Đại Học C�ng Gi�o? Một ước mong sắp được đ�p ứng?

Như ch�ng t�i đ� đưa tin trong b�i viết ng�y 18/7/2014 nhan đề Gi�o Hội C�ng Gi�o Việt Nam � Từ chấp nhận trả gi� tới những bước ngoặt lịch sử, theo b�o Vatican Insider, trong tương lai gần sẽ c� một Đại học C�ng Gi�o tại Việt Nam (DĐGD số 153, Th�ng 8/2014).

Bản tin của Vatican Insider lạc quan cho rằng "Việc th�nh lập đại học mới đ�nh dấu một bước ngoặt lịch sử đối với Gi�o Hội C�ng Gi�o Việt Nam tại đất nước cộng sản n�y, v� l� một bước tiến tới quyền tự do gi�o dục trọn vẹn."

Vatican Insider ghi nhận: "Đại học C�ng gi�o đầu ti�n của Việt Nam kh�ng c�n l� một ảo tưởng nữa. N� sắp trở th�nh một thực tại. Theo Đức cha Phaol� B�i Văn Đọc, Tổng Gi�m mục S�i G�n, cơ cấu c� thể sẵn s�ng trong v�ng một năm tới. N� sẽ đ�nh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử Gi�o Hội C�ng Gi�o Việt Nam, dấu của một sự trở lại quyền tự do gi�o dục, m� ch�nh quyền cộng sản đ� từ chối trong 60 năm qua."

Một � tưởng đ� từng cưu mang

C� phải "đ� đến l�c phải giải tho�t chương tr�nh gi�o dục hiện nay khỏi "v�ng kim c�" của � thức hệ gi�o điều để đưa ra một triết l� gi�o dục mới" như ĐC Nguyễn Th�i Hợp kỳ vọng hay kh�ng? Ng�i quả quyết,"chỉ khi ch�ng ta chủ trương đ�o tạo những con người đạo đức, s�ng tạo, tự do v� c� chuy�n m�n th� ch�ng ta mới hy vọng bảo vệ được độc lập, đưa đất nước đồng h�nh với nh�n loại tiến bộ, văn minh, d�n chủ"?

Nếu nh� nước csvn chấp nhận chủ trương tr�n đ�y - đ�o tạo những con người đạo đức, s�ng tạo, tự do v� c� chuy�n m�n, để cho độc lập quốc gia được bảo vệ, để cho đất nước đồng h�nh với nh�n loại tiến bộ, văn minh, d�n chủ, th� r� r�ng nền hy vọng thật sự đang vươn l�n trong l�ng người d�n cả nước chứ kh�ng ri�ng g� người d�n c�ng gi�o.

Tuy nhi�n, như đ� b�y tỏ trong b�i viết ng�y 18/7/2014, ch�ng t�i vẫn d� dặt trước th�ng tin tr�n. Bởi lẽ, b�n cạnh niềm lạc quan, kh�ng �t người Việt Nam vốn kinh nghiệm về Cộng sản, kh�ng khỏi �t nhiều ho�i nghi về cung c�ch xử sự của người csvn "lời n�i kh�ng đi đ�i với việc l�m".

Mặt kh�c, từ khi b�i b�o của Vatican Insider được chuyển ngữ sang tiếng Việt, đăng tải rộng r�i tr�n c�c truyền th�ng điện tử với một số b�nh luận, ch�ng t�i chưa được nghe tiếng n�i ch�nh thức từ giới hữu tr�ch của ch�nh Gi�o Hội C�ng Gi�o Việt Nam. Cho n�n sự thận trọng của ch�ng t�i l� c� căn cứ, chứ kh�ng hề l� một th�i độ hời hợt, hồ đồ của "những phần tử chống đối cực đoan".

