Những Điều Mới Lạ Vừa Xảy Ra Trong Hội Th�nh

Đỗ Mạnh Tri

Trong v�ng 30 ng�y, từ 11.02.2013 đến 13.03.2013, hai biến cố l�m r�ng động Gi�o hội C�ng gi�o, ảnh hưởng tới to�n c�i Thi�n Ch�a gi�o v� c� lẽ to�n thế giới.  Biển Đức 16 từ nhiệm. Phan Xi C� được bầu l�m Gi�m mục R�ma. Th�m v�o đ�, một biến cố tuy mang t�nh địa phương nhưng kh�ng k�m phần quan trọng cho Việt Nam: Bản g�p � của Hội đồng Gi�m mục Việt Nam cho dự thảo sửa đổi Hiến Ph�p 1992. Cả ba biến cố n�y như quyện v�o nhau mang lại vui mừng v� hy vọng

Biển Đức 16 từ nhiệm.

Ng�y 11.02.2013,  trước C�ng nghị Hồng y, Biển Đức 16 tuy�n bố: "T�i đ� triệu tập C�ng Nghị n�y, kh�ng chỉ để b�n về ba �n phong th�nh nhưng c�n l� để th�ng b�o với anh em một quyết định rất quan trọng cho đời sống của Gi�o Hội. Sau nhiều lần tự vấn lương t�m trước mặt Ch�a, t�i đ� đi đến sự x�c t�n rằng năng lực của t�i, do tuổi cao, kh�ng c�n ph� hợp để c�ng đ�ng đầy đủ sứ vụ Gi�o chủ. T�i biết rằng sứ vụ n�y, do bản t�nh si�u nhi�n của n�, phải được thực hiện kh�ng chỉ bằng lời n�i v� việc l�m, m� c�n v� kh�ng k�m, bằng lời cầu nguyện v� đau khổ. Tuy nhi�n, trước một thế giới với qu� nhiều những thay đổi nhanh ch�ng v� đang r�ng động bởi những vấn nạn li�n quan s�u sắc đến đời sống đức tin; để c� thể l�o l�i con thuyền của Th�nh Ph�r� v� rao giảng Tin Mừng, cả năng lực của tr� �c lẫn thể x�c đều l� cần thiết. Năng lực của t�i trong v�i th�ng qua, đ� xấu đi đến mức t�i phải thừa nhận sự bất lực của t�i kh�ng thể đ�p ứng đầy đủ sứ vụ được giao ph�. V� thế, � thức r� r�ng mức độ nghi�m trọng của h�nh động n�y, v� một c�ch ho�n to�n tự do, t�i tuy�n bố tho�i vị khỏi sứ vụ của Gi�m Mục R�ma, Người kế vị Th�nh Ph�r�, m� c�c Hồng Y đ� giao ph� cho t�i ng�y 19 Th�ng Tư năm 2005. Như vậy, kể từ 20 giờ ng�y 28 Th�ng Hai năm 2013, Ngai T�a Ph�r� sẽ được bỏ trống v� một Mật Nghị Hồng Y sẽ được triệu tập để bầu vị Gi�o Ho�ng bởi những vị c� thẩm quyền."

Trong suốt thời gian d�i cộng t�c với Gioan Phaol� 2, Hồng y Ratzinger qu� biết thế n�o l� thực hiện sứ vụ gi�o chủ "bằng lời cầu nguyện v� đau khổ". Gương hy sinh của cố gi�o chủ thật đ�ng th�n phục. Tuy nhi�n, trong một thế giới u �m, đặt "những vấn nạn li�n quan s�u sắc đến đời sống đức tin", người kế vị Th�nh Ph�r� cần cả năng lực của tr� �c lẫn thể x�c. V� ng�i từ nhiệm ho�n to�n v� vấn đề sức khỏe (chứ kh�ng v� một l� do n�o kh�c như c�c phương tiện truyền th�ng diễn giải).

Theo gi�o luật, gi�o ho�ng c� quyền từ nhiệm, v� trong lịch sử Gi�o hội, cũng đ� c� những gi�o ho�ng từ nhiệm.

Ch�nh Biển Đức 16 đ� kh�ng ngần ngại b�n tới trường hợp ng�i c� thể tho�i vị  trong tập �nh s�ng Trần gian (2005). Dĩ nhi�n, "Khi c� đại biến, kh�ng được trốn chạy." Nhưng: "M�nh c� thể r�t lui trong l�c y�n h�n hoặc đơn giản khi thấy m�nh kh�ng đảm đang được nữa (�). Khi một gi�o ho�ng thấy r� rằng tr�n b�nh diện thể l�, t�m l� v� t�m linh m�nh kh�ng đảm nhiệm được g�nh nặng của sứ vụ m�nh được trao ph� nữa, th� m�nh c� quyền v�, t�y theo ho�n cảnh, c� bổn phận phải r�t lui."

C� quyền, v� t�y theo ho�n cảnh, c� bổn phận� R� r�ng, dứt kho�t. Nhưng d� biết thế, ch�ng ta vẫn bị sốc khi Biển Đức 16 thực sự từ nhiệm. Đối với ri�ng t�i, đ�y l� cử chỉ quan trọng nhất của vị gi�o chủ đầy bất ngờ n�y. Ai cũng biết ng�i l� một nh� thần học lớn, một tr� thức thượng thặng. Với tư c�ch gi�o chủ, 3 bức th�ng điệp v� những lời giảng dạy sẽ để lại dấu ấn l�u d�i trong Gi�o hội. Nhưng h�nh vi từ nhiệm l� tiếng gồng rung động to�n Gi�o hội v� vang dội ra ngo�i Gi�o hội.

