�́i thoại là hai phương di�̣n thi�́t y�́u của sứ mạng Giáo H�̣i, sứ mạng đó có m�̣t t�́m gương v� cùng n�̉i b�̣t trong m�̀u nhi�̣m Ba Ng�i, vì từ Ba Ng�i phát sinh mọi sứ mạng và mọi sứ mạng phải hướng tới Ba Ng�i" (EA. 31).
Qua Mặc Khải, Giáo h�̣i tìm ra ý nghĩa của đ�́i thoại như lời c�ng b�́ của Đức Phaol� VI trong th�ng đi�̣p Giáo H�̣i của Người (ES = Ecclesiam suam). "Mặc khải là m�́i li�n h�̣ si�u nhi�n mà chính Thi�n Chúa đã chọn đ�̉ giao ti�́p với con người. Mặc khải �́y có th�̉ được giới thi�̣u qua đ�́i thoại, qua Lời mà Thi�n Chúa nói trong m�̀u nhi�̣m Nh�̣p Th�̉ và r�̀i trong Tin Mừng ... Lịch sử cứu đ�̣ là bản tường thu�̣t cu�̣c đ�́i thoại khác bi�̣t và l�u dài này. Nó xu�́t phát từ Thi�n Chúa và Ngài sáng tạo ra m�̣t cu�̣c đàm thoại đ�̣c đáo và tuy�̣t di�̣u với con người" (ES 41).
Tóm lại đ�́i thoại là hoa trái của tình y�u Thi�n Chúa mà con người được lãnh nh�̣n (x. EA 24). Đ�́i thoại là hành vi bi�̉u l�̣ tình thương của Thi�n Chúa đ�́i với con người. Con người được chia sẻ tình y�u đó của Ba Ng�i Thi�n Chúa. Tình y�u cũng là đòi hỏi n�̀n tảng của Đức Kit� và là đ�̣ng lực của sứ vụ, là "ti�u chu�̉n duy nh�́t đ�̉ phán đoán đi�̀u gì phải làm và đi�̀u gì kh�ng được làm, đi�̀u gì phải thay đ�̉i và đi�̀u gì kh�ng được thay đ�̉i" (RM 60). Nói cách khác, tình y�u là n�̀n tảng của đ�́i thoại và đem đ�́n ý nghĩa cho đ�́i thoại của Kit� giáo.
Vì xác định rằng đ�́i thoại là chia sẻ m�̣t món quà tuy�̣t đ�́i của Thi�n Chúa dành mọi người tr�n th�́ gian, kh�ng trừ m�̣t ai, n�n đ�́i thoại hẳn phải hướng đ�́n mọi thành ph�̀n tr�n địa c�̀u. Đi�̀u này được th�̉ hi�̣n qua những dòng đ�̀u ti�n của Hi�́n Ch�́ Vui Mừng và Hy Vọng (GS = Gaudium et Spes): �N�̃i vui mừng và ni�̀m hy vọng, những bu�̀n tủi và lo �u của mọi người trong thời đại này, đặc bi�̣t của những người nghèo và những người kh�́n kh�̉, cũng là n�̃i vui mừng và ni�̀m hy vọng, những bu�̀n tủi và lo �u của những người theo Chúa Kit�. Quả thực, kh�ng có gì thực sự thu�̣c v�̀ con người mà lại kh�ng vang d�̣i trong trái tim của họ� (GS 1)
Phải c�ng nh�̣n rằng qua m�̣t lịch sử dài, Giáo H�̣i ít nh�́n mạnh đ�́n đ�́i thoại mà t�̣p trung vào vi�̣c dạy d�̃. Hình ảnh duy nh�́t n�̉i b�̣t qua dòng thời gian là m�̣t Giáo H�̣i Mẹ và Th�̀y (Mater et Magister), và vì th�́, Giáo H�̣i quan t�m đ�́n vi�̣c giáo hu�́n (Ecclesia docens) hơn là lắng nghe và đ�́i thoại (Ecclesia discens). Mãi đ�́n c�ng đ�̀ng Vatican II thì Giáo H�̣i mới chính thức đ�́i thoại với những người khác mình, qua văn ki�̣n Ánh Sáng Mu�n D�n và Phát Tri�̉n Các D�n T�̣c (Lumen Gentium và Populorum Progressio). Những th�̣p ni�n k�́ ti�́p, d�̀n d�̀n xu�́t hi�̣n các th�ng đi�̣p làm rõ nét tinh th�̀n đ�́i thoại của Giáo