Th�ng tin �Đại Học C�ng Gi�o tại Việt Nam� do Vatican Insider đưa ra gi�p ch�ng t�i hồi tưởng lại nền gi�o dục C�ng Gi�o tại Miền Nam Việt Nam trước 30/4/1975, nghĩa l� c�ch đ�y gần 40 năm, kh�ng phải chỉ ở cấp Đại học, m� c�n ở cả c�c cấp trung-tiểu học.

Ng�y 29/3/1961, nh�n lễ tốt nghiệp Kh�a I Sinh Vi�n Sư Phạm Đại Học C�ng Gi�o Đ� Lạt, Đức Cha Ng� Đ�nh Thục bấy giờ đang l� Chưởng Ấn Viện Đại Học C�ng Gi�o Đ� Lạt đ� ph�t biểu: "Ở bất cứ đ�u, Gi�o Hội C�ng Gi�o đ� từng g�p phần gi�o dục thanh thiếu ni�n. Tr�n khắp l�nh thổ Việt Nam [VNCH] th�n y�u của ch�ng ta, từ Bắc ch� Nam, từ l�ng qu� đến th�nh thị, c�c trường trung tiểu học được C�ng gi�o bảo trợ đang hoạt động hăng h�i. Rất nhiều cựu học sinh của những trường n�y đang phục vụ d�n tộc ch�ng ta trong nhiều l�nh vực hoạt động kh�c nhau. Nhưng Đất Nước v�o giai đoạn ph�t triển mới cần c� những nh�n sự được huấn luyện đầy đủ đế c� thể đ�p ứng với những đ�i hỏi mới.

Nhằm tiếp tục truyền thống gi�o dục của Gi�o Hội C�ng gi�o g�p phần v�o nhiệm vụ quan trọng l� đ�o tạo giới ưu t� cho Đất Nước, to�n thể c�c Gi�m Mục Việt Nam đ� quyết định th�nh lập Viện Đại Học Đ� Lạt, mặc d� c� nhiều kh� khăn về t�i ch�nh v� nh�n sự. C�c Gi�m Mục tin tưởng rằng c�c sinh vi�n của ch�ng ta - nhờ c�c gi�o sư giảng dậy tận t�m, c� gi�o thuyết trong s�ng bảo đảm, sẽ đạt tới những kết quả thỏa đ�ng�"

Thật vậy, tại tất cả c�c gi�o xứ tr�n to�n Miền Nam Việt Nam, c�c em thiếu nhi được đ�o luyện chu đ�o v� tận t�m về cả ba mặt thể dục, đức dục v� tr� dục bởi c�c D� Phước, c�c Thầy D�ng (Sư Huynh) một c�ch tận t�nh chu đ�o v� chuy�n nghiệp từ mẫu gi�o, sơ đẳng tới tiểu học.

Ở bậc Trung học, khắp Miền Nam Việt Nam, với d�n số thời đ�, hầu như kh�ng một tỉnh n�o kh�ng c� trường Trung Học C�ng Gi�o, ở đ� học sinh thi đậu 90%-100%. C�c học sinh tốt nghiệp từ c�c Trường Trung Học C�ng Gi�o hoặc sẽ trở th�nh những sinh vi�n tương lai ưu t� tại c�c Trường Cao Đẳng v� Đại Học, hoặc sẽ l� những người th�nh c�ng tr�n đường đời trong nhiều l�nh vực kh�c nhau của x� hội, do ho�n cảnh chiến tranh kh�ng cho ph�p học l�n cao.

Trường Trung học C�ng Gi�o nổi danh trước năm 1975 nhiều lắm, chỉ n�u ra đ�y v�i trường đến nay h�y c�n ghi đậm dấu ấn một thời, như Trường Tabert, Trường Regina Pacis tại S�i G�n; trường Notre Dame, trường Bosco ở Thủ Đức; Đ� Lạt c� Couvent des Oiseaux v� Tr� Đức; Huế c� Pellerin, Thi�n Hựu (Providence), Jeanne d�Arc; Qui Nhơn c� Gallerin v� Trinh Vương; Nha Trang c� trường La San (tr�n đồi La Salle), Trường B� Ninh�. C�c nh�n t�i đất nước xuất th�n phần lớn từ những ng�i trường n�y b�n cạnh những trường C�ng lập cũng nổi danh như Petrus K�, Chu Văn An, Gia Long, Trưng Vương, L� Qu� Đ�n, Đo�n Thị Điểm, Quốc Học Huế�.

