Ng�y 6/6 vừa qua, Đc Phaol� Nguyễn Th�i Hợp đ� ph�t đi một b�i d�i 20 trang, khổ A4, v� tương quan giữa Gi�o hội v� Nh� nước tại Việt Nam.

Sau đ�y, người viết kh�ng đi v�o nội dung rất b�i bản của b�i, chỉ n�u ra dăm ba nhận x�t vắn tắt.

�Tương quan giữa Gi�o hội v� Nh� nước tại Việt Nam�. Tựa đề n�y kh�ng tất yếu. Nếu trước 1975 c� tương quan giữa Nh� nước v� Gi�o hội tại Miền Nam, th�, từ năm 1954 ngo�i Bắc v� 1975 tr�n to�n l�nh thổ Việt Nam, l�m g� c� tương quan giữa Gi�o hội v� Nh� nước tại Việt Nam? Chỉ c� tương quan giữa Gi�o hội v� Đảng.

Theo Điều 4 Hiến ph�p của nước CHXHCNVN, Đảng cộng sản l� lực lượng l�nh đạo Nh� nước v� x� hội, lấy chủ nghĩa M�c � L�nin v� tư tưởng Hồ Ch� Minh (sic) l�m nền tảng. Trong chế độ n�y, Nh� nước cũng như Mặt Trận đều l� c�ng cụ của Đảng. Vậy tương quan giữa Gi�o hội v� Nh� nước l� tương quan giữa Gi�o hội v� Đảng cộng sản Việt Nam. V�, v� từ �Gi�o hội� dễ bị hiểu l� Gi�o phẩm, Gi�o quyền (trong b�i, đức cha tr�ch dẫn to�n tiếng n�i của c�c Gi�o chủ v� h�ng Gi�m mục), thi�t nghĩ tương quan giữa C�ng gi�o va Cộng sản tại Việt Nam th�ch hợp hơn.

Th�ng thường, từ �tương quan� chỉ li�n hệ qua lại giữa hai b�n, nhưng kỳ thực, khi đảng cộng sản nắm ch�nh quyền, li�n hệ giữa Đảng v� Gi�o hội, l� li�n hệ một chiều. Kh�ng c� tương quan, Chỉ c� đ�n �p. B�n Nga x� v� Trung cộng thế n�o, th� tại Việt Nam cũng thế vậy. Đảng đ�n �p. Đảng cấm đạo. Nhưng kh�ng cấm đạo kiểu vua quan thời xưa. Đảng xảo tr� v� tinh vi hơn nhiều. T�y nơi, t�y l�c, t�y đối tượng. C�i đ� Đảng gọi l� �c�ng t�c t�n gi�o�. C�ng t�c n�y vẫn tiếp tục h�m nay, dưới nhiều h�nh thức, kể cả những h�nh thức c� vẻ rất t�ch cực cho t�n gi�o.

Trong Phần I, đức cha b�n về ch�nh s�ch mở cửa của Gi�o hội C�ng gi�o, khởi đầu với Gioan XXIII v� C�ng Đồng Vatican II. Mở cửa để đi tới, mở cửa cho kh�ng kh� b�n ngo�i tr�n v�o (nhất l� tr�n v�o Gi�o triều bưng b�t). Một điểm son.

Tuy nhi�n, thời kỳ chiến tranh lạnh, cũng l� thời kỳ cực thịnh của chế độ cộng sản. Khối Đ�ng �u bị Nga X� chiếm hữu. T�n gi�o bị b�ch hại khủng khiếp. Thời đ�, t�m đối thoại l� một c�ch đối ph� với t�nh thế, thực ra l� vớt v�t được ch�t n�o hay ch�t đ�. Cũng như tại Việt Nam v� Trung cộng hiện nay. Kh�ng c� đối thoại, nhưng c� thương thuyết để đỡ bị ch�n �p. V� chế độ to�n trị c� khi n�o đối thoại với ai. Nếu c� đối thoại đ� chẳng c� to�n trị. Cộng sản chỉ đối thoại v� đối thoại rất nhiều khi chưa nắm ch�nh quyền.