H�̣i, như Đ�̣ Bách Chu Ni�n (Centesimus annus) hay Thời Đại Chúng Ta (Nostra aetate); và đ�́i với người Vi�̣t Nam, t�ng hu�́n Giáo H�̣i Tại Á Ch�u (Ecclesia in Asia). Tuy nhi�n, văn ki�̣n rõ nét nh�́t hẳn là văn ki�̣n Đ�́i Thoại và Rao Truy�̀n (Dialogue and Proclamation) của H�̣i Đ�̀ng Giáo Hoàng v�̀ đ�́i thoại li�n t�n, được c�ng b�́ 25 năm sau Nostra Aetate. Như th�́, qua dòng lịch sử, Giáo H�̣i đi từ thái đ�̣ loại trừ những người kh�ng theo đúng con đường mà Thi�n Chúa mặc khải cho mình đ�̉ d�̀n d�̀n cởi mở đ�́i với những giáo h�̣i Kit� giáo khác, và hi�̣n nay Giáo H�̣i đã c�ng nh�̣n và c�̉ võ cho đ�́i thoại với những t�n giáo ngoài Kit� giáo. Đ�y là m�̣t bước ti�́n đáng mừng, nhưng đ�̀ng thời cũng làm ta suy nghĩ. Tín hữu c�ng giáo chưa kịp thay đ�̉i não trạng đ�̉ đi vào đ�́i thoại li�n t�n thì Tòa Thánh c�ng b�́ th�ng đi�̣p Sứ Vụ Chúa Cứu Th�́ (Redemptoris Missio) và nh�́t là văn ki�̣n Chúa Gi�su (Dominus Iesus) đ�̉ ki�n quy�́t khẳng định �Chúa Gi�su là đ�́ng cứu đ�̣ duy nh�́t�. Khẳng định này được nhi�̀u người xem như lời xác định vị trí s�́ 1 của c�ng giáo so với các t�n giáo khác, và khi kh�ng có sự bình đẳng thì cũng kh�ng th�̉ nào có đ�́i thoại. Mặt khác, ngoài vi�̣c đ�́i thoại với các t�n giáo bạn, kh�ng th�́y Giáo H�̣i nói l�n ti�́ng nói chính thức v�̀ đ�́i thoại trong những m�i trường tr�̀n th�́. Thực ra, ta có th�̉ tìm th�́y lác đác đó đ�y những ý ki�́n của Giáo H�̣i v�̀ đ�́i thoại trong m�i trường xã h�̣i và chính trị. Th�ng đi�̣p Đ�̣ Bách Chu Ni�n xác định rằng �những hình thức d�n chủ mới hình thành đem lại hy vọng v�̀ m�̣t sự đ�̉i thay trong cơ c�́u chính trị và xã h�̣i mong manh nặng trĩu với hàng loạt những b�́t c�ng và b�́t mãn cũng như với m�̣t n�̀n kinh t�́ tàn phá nặng n�̀ và những cu�̣c tranh ch�́p xã h�̣i nghi�m trọng.� (CA 22a) Do đó người c�ng giáo có trách nhi�̣m góp ph�̀n mình trong m�i trường chính trị đ�̉ x�y dựng m�̣t tương lai t�́t đẹp hơn, nhưng bằng con đường đ�́i thoại chứ kh�ng phải chi�́n tranh: �Đ�y là �những v�́n đ�̀ mà những d�n t�̣c này đang phải đ�́i phó chỉ có th�̉ giải quy�́t được qua sự đ�́i thoại và tình li�n đới hơn là bằng m�̣t cu�̣c chi�́n đ�́u đ�̉ ti�u di�̣t kẻ thù bằng chi�́n tranh�. (CA 22b). Ta đọc được l�̣p trướng này rõ ràng hơn nữa ở đoạn k�́ ti�́p: �Trong khi chủ nghĩa Mác-xít cho rằng chỉ có cách đ�̉y các m�u thu�̃n xã h�̣i cho đ�́n cực đi�̉m mới có th�̉ giải quy�́t chúng trong những cu�̣c đ�́i đ�̀u bạo đ�̣ng, thì những cu�̣c chi�́n đ�́u đưa tới sự sụp đ�̉ của chủ nghĩa Mác-xít ki�n trì sử dụng đường l�́i thương lượng, đ�́i thoại và làm chứng cho ch�n lý, bằng cách k�u gọi lương tri của đ�́i phương và tìm cách khơi d�̣y nơi họ cảm thức v�̀ ph�̉m giá con người.�(CA 23).