Người ta c� quyền thắc mắc, thậm ch� bất b�nh với Biển Đức 16 v� bản diễn văn tại Ratisbonne, v� c�ch ng�i giải quyết vụ mấy gi�m mục của nh�m Lefebvre hoặc ch� ng�i bảo thủ v.v..  nhưng khi ng�i từ nhiệm, kh�ng ai c� thể kh�ng c�ng nhận sự dũng cảm th�nh thiện v� l�ng khi�m tốn của ng�i. Ri�ng đối với người c�ng gi�o, việc từ nhiệm n�y mang t�nh thi�ng li�ng, si�u việt. V� đ� l� một việc l�m � thức, s�ng suốt v� ho�n to�n tự do, sau khi tự vấn lương t�m trước mặt Ch�a.

� nghĩa quan trọng nhất của việc từ nhiếm n�y, theo t�i nghĩ, l� sự ph�n biệt giữa sứ vụ v� con người của gi�o ho�ng. Gi�o ho�ng l� người nối tiếp Ph� r�, đ� l� tr�ch vụ linh thi�ng, nặng nề. Với tư c�ch Gi�o ho�ng, Biển Đức 16 từ nhiệm v�, với tư c�ch l� con người, ng�i kh�ng c�n đủ năng lực thi h�nh sứ vụ.

Từ nhiệm, ng�i cho ta v�i b�i học v� mở lối cho những vị kế nhiệm:

1) Gi�o ho�ng cũng l� một con người như bất cứ ai. Cũng sinh l�o bệnh tử, cũng tham s�n si. Biển Đức 16 th�y dậy đức tin, l� tấm gương trong s�ng của l�ng tin. Nhưng trong lịch sử Gi�o hội, thiếu g� gi�o ho�ng bạo ngược, v� lu�n. Thời kỳ Phục Hưng chẳng hạn, ng�i t�a Ph�r� th�nh đối tượng tranh chấp đẫm m�u của đ�m qu� tộc R�ma. Những Borgia, Colonna, thay nhau, tranh gi�nh nhau, ch�m giết nhau h�ng đem người phe m�nh l�n chiếm hoặc giữ ng�i gi�o ho�ng. C� gi�o ho�ng bố, rồi gi�o ho�ng con, bầu đo�n th� tử, ăn chơi tr�c t�ng. K�nh trọng sứ vụ gi�o ho�ng, nhưng chớ thần th�nh h�a gi�o triều v� con người của gi�o ho�ng. �t khi T�a Th�nh tốt l�nh như thời nay, thế m� Gi�o triều h�y c�n nhiều vấn đề.

2) Khi kh�ng c�n đủ khả năng thi h�nh sứ vụ được trao ph�, th� chẳng những n�n m� c� khi c�n phải r�t lui. Gi�o ho�ng m� như thế, th� hồng y, gi�m mục, linh mục khi kh�ng c�n đủ khả năng thi h�nh sứ vụ được trao ph�, cũng phải như thế th�i. C�n những kẻ chẳng những kh�ng đặt trọng t�m đời m�nh v�o sứ vụ m� c�n phản lại sứ vụ bằng c�ch  vin v�o 'chức th�nh' để kiếm ch�c bổng lộc, đ�i hỏi những quyền lợi ho�n to�n trần tục, th� lỗi tại bề tr�n, tại gi�o d�n kh�ng bắt họ phải r�t lui.

3) Thực tế, từ đ�y, gi�o ho�ng từ nhiệm kh�ng c�n l� chuyện lạ nữa. Trong tương lai, t�y ho�n cảnh, c�c gi�o ho�ng cũng c� quyền hay c� bổn phận từ nhiệm, về hưu như một cha sở.

4) Đương nhi�n, Biển Đức 16 từ nhiệm, mở lối cho:

Phan-xi-c�.

Chuyện từ nhiệm của Biển Đức 16 đ� bất ngờ. Việc Hồng y Jorge Mario Bergoglio được bầu Gi�o ho�ng c�n bất ngờ gấp bội. C�c th�ng tấn x�, b�o, đ�i, c�ng gi�o, kh�ng c�ng gi�o đưa ra nhiều t�n. Nhưng kh�ng ai nhắc tới Hồng y gi�o chủ của Buenos Aires. Để l�m ra vẻ m�nh c� ch�n trong n�n mới đầy đủ tin tức, c�c medias đ� soạn sẵn v� số tiểu sử của những vị papabile (c� khả năng l�m gi�o ho�ng), chỉ chờ c� gi�o ho�ng mới l� tung ra. Đ�u ngờ, tất cả phải vội v�ng l�n Net, lượm lặt v�i mẩu tin về  con người n�y[1]. Bất ngờ, bất ngờ, bất ngờ!

Bất ngờ đầu ti�n: t�n gi�o ho�ng của ng�i l� Phan Xi C�. Th�nh Phan Xi C� Assisi rất quen thuộc, nhưng chưa c� gi�o ho�ng n�o lấy t�n đ�.