N�i chung, tại c�c trường Trung Học c�ng lập lẫn tư thục ở Miền Nam Việt Nam thời bấy giờ (trước 1975), đặc biệt c�c Trường C�ng Gi�o, kh� thấy c� những chuyện "thượng bất ch�nh, hạ tắc loạn" giữa thầy v� tr� như ta thấy ng�y nay hầu như hằng ng�y tại những nơi gọi l� m�i trường gi�o dục v� đ�o tạo x� hội chủ nghĩa.

Tr�n thực tế, phần lớn c�c sĩ tử ra trường từ c�c trường tr�n đ� l�m cho trường m�nh vốn đ� danh tiếng c�ng danh tiếng hơn v� họ đ� đạt cả hai ti�u chuẩn l�m người, người tr� thức Việt Nam: th�nh th�n v� th�nh nh�n. Họ ho�n th�nh mục ti�u "Học sinh l� người Tổ Quốc mong cho mai sau" chứ kh�ng l� người của đảng ph�i, phục vụ cho quyền lợi đảng, g�y hại cho Tổ Quốc v� D�n Tộc.

Ri�ng Viện Đại Học C�ng Gi�o Đ� Lạt, với phương ch�m "Thụ nh�n � trồng người", đ� huy động được một đội ngũ gi�o sư ưu t� về cả đức lẫn t�i, dốc to�n t�m, to�n lực đ�o tạo sinh vi�n m�nh th�nh những con người hữu dụng cho x� hội v� đất nước.

Ba mục ti�u của việc th�nh lập Viện Đại Học C�ng Gi�o đ� được vị Gi�m mục Chưởng ấn Viện Đại Học Đ� Lạt (ĐC Ng� Đ�nh Thục) nhắc lại trong bản tường tr�nh gửi l�n Bộ Trưởng Bộ Quốc Gia Gi�o Dục, sau bốn năm x�y dựng v� hoạt động, như sau:

(1). Nhằm cung ứng cho sinh vi�n Việt Nam n�i chung, v� c�ch ri�ng cho những người C�ng gi�o. Ch�nh họ vẫn mong muốn học hỏi, nhưng thiếu một trung t�m cho họ c� thể tiếp tục những c�ng cuộc học hỏi ở đ�.

(2). Nhằm đảm l�nh cuộc phục hưng đạo l� của những tr� tuệ đ� đi lạc đường trong nhiều năm rối loạn chiến tranh đ� qua.

(3). Nhằm mở rộng nền gi�o dục Đại Học nơi quần ch�ng, nhất l� nơi những người C�ng gi�o, ng� hầu bắt kịp tiến bộ chung của nh�n loại.   

B�n cạnh c�c sinh vi�n của Viện Đại Học C�ng Gi�o Đ� Lạt, đại đa số sinh vi�n Miền Nam Việt Nam trước 30/4/1975 tại c�c đại học c�ng v� tư cũng như đại học do c�c t�n gi�o kh�c đảm tr�ch ở Miền Nam Việt Nam đều được trang bị cho một kiến thức vững v�ng để c�c sinh vi�n n�y thật sự th�nh th�n v� th�nh nh�n sau khi tốt nghiệp.

Nhờ đ�u nền gi�o dục tại Miền Nam Việt Nam khởi sắc như vậy trong khi đất nước Miền Nam l�c bấy giờ (trước 1975) lu�n lu�n hứng chịu những sự t�n ph� khốc liệt về mọi mặt từ cuộc chiến ph� hoại do Cộng sản Miền Bắc chủ trương, ph�t động v� tiến h�nh?