Ngoài ra, giáo d�n Vi�̣t Nam đặc bi�̣t nhớ đ�́n sứ đi�̣p mà Đức Giáo Hoàng Gioan Phaol� II gửi hàng giáo ph�̉m và người c�ng giáo Vi�̣t Nam, ngày 22 tháng 01 năm 2002. Khi hàng giáo ph�̉m Vi�̣t Nam thực hi�̣n cu�̣c thăm vi�́ng Ad Limina tại Vatican, Đức Thánh Cha nói kh�ng úp mở: �Như c�ng đ�̀ng Vatican từng nhắc nhở: Do bởi ph�̀n vụ và th�̉m quy�̀n của mình, Giáo H�̣i hòa mình trong c�̣ng đ�̀ng chính trị dưới mọi hình thức và kh�ng li�n k�́t với b�́t cứ với b�́t cứ m�̣t th�̉ ch�́ chính trị nào�. Đ�̀ng thời Ngài cũng k�u gọi tín hữu tham gia vào chính trị theo đường l�́i của Giáo H�̣i, nghĩa là theo con đường đ�́i thoại: �Trong tinh th�̀n đ�́i thoại và hợp tác huynh đ�̣, qua các thành vi�n của mình, Giáo H�̣i ao ước tham gia t�́t đẹp vào đời s�́ng qu�́c gia nhằm phục vụ toàn d�n và sự đoàn k�́t xã h�̣i.�
V�ng, Giáo H�̣i có l�n ti�́ng đ�̉ khuy�́n khích đ�́i thoại trong những m�i trường xã h�̣i và chính trị, nhưng dù sao thì cũng chỉ là đường l�́i chung chung, hơn là m�̣t kim chỉ nam có th�̉ áp dụng cho từng m�i trường cụ th�̉. Đ�́y là chưa k�̉ những m�i trường mà Giáo H�̣i kh�ng đ�̀ c�̣p đ�́n. Sau đ�y là m�̣t s�́ m�i trường mà Kit� hữu c�̀n phải đ�́i thoại.
- Đ�́i thoại trong gia đình. Làm sao vợ ch�̀ng đ�́i thoại với nhau, khi mà người nữ vừa mới hơi bình đẳng với người nam sau khi bị áp bức qua m�̣t quá trình lịch sử th�̣t dài, thì người nam đã cảm th�́y mình bị áp bức do cái quan ni�̣m trọng nam khinh nữ ăn s�u vào t�m khảm mình? Làm sao cha mẹ và con cái đ�́i thoại với nhau, khi mà cha mẹ th�́y con cái vu�̣t khỏi t�̀m tay mình đ�̉ lao vào m�̣t th�́ giới lắm nhi�̃u nhương, trong khi đó con cái cảm th�́y mình bị trói bu�̣c vào những đạo lý r�́t xa lạ với m�i trường s�́ng hằng ngày của mình?
- Đ�́i thoại trong c�̣ng đ�̀ng Kit� hữu. Làm sao đ�́i thoại với những người c�ng giáo Vi�̣t Nam khác bằng cách t�n trọng nét cá bi�̣t của từng người mà v�̃n giữ được hi�̣p nh�́t đ�̉ có th�̉ th�́t l�n m�̣t ti�́ng nói chung? Làm sao giáo sĩ và giáo d�n đ�́i thoại với nhau đ�̉ giữ vững cơ ch�́ Giáo H�̣i qu�n chủ mà Chúa Kit� là vua, trong tinh th�̀n d�n chủ của những người con Thi�n Chúa bình đẳng với nhau?