Tại cuộc gặp gỡ giới truyền th�ng ng�y 16.03, Đức Th�nh Cha kể: "Trong khi bầu cử, ngồi cạnh t�i l� người bạn rất th�n, Hồng y Claudio Hummes, tổng gi�m mục Sao Paolo, cựu Bộ trưởng Bộ Gi�o sĩ. Khi diễn tiến c� vẻ nguy hiểm, ng�i khuyến kh�ch t�i. Rồi khi đạt hai phần ba số phiếu v� c�c hồng y vỗ tay v� đ� bầu được gi�o ho�ng, ng�i �m h�n t�i v� n�i: "Chớ qu�n những người ngh�o!" Lời n�i trọng đại: những người ngh�o ![2] Khiến t�i nghĩ tới (ng�i chỉ ng�n tay v�o đầu) Phanxic� Assisi. Sau đ�, trong khi tiếp tục kiểm hết c�c phiếu, t�i nghĩ tới những cuộc chiến tranh, m� Phanxic� l� người của h�a b�nh. V� t�n người đ� nhập v�o tim t�i : Phanxic�, người của ngh�o kh�, của h�a b�nh; người y�u thương v� bảo vệ to�n c�i Tạo vật. Hiện nay, quan hệ của ch�ng ta với tạo vật kh�ng mấy thiết tha v� người đem lại cho ch�ng ta tinh thần h�a b�nh n�y l� một người ngh�o.  T�i mong muốn lắm thay một Gi�o hội ngh�o, v� cho người ngh�o !"

Chọn danh hiệu Phanxic�, t�n gi�o ho�ng kh�ng l�m g� kh�c l� tiếp tục cuộc sống đơn sơ, ngh�o kh� của ng�i từ trước tới nay. Nhưng tại sao danh hiệu Phan Xi C� lại l�m giới truyền th�ng bỡ ngỡ?

Phan Xi C�, một danh hiệu �t ph� hợp với ng�i gi�o ho�ng?

Giới truyền th�ng c�ng gi�o cũng như kh�ng c�ng gi�o đ� kh�ng ngớt loan b�o những điều mới lạ: đ�y l� lần đầu ti�n c� một gi�o ho�ng ngo�i �u ch�u, lần đầu ti�n một tu sĩ d�ng t�n l�n ng�i gi�o ho�ng, lần đầu ti�n một gi�o ho�ng lấy t�n Phan Xi C�. N�i tới một gi�o ho�ng ngo�i �u ch�u, người ta vẫn c�n nghĩ tới tương quan lực lượng, tranh gi�nh ảnh hưởng, vẫn c�n mặc cảm tự t�n hay tự ty của thời đ� qua. L�m như phải c� gi�o ho�ng phi ch�u th� người da đen mới bằng người da trắng, phải c� gi�o ho�ng � ch�u th� người � ch�u mới x�a bỏ được c�i nhục bị đ� hộ thời thuộc địa. Một tu sĩ d�ng t�n l�m gi�o ho�ng cũng khiến b�o ch� phanh phui quan hệ phức tạp, đ�i khi gay go giữa  gi�o ho�ng đen (Bề tr�n D�ng T�n) v� gi�o ho�ng trắng. Vẫn l� chuyện tương quan lực lượng. V� "lần đầu ti�n", �m chỉ một lực lượng mới đang chiếm ưu thế ? Giống như Trung Quốc hay Ấn Độ đang vươn m�nh lấn �t �u ch�u cũ kỹ trong mặt trận to�n cầu h�a? Gi�o hội v� Gi�o ho�ng cũng trong thế giới n�y th�i. Nhưng nh�n vấn đề như vậy, liệu c� qu�n bản chất của Gi�o hội v� Gi�o ho�ng kh�ng? Hội th�nh Ch�a ở giữa thế gian nhưng kh�ng thuộc về thế gian.

Lần đầu ti�n một gi�o ho�ng lấy t�n Phan Xi C�, đ�ng lưu � hơn. Nhưng đ�ng lưu � kh�ng bởi v� l� lần đấu ti�n, m� v� tại sao c�c gi�o ho�ng trước, kh�ng vị n�o chọn t�n Phan Xi C�? Phan Xi C� Assisi (1182-1226), vị th�nh 'b�nh d�n' nhất trong giới c�ng gi�o cũng như ngo�i c�ng gi�o, vị th�nh c� lẽ Phật gi�o nhất trong c�c vị th�nh c�ng gi�o; Phan Xi C� người ngh�o kh� (Povorello); từ bỏ gi�u sang, quyền lực, sống trơ trụi v� l�m bạn với thi�n nhi�n, với tạo vật mu�n lo�i; giảng cho chim mu�ng, ca tụng Ch�a với anh mặt trời, chị mặt trăng v� cả hiền th� sự chết. Được Gi�o hội phong hiển th�nh ngay 2 năm sau khi qua đời. Một t�n như vậy đ�ng chọn lắm chứ, thay v� lấy đi lấy lại, như Biển Đức, đạ 16 lần, Pi� 12 lần v� Gioan tới 23 lần ? Nếu chưa c� gi�o ho�ng n�o lấy danh hiệu Phan Xi C�, th�, theo thiển �, l� tưởng Phan Sinh kh�ng ph� hợp với � tưởng th�ng thường của Gi�o hội, Gi�o triều v� người c�ng gi�o về ng�i vị gi�o ho�ng. � tưởng c� vẻ kh�ch b�c n�y dựa v�o lịch sử.