Về vấn đề đối thoại, Đức cha tr�ch dẫn nhiều những lời k�u gọi của Gioan XXIII. Hai tr�ch dẫn:

1) �Đức Gioan XXIII k�u gọi nh�n loại "khẩn cấp ngưng c�c cuộc chạy đua vũ trang, v� c�c nước hiện đang sở hữu v� kh� cần giải trừ binh bị v� hủy bỏ v� kh� nguy�n tử". Nhưng nh�n loại chỉ thực sự giải trừ vũ kh� n�y, khi thực hiện được "cuộc giải giới to�n diện, nghĩa l� một cuộc giải giới trong t�m hồn". N�i r� hơn cần thay thế quan niệm về "x�y dựng h�a b�nh dựa tr�n sự qu�n b�nh vũ kh� để x�y dựng h�a b�nh dựa tr�n l�ng tin tưởng lẫn nhau.�

Hủy bỏ vũ kh� nguy�n tử, giải giới trong t�m hồn, tin tưởng lẫn nhau. Đ�ng qu�, đẹp qu�. Cũng như Phao l� VI trước Li�n Hiệp Quốc: Jamais plus la guerre! Đừng bao giờ chiến tranh nữa! Chấm dứt mọi chiến tranh! To�n l� lời hay � đẹp. Nhưng rốt cuộc, thu�c loại �V�ux pieux�, trong khi thực tế l� : �Si vis pacem, para bellum�. Muốn h�a b�nh, h�y sẵn s�ng chi�n tranh.

2) �Th�ng điệp �H�a b�nh tr�n thế giới� đề nghị chấm dứt �giai đoạn đối đầu, th� hận� để khai mở cuộc đối thoại giữa C�ng Gi�o với Cộng sản. [�] Một học thuyết khi đ� được kiến tạo v� x�c định th� kh�ng c�n thay đổi nữa. Tr�i lại, c�c tr�o lưu n�i tr�n, v� ph�t triển giữa những điều kiện đổi thay, do đ� đương nhi�n lệ thuộc v�o sự biến thi�n kh�ng ngừng. Ngo�i ra, ai c� thể phủ nhận rằng trong mức độ m� c�c tr�o lưu n�y cố gắng th�ch ứng với tiếng n�i của l� tr� v� phản �nh một c�ch trung thực nguyện vọng ch�nh đ�ng của con người, c� thể chứa đựng những yếu tố t�ch cực đ�ng được chấp nhận?�

Hiện nay, cũng như trước kia tại Việt Nam, đảng cộng sản lu�n lu�n th�ch ứng� nhằm đ�nh lừa d�n ch�ng v� đặc biệt dư luận quốc tế. Đ� c� khi n�o Đảng �th�ch ứng với tiếng n�i của l� tr� v� phản �nh một c�ch trung thực nguyện vọng ch�nh đ�ng của con người� chưa ?

Kỳ thực, chế độ cộng sản, như đ� được diễn ra trong thực tế, kh�ng thể sửa, n� chỉ c� thể bị sụp đổ. Coi b�n Ba Lan, b�n Tiệp khắc, b�n Nga. V� coi bản Nhận định v� G�p � Dự thảo Hiến Ph�p năm 1992 (sửa đổi năm 2013) của c�c Gi�m mục C�ng gi�o Việt Nam, ra ng�y 01/03/2013. So với bản Nhận đ�nh n�y, b�i viết của Gi�m mục Nguyễn Th�i Hợp l� một bước l�i.

Sau cuộc di cư 54: �Gi�o Hội miền Bắc trở th�nh một Gi�o Hội thầm lặng v� bị c� lập với thế giới b�n ngo�i, cũng như với đồng b�o v� x� hội chung quanh�.

Đ�ng l� Gi�o hội miền Bắc trở th�nh một Gi�o hội thầm lặng v� bị c� lập với thế giới b�n ngo�i. Nhưng kh�ng thể n�i l� với đồng b�o v� x� hội chung quanh.

Thực tế l� to�n d�n miền Bắc bị c� lập với thế giới b�n ngo�i v� trở th�nh thầm lặng. Coi vụ Trăm hoa đua nở, Nh�n văn Giai Phẩm, vụ �n X�t lại chống Đảng. C�ng Gi�o đương nhi�n bị chiếu cố hơn.

Đức cha viết: �Gi�o Hội miền Nam, tr�i lại, được tăng nh�n lực v� kh� thế do h�ng gi�o sĩ v� gi�o d�n di cư thổi v�o. Chi�u b�i �bất cộng đ�i thi�n� (kh�ng đội trời chung với Cộng sản) được triệt để khai th�c. Sự hiện diện của tổng thống C�ng Gi�o c�ng l�m cho nhiều người x�c t�n nơi l� tưởng x�y dựng một Việt Nam tiến bộ, độc lập, tự do v� hữu thần. Nhiều gi�o sĩ v� gi�o d�n c� vị thế quan trọng trong ch�nh quyền miền Nam. Một số l�ng C�ng Gi�o di cư được x�y dựng như một thứ �ph�o đ�i chống Cộng�.

Miễn b�n, chỉ t� đậm mấy chữ.

Đức cha cảnh c�o: �Đứng tr�n phương diện � thức hệ, Ban Chấp h�nh Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đ� ch�nh thức c�ng nhận �t�n gi�o l� vấn đề c�n tồn tại l�u d�i. T�n ngưỡng, t�n gi�o l� nhu cầu tinh thần của một bộ phận nh�n d�n v� sẽ tồn tại trong tiến tr�nh x�y dựng XHCN�. C�n C�ng đồng Vatican II lại nhắn nhủ c�c t�n hữu cần � thức rằng v� thần l� một hiện tượng rất phức tạp. Song song với �� thức hệ v� thần� của chủ nghĩa M�c thiết tưởng cần quan t�m nhiều hơn đến �v� thần thực h�nh� của tư bản chủ nghĩa v� của con người thời nay.�

Đảng c�ng nhận �t�n gi�o l� vấn đề c�n tồn tại l�u d�i. Nhưng c� phải v� thế m� t�n gi�o được thật sự tự do? C�n v� thần thực h�nh hay l� thuyết cộng sản hay tư bản, vấn đề kh�ng nằm ở đ�. Vấn đề l� tự do hay kh�ng tự do. B�n Hoa kỳ hay b�n �u ch�u, đầy dẫy người v� thần v� đủ kiểu v� thần, nhưng họ chẳng bị ai lam kh� dễ.

Tr�ch dẫn :

� Đức Gi�o Ho�ng (B�n�đict� XVI) đ� đi thẳng v�o trọng t�m của một vấn đề gai g�c, nhức nhối v� nhạy cảm nhất, từng g�y chia rẽ v� tranh luận gay gắt trong l�ng Gi�o Hội C�ng Gi�o Việt Mam suốt nhiều thập ni�n vừa qua. Ng�i tuy�n bổ: "Chư huynh cũng như t�i đều biết rằng một sự hợp t�c l�nh mạnh giữa Gi�o Hội v� cộng đồng ch�nh trị c� thể thực hiện được. Về điểm n�y, Gi�o Hội mời gọi c�c phần tử của m�nh dấn th�n một c�ch lương thiện để x�y dựng một x� hội c�ng bằng, li�n đới v� b�nh đẳng. Gi�o Hội kh�ng đ�i hỏi phải thay thế tr�ch nhiệm của c�c nh� cầm quyền, nhưng chỉ mong muốn c� thể g�p phần ch�nh đ�ng v�o đời sống quốc gia, để phục vụ to�n d�n, trong tinh thần đối thoại v� hợp t�c, t�n trọng lần nhau�.

Trong b�i diễn văn n�y, Đức Gi�o Ho�ng y�u cầu chấm dứt th�i độ "đối đầu" để t�ch cực dấn th�n v�o "con đường đối thoại". (ch�ng t�i t� đậm một số chữ)

Đức Gi�o Ho�ng y�u cầu chấm dứt th�i độ �đối đầu� để t�ch cực dấn th�n v�o �con đường đối thoại�.

Đức Gi�o Ho�ng biết g� về Việt Nam? Biết qua ai? Những vụ T�a Kh�m Sứ, Th�i H�, Th�nh Gi� Đồng Chi�m, Cồn Dầu, Loan L� v.v.. c� phải l� đối đầu kh�ng khi nạn nh�n chỉ biết chống đỡ ! V� đối thoại với ai khi tất cả những y�u cầu ch�nh đ�ng bị trả lời bằng

d�i cui, roi điện?

Hai em Nguyễn Phương Uy�n v� Đinh Văn Kha v� thể diện quốc gia, v� trung th�nh với truyền thống ng�n đời của cha �ng, xuống đường chống x�m lăng phương Bắc, m� bị bắt, bị đưa ra t�a với một bản �n đ� c� sẵn� hai em biết đối thoại với ai ?

Đức cha chẩn mạch đ�ng khi cho rằng Đức Giao Ho�ng đ� đi thẳng v�o trọng t�m của một vấn đề gai g�c, nhức nhối, nhạy cảm nhất, g�y chia rẽ ngay trong l�ng Gi�o hội C�ng gi�o Việt Nam. Một sự hợp t�c l�nh mạnh giữa Gi�o hội v� cộng đồng ch�nh trị c� thể thực hiện được. Đức Th�nh Cha ki�m Thần học gia lỗi lạc n�i ch� l�. Cộng đồng ch�nh trị v� cộng đồng t�n gi�o thuộc hai l�nh vực kh�c nhau, nhưng cả hai cơ chế đều nhằm phục vụ con người. Đương nhi�n c� những căng thẳng, hoặc m�u thuẫn, nhưng bằng đối thoại v� tương k�nh, c� thể vượt qua đẻ chung sống. Chẳng hạn b�n Ph�p vừa ban h�nh luật về h�n nh�n giữa hai người đồng t�nh luyến �i. Gi�o hội chống gắt gao. Tuy nhi�n, luật ph�p kh�ng phải l� đ�i hỏi của Tin Mừng. V� cũng kh�ng phải v� những điều luật như thế m� Gi�o hội kh�ng hợp t�c với Nh� nước để x�y dựng một x� hội c�ng bằng, li�n đới v� b�nh đẳng.

Đối thoại thẳng thắn v� cộng t�c ch�n th�nh. Ước g� được như vậy tại Việt Nam! Cộng t�c, th� xin đức cha nh�n danh Ủy ban C�ng L� v� H�a b�nh đề nghị gi�p Nh� nước điều tra c�c vụ tham nhũng, hối lộ. C�n đối thoai, th� kh�ng ri�ng g� người c�ng gi�o, cả d�n tộc n�y kh�ng mong g� hơn l� ch�nh quyền, cảnh binh, c�ng an ch�m nổi đối thoại với d�n thay v� đối thụi bằng d�i cui, roi điện.

Thưa Đức Cha, c� c�u chuyện nhức nhối, nhạy cảm g�y chia rẽ ngay trong l�ng Gi�o hội C�ng gi�o Việt Nam, ch�nh v� ngay trong h�ng Gi�m mục, Linh mục, Tu sĩ đ� kh�ng thiếu những người v� danh, v� lợi, v� mắc bẫy đ� cam t�m thế n�y thế nọ. Cũng dễ hiểu th�i. B�n Ba Lan m� c�n c� 15% c�c bậc trong h�ng gi�o phẩm phản bội. Huống hồ tại Việt Nam. Sự chia rẽ nhức nhối, nhạy cảm ngay trong l�ng Gi�o hội Việt Nam m� đức cha nhắc tới, trong chừng mực n� thể hiện sự ph�n chia giữa những người trung th�nh với đ�i hỏi của Tin Mừng, v� những người lừng khưng, l�nh đạm, đồng l�a, l� một vinh dự cho Gi�o hội Việt Nam.

Đức cha ph� ph�n nặng Chi�u B�i Chống Cộng. Đọc Đức cha, kh�ng tr�nh nổi cảm tưởng đức cha đang khai th�c Chi�u b�i Đối Thoại.◙ Paris 19.06.2013.