- Đ�́i thoại với c�̣ng đ�̀ng cư d�n. Làm sao đ�́i thoại với những người cư ngụ cùng địa bàn với mình, những người kh�ng c�ng giáo, th�̣m chí kh�ng t�n giáo? Đ�́i với người ở hải ngoại, làm sao đ�́i thoại với các tín hữu bản xứ nói ri�ng và c�̣ng đ�̀ng bản xứ nói chung đ�̉ có th�̉ chia sẻ ni�̀m tự hào v�̀ qu� hương mới của mình đ�̀ng thời cho người địa phương th�́y những nét đ�̣c đáo của qu� hương thứ nh�́t của mình? Đ�́i với người ở trong nước, trước trào lưu toàn c�̀u hóa, làm sao đ�́i thoại với người nước ngoài đ�̉ ti�́p thu những tinh hoa của họ đ�̀ng thời y�u c�̀u họ t�n trọng những truy�̀n th�́ng đáng quý của mình?
- Đ�́i thoại với c�̣ng đ�̀ng chính trị. Làm sao đ�́i thoại với m�̣t chính quy�̀n tự do và d�n chủ đ�̉ cho những giá trị đạo đức tự nhi�n được đặt cao hơn những quy�̀n lợi của những ai dùng lá phi�́u mình mà đòi hỏi được quy�̀n tự do s�́ng trái với đạo đức? Làm sao đ�́i thoại với m�̣t nhà nước cực quy�̀n và đ�̣c đoán đ�̉ cho mọi người s�́ng đúng với ph�̉m giá con người? Làm sao�? Và còn bao nhi�u c�u hỏi �làm sao� khác?
Người giáo d�n kh�ng th�̉ chờ đợi Giáo H�̣i trả lời những c�u �́y thay cho mình trong những trường hợp cụ th�̉. Giáo h�̣i chỉ đưa ra đường hướng chung cho mọi người, trong khi đó m�̃i người đ�̀u ở trong m�̣t tình hu�́ng cá bi�̣t. Tuy nhi�n, mu�́n tìm ra m�̣t c�u trả lời thỏa đáng thì chúng ta c�̀n có m�̣t thái đ�̣ thích hợp đ�̉ ti�́n hành c�ng cu�̣c đ�́i thoại ở mọi bình di�̣n. Nhưng th�́ nào là m�̣t thái đ�̣ thích hợp?
Đ�́i thoại là m�̣t ti�́n trình g�̀m có ba ph�̀n: nói, nghe và th�ng cảm. Ba ph�̀n này li�n quan đ�́n nhau và h�̃ trợ cho nhau. Th�ng thường chúng ta chỉ mu�́n nói khi có người lắng nghe. N�́u người đó nghe, hi�̉u và th�ng cảm, thì ta mới th�̣t sự đ�́i thoại. N�́u có người sẵn sàng nghe mà ta kh�ng mu�́n nói thì cũng kh�ng có đ�́i thoại, hoặc n�́u có người nói, có người nghe mà kh�ng hi�̉u và kh�ng th�ng cảm thì cũng chưa th�̉ gọi đó là đ�́i thoại.
Như th�́, mu�́n đ�́i thoại thì hai b�n phải hi�̉u ti�́ng nói của nhau. M�̣t người Vi�̣t kh�ng bi�́t ti�́ng Anh, và m�̣t người Mỹ kh�ng bi�́t ti�́ng Vi�̣t kh�ng th�̉ nào có th�̉ đ�́i thoại với nhau được. Đi�̀u này th�̣t là rõ. Đi�̀u ít rõ hơn, �́y là nhi�̀u khi ta tưởng rằng mình nói cùng ng�n ngữ nhưng th�̣t sự chúng ta nói hai ng�n ngữ hoàn toàn khác nhau. Ví dụ từ ngữ �Thi�n Chúa� hay �Đức Ph�̣t� gợi l�n những hình ảnh r�́t khác nhau trong ý nghĩ và trong t�m tình của m�̣t kit� hữu và m�̣t ph�̣t tử, th�̣m chí n�̣i dung của hai từ �́y cũng khác nhau giữa hai người c�ng giáo hay giữa hai người ph�̣t giáo. Vì v�̣y thái đ�̣ đ�̀u ti�n trong đ�́i thoại là phải bi�́t lắng nghe đ�̉ chắc chắn rằng những từ ngữ ta nghe được gợi l�n trong tim óc chúng ta hình ảnh gi�́ng với hình ảnh trong tim óc người nói.