Đ� l� nhờ nền gi�o dục ấy được thực hiện v� duy tr� một c�ch ki�n định dựa tr�n nền tảng triết l� nh�n bản, d�n tộc v� khai ph�ng, một triết l� gi�o dục đ�ng đắn m� suốt 40 năm nay nh� cầm quyền csvn đ� ngu xuẩn loại trừ khiến dẫn tới t�nh trạng một thứ "gi�o dục hổ lốn, x� bồ v� thậm ch� phản gi�o dục" như nhiều người đ� chỉ ra.

Chẳng hạn, nh�n tường tr�nh về cuộc Hội thảo Cải c�ch Gi�o dục tại S�i G�n ng�y 31/7/2014, b�o Tuổi Trẻ ng�y 01/8/2014 với b�i "Đại học Việt Nam đang tụt hậu" đ� n�u r� "Gi�o sư Ng� Bảo Ch�u v� c�c học giả dự Hội thảo đ�nh gi� gi�o dục ĐH đ� tụt hậu ngay với c�c nước trong khu vực".

B�i b�o cũng dẫn lời của PGS-TS Phan Thanh B�nh, Gi�m đốc ĐHQG S�i G�n, rằng "trong ASEAN, Việt Nam giờ xếp trong c�c nước tụt hậu".

D�ng từ ngữ "tụt hậu" ở đ�y xem ra chưa ph� hợp! Từ sau 30/4/1975, c� bao giờ Đại Học Việt Nam "thăng tiến" đ�u m� bảo l� "tụt hậu"? Người Việt Nam đ� chẳng k�u l�n "Đại học � Học đại" từ suốt 40 năm qua sao?

Gi�o sư Ng� Bảo Ch�u trong Hội thảo đ� ph�t biểu ch�nh x�c: "Chất lượng chung Trường ĐH c� lẽ l� điểm tối nhất trong bức tranh chung của ng�nh gi�o dục Việt Nam". Đề nghị n�i lại c�u tr�n như sau đ�y, may ra ch�nh x�c hơn: "Chất lượng chung Trường ĐH c� lẽ l� điểm tối nhất trong bức tranh chung vốn đ� tối của ng�nh gi�o dục Việt Nam".

Trở lại với nền gi�o dục VNCH, Hiến ph�p Việt Nam Cộng H�a nhấn mạnh:

(5) một ng�n s�ch th�ch đ�ng phải được d�nh cho việc ph�t triển văn h�a gi�o dục.

Từ nguy�n tắc n�y, hệ thống gi�o dục Việt Nam Cộng H�a ở bậc Đại Học ho�n to�n tự trị cho cả c�ng lẫn tư (Đại học do t�n gi�o s�ng lập v� chủ quản cũng được quyền tự trị; bằng tốt nghiệp do c�c trường n�y ban cấp đều được c�ng nhận v� c� gi� trị tương đương với bằg ĐH c�ng lập).

C� điều ch�ng t�i nghi ngờ l� chẳng biết đến bao giờ Đại Học C�ng Gi�o "tương lai" sẽ h�nh th�nh v� sẽ c� thể đi v�o hoạt động như Đại Học C�ng Gi�o Đ� Lạt trong qu� khứ ? Th�nh lập một đại học kh�ng hề l� chuyện đơn giản, huống hồ l� đại học C�ng gi�o tr�n v�ng cấm địa mang t�n cộng sản chủ nghĩa hay x� hội chủ nghĩa!

Gia Minh, bi�n tập vi�n Đ�i � Ch�u Tự Do (RFA) từ Bangkok, Th�i Lan, c� một b�i viết nhan đề "Một đại học C�ng gi�o ở Việt Nam" ng�y 02/7/2014 đưa ra nhận x�t của một giảng vi�n đại học người C�ng gi�o tại S�i G�n, rằng "Phản ứng đầu ti�n chắc chắn l� vui mừng v� gi�o hội C�ng gi�o Việt Nam � như Vatican Insider c� n�i � trong nhiều thập ni�n qua đứng ngo�i hệ thống gi�o dục của Nh� nước. Điều thứ hai, C�ng đồng Vatican x�c định gi�o hội c� tr�ch nhiệm gi�o dục; đ� l� điều m� c�c gi�o vi�n C�ng gi�o tại Việt Nam lu�n thao thức, muốn c� một trường, một viện ch�nh thức của Hội th�nh C�ng gi�o để gi�o dục. Nhưng trước đ�y th� như trong c�c nước Đ�ng �u, gi�o dục C�ng gi�o l� cấm kỵ, tại Việt Nam trong nhiều năm qua cũng vậy. Cho n�n cảm tưởng của nhiều anh chị em gi�o vi�n C�ng gi�o l� cảm thấy vui, thứ hai thấy hy vọng v� với khởi đầu như thế n�y sẽ c� ph�t triển tốt đẹp trong tương lai. Nhưng b�n cạnh đ� c�n nhiều băn khoăn, thao thức, rất lo lắng�"

Gia Minh lại dẫn lời một giảng vi�n đại học kh�c cho rằng, "mọi người hiểu lầm đ�y l� một đại học C�ng gi�o m� Nh� nước cho mở; thực ra kh�ng phải vậy". Nh� nước c� thể chỉ cho "th�nh lập một học viện thần học tại S�i G�n, điều đ� c� nghĩa chỉ dạy về thần học m� th�i. Do đ� � tưởng th�nh lập một đại học C�ng gi�o l� kh�ng đ�ng".

Vị giảng vi�n đại học tr�n đưa ra 3 mối lo đối với th�ng tin về một Đại Học C�ng Gi�o tương lai:

Điều lo thứ nhất: lo rằng nh� nước cs chỉ cho th�nh lập một học viện thần học tại S�i G�n chứ kh�ng phải l� Viện Đại Học theo đ�ng nghĩa.

Nỗi lo thứ hai: Nếu chỉ l� học viện thần học kh�ng th�i th� sẽ c� được bao nhi�u thanh ni�n v�o học, ngoại trừ những người c� � muốn đi tu l�m linh mục, tu sĩ.

Gia Minh kết th�c b�i b�o của m�nh với một th�i độ ho�i nghi giống như bao nhi�u người Việt Nam kh�c: "Tin về một đại học do một t�n gi�o như C�ng gi�o tại Việt Nam được ph�p th�nh lập khiến cho nhiều người tỏ ra hy vọng về sự cởi mở của H� Nội; tuy nhi�n thực tế hoạt động đ�ng bản chất của t�n gọi vẫn phải chờ thời gian trả lời".

Kh�ng biết khi cho mở "Trường Đại Học C�ng Gi�o" tại Việt Nam, nh� cầm quyền csvn c� d�m dứt kho�t đi theo xu hướng gi�o dục thời đại của nền văn minh thế giới m� d�nh cho n� quyền tự trị thật sự hay kh�ng? M� nếu kh�ng c� quyền tự trị, th� Đại Học C�ng Gi�o ra đời n�o c� � nghĩa g�, �ch lợi g� cho Gi�o Hội, cho Đất Nước v� cho ch�nh bản th�n sinh vi�n?

Nh�n thấy t�nh h�nh hiện tại của "Đại Học tư" trong nước, l�m sao người d�n Việt Nam c� thể tin v�o thiện ch� của đảng v� nh� nước csvn? Bởi v� thiếu nền tảng triết l� gi�o dục, nh� cầm quyền csvn chỉ cho ph�p giới hạn một số người n�o đ� (thuộc phe ta) mở trường đại học v� trường ấy dĩ nhi�n phải chịu sự gi�m s�t, chỉ đạo chặt chẽ của đảng v� nh� nước. Từ đ�, mở đại học, thay v� nhằm đầu tư gi�o dục, người ta chỉ nhằm đầu tư kinh doanh. Từ đ�, những "cổ đ�ng" đ�ng g�p c�ng nhiều tiền c�ng lộng h�nh nội bộ, g�y lũng đoạn về mặt quản trị t�i ch�nh, sinh ra năm b� bảy mối đấu đ� nhau, tranh quyền, tranh chức, dẫn tới đổ vỡ như đ� xảy ra với Đại Học Đ�ng Đ�, rồi Đại Học Hoa Sen trong thời gian gần đ�y. Đến nỗi b�o ch� trong nước phải k�u l�n "Đại Học Tư Thục về đ�u? Đ�ng cửa Trường Tư thục?" (B�o Lao Động ng�y 09/8/2014). Trong b�i b�o tr�n, t�c giả l� hai Ts Đ�m Quang Minh v� Trần Vinh Dự chỉ nhằm ph�n t�ch mặt lời-lỗ kinh doanh, nhưng rồi cũng để lộ ra cho thấy đảng v� nh� nước qua Bộ Gi�o Dục v� Đ�o Tạo thừa nước đục, tung ra h�ng loạt "ch�nh s�ch dường như chỉ để siết c�c Trường Đại Học tư" khiến "lựa chọn tốt nhất của những người l�m gi�o dục ĐH tư thục l�� đ�ng cửa trường v� bỏ nghề!" Hoặc "kh�ng những l�p vế hơn hẳn hệ thống trường ĐH c�ng được bao cấp đến tận răng trong cuộc cạnh tranh thu h�t sinh vi�n, ĐH tư thục c�n bị cơ chế ��p� bằng c�c ch�nh s�ch." (Tất cả đều tr�ch dẫn từ b�i b�o tr�n).

Th�y Linh, t�c giả b�i "Lo ĐH tư thục sụp đổ" tr�n b�o Người Lao Động ng�y 01/8/2014 cũng n�i l�n nỗi băn khoăn của PGS-TS Th�i B� Cẩn về đường hướng của gi�o dục ĐH.

Những b�o động về nguy cơ x�a sổ ĐH tư thục phải chăng l� tiếng chu�ng b�o hiệu c�i "b�o thai" Đại Học C�ng Gi�o chưa kịp tượng h�nh kia sắp bị b�p chết từ trứng nước?

Một điều kh�ng thể l�m ngơ l�: Dưới chế độ cs, kh�ng c� tự do gi�o dục hay Đại Học tự trị g� sốt, m� chỉ c� nềnn gi�o dục định hướng x� hội chủ nghĩa, giống như kinh tế thị trường định hướng xhcn vậy.

Vả lại, nếu c� được Đại Học C�ng Gi�o, lẽ n�o kh�ng c� Đại Học Phật Gi�o, Đại Học Cao Đ�i, Đại Học Phật Gi�o H�a Hảo� như thời Việt Nam Cộng H�a? M� đ� l� Đại Học, th� quyền "tự trị" phải l� nền tảng.

Ban quyền tự trị cho ĐH t�n gi�o ư? Dễ g�? Đụng chạm tới quyền Đảng trị? Nguy lắm, vi phạm điều 4 Hiến ph�p!

Kh�ng chừng sẽ xuất hiện những Đại học Quốc doanh thay thế cho những tổ chức t�n gi�o quốc doanh đang ngoắc ngoải kia! Thời đại mới, chiến thuật mới, vỏ bọc mới!

Mong HĐGMVN vượt qua mọi r�o cản để Gi�o Hội CGVN sớm t�i khai sinh một Đại Học C�ng Gi�o đ�ng nghĩa, đ�ng tầm, trong tương lai gần. ◙

Ng�y 18/8/2014