Thực tiễn lịch sử cho ta thấy m� h�nh ho�ng đế của đế quốc La M� (một C�sar, một N�ron) v� chế độ b�n giấy (bureaucratie), chế độ vị luật của đế quốc n�y đ� dần dần x�m nhập ngai t�a Ph�r�. Gr�goire VII, với sắc lệnh "Dictatus Papae", năm 1075, biến gi�o ho�ng th�nh một nh� độc t�i. Tượng v� ảnh Ph�r� sừng sững, cầm ch�a kh�a Nước Trời, th�nh biểu tượng của uy quyền. Vatican k�n cổng cao tường với vị gi�o chủ 'bất khả ngộ' v� một gi�o triều uy nghi, c�ch biệt, đ� th�nh một trung t�m quyền lực c� to�n quyền tr�n hơn một tỉ t�n đồ v� c�ch ly với thế giới b�n ngo�i. Ch�nh Biển Đức 16, trong �nh S�ng Thế Gian, cũng nhận x�t: "Sự kiện những Gi�o ho�ng ti�n khởi đều tử đạo c� � nghĩa. Gi�o ho�ng  kh�ng được đưa m�nh ra như một �ng ho�ng cao sang." Ng�i n�i thế v� lịch sử gi�o triều đ� từng diễn ra như thế. Mặc dầu, như ng�i n�i: "gi�o ho�ng c� đấyđể l�m chứng cho Đấng đ� bị đ�ng đanh, v� ch�nh �ng phải sẵn s�ng thi h�nh sứ vụ của m�nh dưới h�nh thức đ�, trong sự li�n kết với Người". Trong suốt nhiệm kỳ của m�nh, Biển Đức khi�m tốn thi h�nh sứ vụ, nhưng ng�i cũng kh�ng tho�t ra khỏi khung cảnh v� nghi thức của Vatican. Cho tới khi về hưu.

Mở cửa.

Kh�ng phải ngẫu nhi�n m� người ta so s�nh Phan Xi C� với Gioan 23, người đ� triệu tập Vatican 2. Khi được hỏi tại sao triệu tập C�ng đồng, cố gi�o ho�ng đ� trả lời bằng c�ch mở cửa sổ. Mở để đi tới v� đi ra tận c�ng thế giới. Sứ điệp Tin Mừng kh�ng d�nh ri�ng cho Gi�o hội C�ng gi�o v� c�c Gi�o hội Kit� gi�o. Tin Mừng kh�ng c� bi�n giới. Ch�a đến cho to�n thể nh�n loại h�m qua, h�m nay v� ng�y mai. Thập gi� k�o l�n tất cả. Mở cửa, cũng l� để thế giới tr�n v�o Gi�o hội. Thế giới n�y đầy đen tối nhưng cũng kh�ng thiếu �nh s�ng. �nh s�ng của mọi Gi�o hội Kit� gi�o nhưng kh�ng C�ng gi�o. �nh s�ng của những t�n gi�o ngo�i Kit� gi�o, của những đo�n người bị v�i dập muốn đứng dậy, v� của cả những người v� thần.

Gi�m mục R�ma.

Cử chỉ đầu ti�n của Phan Xi C� trước quảng trường th�nh Ph�r�, đối diện với mấy trăm ng�n người của đủ mọi quốc gia v� qua bể người n�y, đối diện với thế giới l� từ khước cho�ng gi�y gi�o ho�ng. Ng�i xưng m�nh l� Gi�m mục R�ma, th�n ch�o anh chị em gi�o phận R�ma như người quen ch�o hỏi nhau thường ng�y. V� n�i tiếp với một ch�t h�i hước: "Anh chị em biết nghĩa vụ của Mật nghị Hồng y l� cung cấp một gi�m mục cho R�ma. Xem ra c�c anh em Hồng y của t�i đ� đi đến gần như tận c�ng thế giới để t�m người đ�, nhưng b�y giờ ch�ng ta đang ở đ�y. T�i c�m ơn anh chị em v� sự tiếp đ�n của Cộng đồng gi�o phận R�ma d�nh cho gi�m mục của m�nh. C�m ơn Anh chị em."

Sau lời ch�o hỏi v� c�m ơn, ng�i xin cầu nguyện: "Trước ti�n t�i muốn cầu nguyện cho Đức nguy�n Gi�m mục R�ma Biển Đức 16. Tất cả ch�ng ta c�ng nhau cầu nguyện cho ng�i, xin Ch�a ch�c l�nh cho ng�i v� xin Mẹ Maria g�n giữ ng�i." Mọi người c�ng với ng�i đọc kinh Lạy Cha, K�nh Mừng v� S�ng Danh.

Rồi ng�i n�i tiếp: �V� giờ đ�y ch�ng ta,  gi�m mục v� d�n ch�ng, bắt đầu h�nh tr�nh n�y, h�nh tr�nh của Gi�o Hội R�ma, l� Gi�o Hội chủ tr� to�n thể c�c Gi�o Hội kh�c trong đức b�c �i, một h�nh tr�nh huynh đệ v� y�u thương, t�n nhiệm giữa ch�ng ta. Ch�ng ta h�y lu�n cầu nguyện cho ch�ng ta, cầu cho nhau. Ch�ng ta h�y cầu nguyện cho to�n thế giới để c� một t�nh huynh đệ đậm đ� hơn. T�i cầu mong cho anh chị em sao cho h�nh tr�nh n�y của Gi�o Hội m� h�m nay ch�ng ta bắt đầu, v� cho người gi�p đỡ t�i l� Đức Hồng y Gi�m quản hiện diện ở đ�y, được nhiều th�nh quả cho c�ng cuộc rao giảng Tin Mừng tại th�nh phố đẹp đẽ n�y."

�V� giờ đ�y t�i muốn ban ph�p l�nh cho anh chị em. Nhưng trước ti�n t�i xin anh chị em một �n huệ. Trước khi gi�m mục ch�c l�nh cho d�n, t�i xin anh chị em cầu xin Ch�a ch�c l�nh cho t�i. Kinh nguyện của d�n, cầu xin Ch�a ban ph�p l�nh cho GM của m�nh. Ch�ng ta h�y cầu nguyện trong thinh lặng, anh chị em cầu nguyện cho t�i.". Đức Th�nh Cha c�i m�nh. Cả quảng trường im lặng !

Ch�o hỏi, n�i chuyện, cầu nguyện, c�m ơn anh chị em Gi�o phận R�ma, trong khi trước mặt m�nh c� nhiều người � kh�ng thuộc gi�o phận n�y, người của nhiều nước kh�c đứng chờ từ l�u v� bao nhi�u người qua b�o, qua đ�i, l�c ấy đang hướng về Vatican, đang nghe, đang nh�n�   Phan Xi C� biết thế, n�n sự kiện ng�i chỉ biết c� anh chi em Gi�o phận R�ma c�ng � nghĩa. Điều Phan Xi C� kh�ng l�m, quan trọng kh�ng k�m điều ng�i l�m.

Đứt qu�ng ?

Những gi�y ph�t đầu ti�n của Phan Xi C�, Gi�m mục R�ma, như quay lưng lại Vatican với ngai t�a gi�o ho�ng v� bắt đầu một h�nh tr�nh của Gi�o hội gi�o phận R�ma. Tiếp nối, đương nhi�n. V� điểm quy chiếu lu�n lu�n l� Thi�n Ch�a. Nhưng c� đứt đoạn trong c�ch hiểu sứ vụ của m�nh, v� Phan Xi C� cũng như Biển Đức 16 l� Gi�m mục R�ma v� chỉ l� Gi�m mục R�ma. Thật l� một bước đột ph�, đối với h�ng Gi�m mục v� c�c Gi�o hội c�ng gi�o địa phương. Nhất l� đối với phong tr�o Đại kết m� cản trở ch�nh cho tới nay l� y�u s�ch mang t�nh chuy�n chế của R�ma.

Vẫn biết, "Gi�o Hội R�ma l� Gi�o hội chủ tr� to�n thể c�c Gi�o Hội kh�c trong đức b�c �i" v� Ph�r� l� người cầm ch�a kh�a. Như Lời Ch�a Gi�su khi chọn t�ng đồ Ph�r�: �Thầy sẽ trao cho anh ch�a kh�a Nước Trời: dưới đất, anh cầm buộc điều g�, tr�n trời cũng sẽ cầm buộc như vậy; dưới đất, anh th�o cởi điều g�, tr�n trời cũng sẽ th�o cởi như vậy� (Mt 16, 19).  Nhưng đ�u l� quyền h�nh của Ph�r� v� người kế vị Ph�r�? Phan Xi C� cho ta c�u trả lời h�m 19.3.2013 trong b�i giảng lễ thường được gọi l� lễ đăng quang của Gi�o ho�ng, nhưng với ng�i l� lễ ch�nh thức khởi đầu sứ vụ của t�n Gi�m mục R�ma. Tr�ch:

"H�m nay, c�ng với việc mừng k�nh Th�nh Giuse, ch�ng ta c�ng nhau cử h�nh việc khai mạc sứ vụ của t�n Gi�m mục R�ma, người kế vị Th�nh Ph�r�, cũng c� li�n quan nhất định đến quyền h�nh. Đ�ng thế, Ch�a Gi�su Kit� đ� ban quyền cho Ph�r�, nhưng đ� l� loại quyền g�? Tiếp theo ba c�u Ch�a Gi�su hỏi Ph�r� về l�ng y�u mến, l� ba lệnh truyền: h�y chăn c�c chi�n con của Thầy, h�y chăn c�c chi�n mẹ của Thầy. Ch�ng ta đừng bao giờ qu�n quyền h�nh đ�ch thực ch�nh l� phục vụ, v� để thực thi quyền h�nh, Gi�o ho�ng phải lu�n tiến s�u hơn nữa v�o ch�nh sự phục vụ m� đỉnh điểm sang ch�i l� Thập gi�. Ng�i phải được th�i th�c bởi sự phục vụ trung th�nh, cụ thể v� khi�m hạ mang dấu ấn của Th�nh Giuse, v� giống như Th�nh Giuse, gi�o ho�ng cũng phải dang rộng đ�i tay bảo vệ d�n Ch�a v� dịu d�ng tr�u mến đ�n lấy to�n thể nh�n loại, nhất l� những người c�ng khổ, yếu đuối nhất, những người thấp cổ b� miệng, những người đ� được Th�nh Matth�u n�u ra trong ng�y chung thẩm x�t xử dựa tr�n t�nh y�u: người đ�i kh�t, kh�ch lạ, trần trụi, đau ốm v� chịu lao t� (x. Mt 25, 31-46). Chỉ những ai đem l�ng thương y�u mới c� thể biết che chở!"

Trung t�m v� điểm quy chiếu l� Thập Gi�, kh�ng phải Gi�o ho�ng, cũng kh�ng phải Gi�o hội.

Hay trở về nguồn ?

Tr�nh diện với thế giới như Gi�m mục R�ma, chứ kh�ng như gi�o ho�ng,  Phan Xi C� trở lại vị tr� cội nguồn v� căn bản của bộ mặt Gi�o chủ R�ma. Trong T�n Ước v�  suốt những thế kỷ đầu của Gi�o hội, Gi�o chủ R�ma kh�ng phải l� một �ng vua độc t�i hay một thứ ho�ng đế m� mọi gi�m mục phải thần phục. Gi�m mục R�ma được coi như  "primus inter pares" / "người thứ nhất giữa những người bằng nhau", những người c� c�ng một phẩm trật v� thẩm quyền.

Một viễn ảnh mới mở ra cho Gi�o hội. Để Gi�o hội giang tay rộng mở ra to�n thế giới, kể cả thế giới của những người kh�ng tin, v� đặc biệt, ưu ti�n, của nhưng người ngh�o. Gặp gỡ giới truyền th�ng h�m 16.03, Phan Xi C� n�i: "T�i mong muốn lắm thay m�t Gi�o hội ngh�o v� cho người ngh�o". Ngh�o vật chất, ngh�o tinh thần.

Về l�u về d�i, mong muốn đ� sẽ đạt được tới đ�u? Sẽ gặp những phản ứng n�o? Phan Xi C� đ� bắt đầu, từ gi�y ph�t đầu. V� thiển nghĩ kh�ng cần chờ l�u.

C�c Gi�m mục Việt Nam l�n tiếng.

Ng�y 01.03.2013, Ban Thường vụ Hội đồng Gi�m mục Việt Nam đ� gửi đến Ủy ban Dự thảo sửa đổi Hiến Ph�p 1992 v� nh�n d�n cả nước một số nhận định v� g�p �.

Đọc kỹ g�p � của c�c Gi�m mục Việt Nam, điều hiển nhi�n l� c�i hiến ph�p 1992 n�y kh�ng thể sửa. Về l� luận, n� m�u thuẫn. Tr�n thực tế, n� tồi tệ.

Hiến ph�p g� m� như người vừa n�i vừa tự vả miệng m�nh. N�y nh�:

"Bản Dự thảo đ� d�nh cả chương II (điều 15-52) để n�i về quyền con người. Quyền con người đ� được ch�nh thức nh�n nhận trong Tuy�n ng�n quốc tế về quyền con người (10.12.1948), v� Việt Nam cũng đ� k� kết. Bản Dự thảo đ� liệt k� kh� đầy đủ những quyền căn bản của con người."

Vậy quyền con người l� quyền g�? Thưa:

"Quyền con người l� những quyền gắn liền với phẩm gi� con người, do đ� l� những quyền phổ qu�t, bất khả x�m phạm v� bất khả nhượng. Phổ qu�t v� tất cả mọi người, thuộc mọi thời v� mọi nơi, đều được hưởng những quyền đ�. Bất khả x�m phạm v� x�m phạm l� tước đoạt phẩm gi� l�m người. Bất khả nhượng v� kh�ng ai được ph�p tước đoạt những quyền đ� của người kh�c. V� kh�ng ai c� quyền nhượng những quyền đ� cho kẻ kh�c! Mỗi người c� bổn phận b�o vệ những quyền đ� cho ch�nh m�nh."

Qu� tốt đẹp. Nhưng:

"Dự thảo lại khẳng định đảng cầm quyền l� "lực lượng l�nh đạo Nh� nước v� x� hội", lấy chủ nghĩa M�c-L�nin v� tư tưởng Hồ Ch� Minh l�m nền tảng tư tưởng" (điều 4). Như thế, phải hiểu thế n�o v� l�m sao thực thi quyền tự do ng�n luận v� s�ng tạo văn học, nghệ thuật, bởi lẽ tư tưởng đ� bị đ�ng khung trong một chủ thuyết rồi? Tương tự như thế, phải hiểu thế n�o v� l�m sao thực thi quyền tự do t�n ngưỡng, t�n gi�o, bởi lẽ chủ nghĩa M�c-L�nin tự th�n l� chủ nghĩa v� thần?"

Ch�nh v� m�u thuẫn như thế m�:

"Trong thực tế, sự tr�i buộc tư tưởng v�o một hệ � thức duy nhất đ� k�m h�m tư duy s�ng tạo của người d�n Việt Nam. Đ�y l� một trong những l� do lớn, dẫn đến t�nh trạng tr� trệ v� chậm tiến của Việt Nam về nhiều mặt: gi�o dục, khoa học v� c�ng nghệ, văn h�a v� nghệ thuật.".

Khỏi cần d�i d�ng về những đ�i hỏi của c�c Gi�m mục: lấy văn h�a d�n tộc l�m nền cộng th�m những tinh hoa mới của nh�n loại để thực sự c� một Hiến ph�p  của d�n, do d�n, v� d�n. Đa đảng, tam quyền ph�n lập, tự do tư tưởng v.v.. To�n l� những điều sơ đẳng của một x� hội văn minh.

C�c Gi�m mục n�i điều m� mọi người c� ch�t hiểu biết, lương tri v� tự trọng, trong cũng như ngo�i nước, từng n�i. Điều m� người d�n kh�ng n�i ra, v� sợ, v� ch�n ng�n nhưng cảm nghiệm s�u sắc trong cảnh đọa đầy, ch�n �p, �p bức.  Điều m� những đứa con ưu t� của Đất Mẹ đ� anh dũng n�i l�n, bất chấp vu oan, t� đ�y, đ�nh đập, �m hại.

L� người c�ng gi�o, t�i c�m ơn c�c Gi�m mục, tuy đ�y mới chỉ l� Ban Thường vụ v� hy vọng rằng tất cả c�c gi�m mục chẳng những đồng � m� c�n hiệp � v� x�c tiến.

L� c�ng d�n, t�i hoan h� c�c Gi�m mục đang n�i l�n tiếng n�i của to�n d�n; c�c ng�i đang đứng trong h�ng ngũ của d�n.

Ch�t x�u lịch sử

Muốn đ�nh gi� đ�ng mức việc l�n tiếng của c�c Gi�m mục, tưởng n�n nhắc lại cho c�c bạn trẻ một ch�t qu� khứ. Bức thơ thời danh năm 1980 của HĐGM Việt Nam m� đảng CSVN cũng như c�c Gi�m mục thường quy chiếu như một thứ ti�u chuẩn khi n�i chuyện với nhau, mở đầu như sau:

"Anh chị em th�n mến,

Anh chị em h�y c�ng ch�ng t�i d�ng lời tạ ơn Thi�n Ch�a về Hội nghị c�c gi�m mục to�n quốc, tổ chức tại H� Nội, thủ đ� Nước Cộng Ho� X� Hội Chủ Nghĩa Việt Nam ch�ng ta, từ 24-4 đến 1-5-1980.

Kể từ l�c th�nh lập H�ng Gi�o phẩm Việt Nam v�o năm 1960, v� nhất l� từ ng�y nước nh� được thống nhất, ch�ng ta đều ước mong c� cuộc họp n�y. To� Th�nh v� ri�ng Đức Th�nh Cha Gioan Phaol� II mỗi khi c� dịp cũng lu�n b�y tỏ một t�m t�nh như vậy, diễn tả � muốn của ch�nh C�ng đồng Vatican II.

V� thế ch�ng ta th�nh thật biết ơn Ch�nh Phủ đ� gi�p đỡ v� tạo điều kiện thuận lợi cho Đại hội n�y. Ch�ng t�i cũng c�m ơn anh chị em đ� cầu nguyện nhiều cho Đại hội n�y được th�nh c�ng tốt đẹp. [�] ch�ng t�i đ� cầu nguyện v� suy nghĩ nhiều về nhiệm vụ của Gi�o Hội ch�ng ta trong giai đoạn lịch sử n�y. [...]

Trước khi bế mạc Đại hội, ch�ng t�i đ� v�o lăng k�nh viếng Chủ tịch Hồ Ch� Minh, v� đ� đến yết kiến Thủ tướng Ch�nh phủ."

Hồi đ�, c�c gi�m mục họp, phải xin ph�p. Khi c� ph�p, kh�ng phải mọi gi�m mục đều được tới họp. V� phải họp ở H� Nội. M� H� Nội, Thủ đ� nước CHXHCN chưa đủ, nhất thiết phải th�m "ch�ng ta", cũng như khi n�i Đảng, phải n�i "Đảng ta". Viếng lăng Hồ Ch� Minh, yết kiến Thủ tư�ng Ch�nh phủ: hẳn l� được "Ch�nh phủ gi�p đỡ" c�c gi�m mục mới c� "s�ng kiến" qu� h�a như vậy. Trong những phi�n họp lại c� sự "gi�p đỡ" của �ng Trưởng Ban t�n gi�o ch�nh phủ. �ng xem x�t Thư chung v� "cố vấn" những quyết định của HĐGM. C�c gi�m mục bị cột ch�n cột tay như người d�n, nhưng xiết chặt hơn nhiều. C� một thư d�y th�ng lọng đảng d�nh ri�ng để xiết cổ Gi�o hội C�ng gi�o.

Dĩ nhi�n, từ đ� đến nay đ� thay đổi nhiều. Phần v� tr�n b�nh diện kinh tế kh�ng thể tiếp tục với chế độ bo bo, phải mở cửa. Phần kh�c, v� d�n chống đối ngấm ngầm hoặc c�ng khai. Tất nhi�n, với ch�nh s�ch "kinh tế thị trường theo định hướng x� hội chủ nghĩa", tức mở cửa kinh tế nhưng đảng v� ch�n tay đảng nắm hết, nắm được chỗ n�o hay chỗ đ�. D�y th�ng lọng đảng buộc cổ người d�n, nhất l� người c�ng gi�o v� c�c gi�m mục, v� thế, phải nới lỏng, c�ng ng�y c�ng lỏng, v� lỏng hay chặt t�y nơi, t�y l�c, t�y đối tượng.

Điều thực sự mới v� mang t�nh đột ph� trong bản l�n tiếng của HĐGM Việt Nam lần n�y l� c�c ng�i b�nh thản v� c�ng khai cắt đứt d�y th�ng lọng. Nới ra bao nhi�u cũng kh�ng đủ. Phải hủy n� đi th�i. Tức phải phủ định ch�nh người cầm d�y th�ng lọng.

N�i kh�c đi: kh�ng c� đối thoại với người cầm d�y th�ng lọng, v� đối thoại trong trường hợp n�y l� c�ng nhận d�y th�ng lọng.

Vậy từ đ�y, c�c Gi�m mục sẽ l�m g� trước đ�n �p bất c�ng đang tr�n lan tr�n đất nước, d� nạn nh�n l� người c�ng gi�o hay kh�ng c�ng gi�o, v� thư c�c ng�i cũng gửi cho nh�n d�n cả nước ? Chẳng hạn, đc Nguyễn Th�i Hợp, chủ tịch Ủy ban C�ng l� v� H�a b�nh v� đc Vũ Văn Thi�n, gi�m mục Gi�o phận Tp Hải Ph�ng đ� gửi thư cho T�a �n Nh�n d�n Tp Hải Ph�ng để b�nh vực gia đ�nh �ng Đo�n Văn Vươn. Một việc l�m ph� hợp với bản l�n tiếng của c�c gi�m mục, rất đ�ng hoan ngh�nh. Từ đ�y, người d�n, c�ng gi�o hay kh�ng c�ng gi�o c� quyền chờ đợi Ủy ban v� c�c gi�m mục l�n tiếng trong những vụ việc tương tự. V� l�n tiếng kh�ng chỉ với một T�a �n nh�n d�n tỉnh lẻ. Khi nh� giột từ l�c, lẽ n�o chỉ ngồi hấng nước ở một g�c nh�!

Thay lời kết.

Đền thờ v� quảng trường Th�nh Ph�r� về kiến tr�c cũng như tr�n b�nh diện tinh thần v� t�m linh, l� một s�n khấu vĩ đại. Tr�n s�n khấu ấy, Gioan Phao L� 2, ngay từ khi l�n ng�i gi�o ho�ng, đ� hiện diện như một diễn vi�n xuất sắc của Tin Mừng. Ng�i hăng say như một lực sĩ, đ�ng vai ch�nh, với c�u n�i bất hủ: Đừng Sợ ! Hai từ th�i, nhưng vang l�n như một lời hiệu triệu, quyết định như một tuy�n ng�n, b�o trước v� b�o hiệu sự sụp đổ của khối cộng sản Đ�ng �u. Nhưng trong nhiệm kỳ d�i của ng�i (chỉ k�m Pi� 9 l� gi�o ho�ng c� nhiệm kỳ d�i nhất: hơn 31 năm rưỡi), Gioan Phao L� 2 đ� c� những thiếu s�t về tổ chức v� cơ cấu của Gi�o hội: vấn đề ấu d�m trong giới gi�o sĩ bị giữ k�n hay �t nhất cũng kh�ng được lưu � đ�ng mức. Cũng trong �nh S�ng Thế Gian, Biển Đức 16 nhận rằng khi c�n l� Bộ trưởng Bộ Gi�o l� Đức tin, ng�i đ� biết tới một số trường hợp như b�n Hoa Kỳ, b�n �i Nhĩ Lan, "nhưng tới mức đ�, thật l� một c� sốc chưa từng c�": "Đột nhi�n, nh�n thấy chức tư tế bị b�i bẩn dường ấy, m� thủ phạm lại ch�nh l� Gi�o hội C�ng gi�o, trong s�u thẳm của l�ng m�nh". Nếu b�o ch� kh�ng điều tra v� phanh phui sự việc, T�a Th�nh cũng chẳng để �. Động cơ của nh� b�o, c� thể l� t�m c�ch tấn c�ng Gi�o hội, nhưng Đức Th�nh Cha n�i: "Mặc d� thế, ch�ng ta phải minh bạch điều n�y: trong chừng mực đ� l� sự thật, th� ch�ng ta phải biết ơn b�o ch� về những kh�m ph� của họ� Ch�nh v� tội �c hiện diện trong Gi�o hội, m� nhiều kẻ vin v�o n� để chống Gi�o Hội". Th�m v�o đ�, thời Gioan Phao L� 2 c�n Đạo binh Ch�a Cứu Thế của Marcial Maciel Degollado được trong dụng tại Vatican. Một vụ b� bối qu� lớn.

Biển Đức 16, ngược lại với vị tiền nhiệm, e d�, k�n đ�o. Ngại đ�m đ�ng. Trong cuốn �nh s�ng Thế gian, so s�nh với vị tiền nhiệm, ng�i tự cho m�nh l� "một gi�o ho�ng nhỏ". Tuy nhi�n, ng�i đ� đ�ng vai diễn vi�n ch�nh c�ch khi�m tốn. Ch�nh sự khi�m tốn n�y lại thu phục nh�n t�m khi m� những lời giảng dạy đơn sơ nhưng hết sức s�u sắc của ng�i nu�i dưỡng v� th�c đẩy niềm tin. C� điều gi�o ho�ng ki�m thần học gia tiếp tục viết s�ch. Tr�n một b�nh di�n n�o đ�, ng�i thần học gia hơn l� gi�o ho�ng. Phải chăng v� thế m� ng�i kh�ng mấy lo tới việc cai quản Gi�o hội ? Cơ cấu gi�o triều vẫn lai rai như thời Gioan Phao L� 2. Khi c� vụ Vatileaks, những chuyện lăng nhăng trong Gi�o triều về tiền bạc, phe nh�m vỡ lở trầm trọng. Ban tra cứu gồm ba Hồng y do ng�i chỉ định đ� nộp một hồ sơ d�y cộm, khi ng�i sắp từ nhiệm.

Phan Xi C� từ khước s�n khấu. Cứ xem c�ch ng�i đứng tr�n xe đi v�ng quanh quảng trường th�nh Ph�r� cũng đủ thấy. Giơ tay ban ph�p l�nh, cũng giơ tay ch�o đ�n, vẫy gọi, kể cả giơ tay với ng�n c�i. V� bắt ngừng xe, xuống �m h�n những người t�ng tật, những trẻ nhỏ, bắt tay người nọ, ch�o hỏi người kia. Như đang đi ngo�i đường chứ kh�ng phải đang trịnh trong ngồi Papamobile. Nghi thức sang trọng truyền thống, với Phan Xi C�, biến th�nh gặp gỡ giữa người với người, đặc biệt với người t�ng tật ốm yếu, với trẻ thơ. Ở ch�nh giữa s�n khấu, Phan Xi C� quay lưng lại s�n khấu. Nhưng quay lưng lại s�n khấu, l� một c�ch biểu lộ chiều k�ch thuần t�y si�u nhi�n của s�n khấu: l�ng thương x�t của Ch�a.

Mỗi gi�o ho�ng c� mặt t�ch cực v� ti�u cực. Rồi đ�u sẽ l� điểm ti�u cực của vị gi�o ho�ng tr�nh d�ng từ gi�o ho�ng n�y? Tương lai sẽ cho c�u trả lời. L�c n�y ch�ng ta h�y vui mừng với những điểm t�ch cực của t�n Gi�m mục Gi�o phận R�ma v� hy vọng với bản L�n tiếng d�ng dạc của h�ng Gi�m mục Việt Nam.

     Đỗ Mạnh Tri  2.4.2013.