Đ�́i thoại là đ�̉ đi đ�́n m�̣t sự th�̣t có th�̉ khác hơn là mình tưởng. Vì th�́ mu�́n có đ�́i thoại c�̀n phải sẵn sàng đ�̉ thay đ�̉i cách nhìn h�̀u đi đ�́n m�̣t sự th�̣t cao hơn. Ai kh�ng ch�́p nh�̣n thay đ�̉i, người �́y kh�ng th�̉ nào đ�́i thoại, mà chỉ dùng đ�́i thoại như m�̣t chi�n thu�̣t đ�̉ áp đặt ý ki�́n của chính mình. T�ng Hu�́n Ecclesia in Asia đã vi�́t: �Đ�́i thoại kh�ng phải chỉ là m�̣t chi�́n thu�̣t đ�̉ s�́ng chung hòa bình; nhưng là m�̣t ph�̀n thi�́t y�́u trong sứ mạng Giáo H�̣i, vì nó xu�́t phát từ chính sự đ�́i thoại y�u thương của Chúa Cha với nh�n loại th�ng qua Chúa Con trong quy�̀n năng Chúa Thánh Th�̀n" (EA 29). Kh�̉ n�̃i, có nhi�̀u người nh�́t định �giữ vững l�̣p trường� và đ�́i thoại với quy�́t t�m thay đ�̉i người khác bằng mọi giá mà kh�ng h�̀ nghĩ rằng mình c�̀n thay đ�̉i cái nhìn của mình. Những người này có th�̉ nói: �T�i sẵn sàng đ�́i thoại, nhưng t�i bi�́t nó rõ lắm, nó lưu manh gian ác, kh�ng bi�́t phục thi�̣n, t�i có đ�̀y kinh nghi�̣m r�̀i! Thứ �́y thì phải d�̣p cho m�̀m ra mới bi�́t được phải trái!�
Đ�́i thoại kh�ng phải chỉ là nói qua lại, nhưng còn nhi�̀u hình thức khác. Văn ki�̣n Toà thánh Đ�́i Thoại và Rao Truy�̀n n�u l�n b�́n hình thức: đ�́i thoại bằng đời s�́ng, đ�́i thoại bằng hành đ�̣ng, đ�́i thoại bằng chia sẻ kinh nghi�̣m t�m linh, và cu�́i cùng, đ�́i thoại bằng trao đ�̉i th�̀n học. Trong b�́n hình thức này chỉ có đ�́i thoại th�̀n học là dùng lời nói hay chữ vi�́t, ba hình thức kia li�n quan đ�́n đời s�́ng chứng nh�n. Ở vị trí giáo d�n, đ�́i thoại th�̀n học vượt ngoài t�̀m tay của đại đa s�́ chúng ta và h�̀u như chỉ dành cho giáo sĩ. May thay, đời s�́ng chứng nh�n thì vừa t�̀m tay của mọi Kit� hữu. Đức Thánh Cha khẳng định đi�̀u này trong ngày Thanh Ni�n th�́ giới 1991: �Th�́ giới c�̀n tr�n h�́t là chứng nh�n khả tín�.
Xét cho cùng, đ�́i thoại theo quan đi�̉m Giáo H�̣i là thuy�́t phục người khác rằng Thi�n Chúa là Tình Y�u, và chúng ta chỉ có th�̉ làm chứng cho Tình Y�u �́y khi trái tim chúng ta có nhi�̀u tình y�u hơn là mi�̣ng lưỡi chúng ta có nhi�̀u lý lẽ. Đó cũng là đi�̀u mà Đức Thánh Cha gửi gắm cho tín hữu c�ng giáo Vi�̣t Nam qua sứ đi�̣p chào mừng hàng giáo ph�̉m năm 2002: �Đ�̉ chu toàn kh�ng ngừng sứ mạng y�u thương và phục vụ, Giáo H�̣i c�ng giáo cũng được mời gọi chia sẻ ni�̀m hy vọng của mình bằng đường l�́i đ�́i thoại, m�̣t l�́i đ�́i thoại phát sinh và tri�̉n nở trong cu�̣c đ�́i thoại cứu đ�̣ do tình y�u thương của Cha đ�́i với nh�n loại, nhờ Chúa Con và trong sức mạnh của Chúa Thánh Th�̀n.
M�̣t l�́i đ�́i thoại ch�n thành và x�y dựng giữa t�́t cả các nh�n t�́ của xã h�̣i d�n sự là đường l�́i duy nh�́t mang lại ni�̀m hy vọng mới cho toàn d�n Vi�̣t Nam.� �
