Tuổi Trẻ Hồng K�ng D�m Nổi Loạn V� Tương Lai

Đất nước n�o kh�ng c� tuổi trẻ d�m nổi loạn th� đất nước đ� sẽ kh�ng c� tương lai. T�i đ� đọc c�u n�y l�u lắm từ một b�i b�nh luận tr�n một tờ b�o Ph�p. L�c đ� v�o năm 1968, sinh vi�n Ph�p �o ạt xuống đường để chống đối một x� hội với những trật tự cũ, tranh đấu cho một c�i g� rất mơ hồ v� cho một mục ti�u kh�ng r� rệt. Thế nhưng biến cố "Mai 1968" đ� l�m r�ng động ch�nh giới Ph�p, thay đổi phần n�o x� hội Ph�p. Tổng Thống Charles De Gaulle, một anh h�ng của Ph�p trong thế chiến thứ hai, phải kiểm chứng lại uy t�n của m�nh trước quốc d�n bằng c�ch tổ chức một cuộc trưng cầu d�n � về cải tổ h�nh ch�nh địa phương, với lời hứa trước sẽ r�t lui nếu đề nghị của �ng kh�ng được đa số cử tri Ph�p đồng �. �ng đ� giữ lời hứa, đ� từ chức tổng thống v� r�t ngay về căn nh� ri�ng ở một v�ng qu� khi kết qủa cuộc trưng cầu d�n � bất lợi cho �ng được c�ng bố. Từ cuộc nổi loạn 1968 n�y, tiếng n�i của tuổi trẻ Ph�p được quan t�m nhiều hơn, c�c nghiệp đo�n lao đ�ng đ�i được nhiều quyền lợi hơn cho c�ng nh�n. Ch�ng ta thấy những cuộc xuống đường tranh đấu của tuổi trẻ xảy ra ở khắp nơi, Hoa Kỳ với phong tr�o chống chiến tranh Việt Nam, Trung Quốc với vụ Thi�n An M�n, Đại H�n v� c�c nước Đ�ng �u với việc đ�i tự do d�n chủ, Tunisia, Libya, Ai Cập... với c�ch mạng Hoa Nh�i. B�y giờ tới Hồng K�ng.

Những cuộc đấu tranh của người trẻ c� khi nhắm mục ti�u kh�ng ch�nh x�c, v� thường bị than phiền l� g�y x�o trộn đời sống b�nh thường của người d�n, nhưng những cuộc nổi loạn đấu tranh n�y lu�n biểu lộ một l� tưởng, một kh�t vọng muốn thay đổi, muốn cải tiến x� hội cho tốt đẹp hơn. Tuổi trẻ nhiều mộng tưởng, kh�ng chấp nhận bất c�ng, dối tr�, nhiều m�u n�ng, lại chưa c� nhiều sở hữu để sợ mất, n�n khi thấy chuyện bất bằng l� phản ứng ngay. Họ kh�ng c� tham vọng quyền h�nh c� nh�n. Họ chỉ muốn ph� vỡ c�i cũ v� để những người c� tr�ch nhiệm phải dựng c�i mới hay sửa chữa những sai lầm. Chỉ những chế độ độc t�i hay cộng sản mới nỗ lực đo�n ngũ h�a v� uốn nắn giới trẻ trở th�nh "những ch�u ngoan qu�ng khăn đỏ", kh�ng biết phản đối, kh�ng nghĩ đến tương lai, kh�ng m�ng đến quyền lợi của đất nước, chỉ biết c� l�nh tụ, đảng, tiền v� ăn chơi sa đọa. May thay, tuổi trẻ Hồng K�ng kh�ng đi theo con đường ấy. Họ phải x�a bỏ b�ng ma của B�c Mao lu�n lởn vởn trong cuộc sống của họ.

Sinh vi�n, học sinh Hồng K�ng bắt đầu b�i kh�a v� tham gia c�c cuộc biểu t�nh từ ng�y 22-9-2014. H�ng chục ng�n, nếu kh�ng n�i h�ng trăm ng�n người chiếm cứ mặt đường ở ba địa điểm, quan trọng nhất l� khu h�nh ch�nh v� thương mại. Họ biểu t�nh, h� khẩu hiệu, trưng biển ngữ đ�i d�n chủ, đ�i t�n trọng quyền tự do ứng cử v� bầu cử. Họ dựng lều, ăn nằm tại chỗ với � định tranh đấu l�u d�i. Họ d�ng d� c� nh�n để che mưa nắng. V� thế cuộc nổi dậy n�y được b�o ch� mệnh danh l� "cuộc c�c mạng d�" ( Umbrella Revolution). Kh�ntg c� một đảng ch�nh trị hay một l�nh tụ ch�nh trị n�o đứng sau lưng cuộc đấu tranh. Nhưng dĩ nhi�n phải c� hậu thuẫn. Hậu thuẫn trước ti�n l� c�c tổ chức sinh vi�n thuộc c�c trường đại học v� cao đẳng Hồng K�ng. Hậu thuẫn thứ nh� l� những người cung cấp hậu cần. Họ đ� cấp ng�n khoản mua thức ăn, thức uống, phương tiện li�n lạc, gi�p sinh vi�n lập những trạm nghỉ, th�ng tin, sạc điện m�y điện thoại v� laptops. Đứng đầu danh s�ch những người hậu thuẫn n�y l� một nh� t�i phiệt nổi tiếng trong ng�nh b�o ch� v� truyền th�ng ở Hồng K�ng. Hậu thuẫn thứ ba �t ai ngờ l� h�ng ngũ C�ng Gi�o địa phương. Đức cựu Hồng Y Trần Nhật Qu�n đ� v�c th�nh gi� đi biểu t�nh với sinh vi�n. Linh Mục Ch�u Diệu Minh, một nh� tranh đấu nổi tiếng cho nh�n quyền, cũng lu�n lu�n c� mặt với sinh vi�n. Người ta n�i rằng ch�nh những th�nh phần C�ng Gi�o đ� lo việc tiếp tế, ph�n phối thực phẩm cho những người biểu t�nh v� lo cấp cứu, di chuyển những người bị thương.

Đứng đầu cuộc xuống đường tranh đấu l� một sinh vi�n trẻ, Ho�ng Ch� Phong (Joshua Wong Chi-Fong), mới 17 tuổi khi cuộc biểu t�nh b�ng nổ h�m 22 th�ng 9, trước ng�y sinh nhật 18 tuổi của anh 21 ng�y. Anh sinh ng�y 13-10-1996, một năm trước khi Hồng K�ng được Anh quốc trao trả cho Bắc Kinh. Ho�ng Ch� Phong d�ng người non trẻ, mặt mũi tr�ng c�n ng�y thơ như một học sinh trung học, nhưng n�i năng mạch lạc, c� l� sự, dễ l�i k�o đ�m đ�ng. Đ�ng l� t�i kh�ng đợi tuổi v� t�c phong l�nh đạo đ� xuất hiện rất sớm nơi người trẻ n�y. Khi c�n học trung học, anh đ� ph�t động phong tr�o phản đối việc bắt học sinh Hồng K�ng phải d�ng s�ch gi�o khoa về lịch sử do Trung Quốc cung cấp. Cuộc tranh đấu đầu đời của anh đ� th�nh c�ng.

Nguy�n nh�n n�o đ� đưa đến cuộc tranh đấu của giới trẻ Hồng K�ng? Hồng K�ng được Trung Hoa thỏa thuận cho Anh Quốc thu� trong thời hạn 99 năm, chấm dứt v�o năm 1997. Dưới sự cai trị của người Anh, những quyền tự do d�n chủ kh�ng được quan t�m, nhưng d�n Hồng K�ng đ� quen sống với nguy�n tắc thượng t�n luật ph�p v� kh�ng bị ức hiếp bất c�ng. Trước khi Hồng K�ng được giao lại cho Trung Quốc ng�� 1-7-1997, Anh Quốc đ� phải điều đ�nh gay go với Trung Quốc để bảo đảm những quyền căn bản cho d�n Hồng K�ng, trong đ� c� quyền phổ th�ng đầu phiếu. Cuối c�ng hai b�n đ� thỏa thuận nguy�n tắc "một quốc gia, hai hệ thống" (one country, two systems), c� nghi� Hồng K�ng sẽ được hưởng một chế độ tự do v� d�n chủ kh�c với Hoa lục trong v�ng 50 năm, �t nhất tới năm 2047. Tuy nhi�n việc bầu cử c�c đại diện h�nh ph�p v� lập ph�p chỉ được n�i tới một c�ch tổng qu�t, tức t�n trọng sự chọn lựa của người d�n, kh�ng ấn định những chi tiết về c�ch thức bầu cử. Sau khi việc cai trị của người Anh chấm dứt, d�n Hồng K�ng chỉ được bầu một phần đại diện trong viện lập ph�p, phần lớn c�n lại do Bắc Kinh chỉ định. Đặc Khu Trưởng (Chief Executive), tức người đứng đầu cơ quan h�nh ph�p, được bầu l�n do một cử tri đo�n 1,200 người. Đ� c� 3 người kế tiếp nhau được bầu theo thể thức n�y. Người thứ ba đương nhiệm l� �ng Lương Chấn Anh (Leung Chun-Yin).

Nguy�n nh�n gần l� Quốc Hội Trung Quốc đ� biểu quyết ng�ỳ 31-8-2014 một quyết định về việc bầu đặc khu trưởng v� viện lập ph�p Hồng K�ng, theo đ�, từ năm 2017, thời điểm chấm dứt nhiệm kỳ của đương kim Đặc Khu Trưởng L�m Chấn Anh, việc bầu đặc khu trưởng sẽ theo thể thức phổ th�ng đầu phiếu, nhưng d�n chỉ được bầu một trong số 3 ứng cử vi�n do một ủy ban đề cử chọn trước. Ủy ban đề cử lại gồm những người do Bắc Kinh chỉ định. Như vậy đ�ng l� thể thức "đảng cử d�n bầu" của c�c chế độ cộng sản. V� thế giới trẻ mới phẫn nộ v� mở cuộc đấu tranh đ�i d�n chủ v� quyền tự do ứng cử v� bầu cử.

T�nh cho tới khi ch�ng t�i viết những gi�ng n�y, ng�y 21-10-2014, cuộc đấu tranh của giới trẻ Hồng K�ng đ� k�o d�i 29 ng�y (hơn 4 tuần lễ). Phải nhận l� những người trẻ rất ki�n tr� v� đấu tranh bất bạo động, kh�ng ph� ph�ch, kh�ng nhục mạ. Ch�nh quyền Hồng K�ng cũng ki�n nhẫn, tự chế, kh�ng đ�n �p một c�ch d� man. Những cuộc đụng độ c� xảy ra, c� m�u đổ nhưng kh�ng c� thịt rơi v� kh�ng l�m chết người. Ch�nh quyền hy vọng rằng những người tham gia biểu t�nh sẽ "h�t l�u chầu mỏi", lửa hăng say sẽ t�n dần v� phong tr�o sẽ tự xẹp. Họ cũng chơi đ�n c�n n�o bằng c�ch x�i dục những nh� bu�n v� những t�i xế taxi g�y sự với những người biểu t�nh, tố c�o cuộc xuống đường l�u ng�y l�m thiệt hại cho việc bu�n b�n v� l�m mất kh�ch của họ. Ch�nh quyền cũng thu� c�n đồ v� c�c băng đảng đến ph� rối v� g�y sự. Để đ�p lại, sinh vi�n đ� phản ứng một c�ch lịch sự bằng những lời giải th�ch v� kh�ng đ�p trả bằng bạo động. Trung Quốc c� một đơn vị qu�n đội đ�ng ở ng�i th�nh phố Hồng K�ng, mục đ�ch l� để bảo vệ l�nh thỗ. Bắc Kinh kh�ng d�m d�ng đơn vị n�y để đ�n �p giới trẻ biểu t�nh, v� kh�ng muốn tạo ra một Thi�n An M�n thứ hai. Cảnh s�t Hồng K�ng cũng l� những người Hồng K�ng, nhiều người được huấn luyện từ thời người Anh cai tri. Họ kh�ng giống như những c�ng an cộng sản. V� vậy người ta tin rằng sẽ kh�ng c� những cuộc x� s�t đẫm m�u.

Ch�nh quyền Kồng K�ng đ� hứa sẽ gặp c�c đại diện sinh vi�n để đ�m ph�n. Nhưng đến giờ ch�t, họ tuy�n bố hủy bỏ cuộc gặp gỡ dự tr�. Sinh vi�n lại gia tăng việc xuống đường, v� những cuộc đụng độ với cảnh s�t lại xảy ra ở khu bu�n b�n Mong Kok ng�y 18-10, khiến một số người bị thương, trong đ� c� cả cảnh s�t. Trước phản ứng mạnh mẽ của những người trẻ biểu t�nh, Đặc Khu Trưởng Lương Chấn Anh phải hứa mở lại cuộc điều đ�nh với sinh vi�n v�o ng�y Thứ Ba 21-10. Ch�ng ta chờ xem kết qủa ra sao.

C� điều chắc chắn l� �ng Lương Chấn Anh phải h�nh động theo chỉ thị của Bắc Kinh. D� kh�ng muốn thẳng tay đ�n �p trong l�c n�y, Bắc Kinh cũng kh�ng thể nhượng bộ trước những y�u s�ch của giới trẻ biểu t�nh. Những người l�nh đạo gi�, đầy tự �i v� ki�u căng ở Chung Nam Hải kh�ng chịu "mất mặt" v� những đ�i hỏi của đ�m trẻ, d� những đ�i hỏi đ� hợp l�. Điều quan trọng hơn l� Bắc Kinh e sợ những g� xảy ra ở Hồng K�ng c� thể lan l�y sang Hoa lục, v� những g� họ nhượng bộ ở Hồng K�ng sẽ tạo cớ v� nguồn cảm hứng đấu tranh cho giới trẻ Hoa Lục. Một mặt phải giữ lập trường như thế, nhưng mặt kh�c, Bắc Kinh cũng muốn giữ một Hồng K�ng với danh tiếng tốt để được thế giới nh�n nơi n�y l� một trung t�m thương mại v� t�i ch�nh tự do, tu�n thủ luật chơi quốc tế, để Hồng K�ng lu�n lu�n l� một cửa v�o v� một cửa ra quan trọng bậc nhất cho nền kinh tế Trung Quốc. Ch�nh phủ trung ương ở Bắc Kinh cũng rơi v�o cảnh tiến tho�i lưỡng nan.

Về phần Đặc Khu Trưởng Lương Chấn Anh, �ng l� một đại thương gia 60 tuổi, c� th�i độ thần phục Bắc Kinh một c�ch trung th�nh. �ng đ� �p dụng những biện ph�p xiết chặt h�ng ngũ đối lập v� đấu tranh cho d�n chủ. Giới t�i phiệt cũng kh�ng ưa �ng v� �ng c� d�nh v�o một vụ tai tiếng li�n quan đến việc n�ng cấp những đơn vị gia cư. Họ cũng ch� �ng kh�ng biết c�ch giải quyết cuộc khủng hoảng hiện tại, khiến cho danh tiếng của Hồng K�ng bị thiệt hại. Ch�nh quyền trung ương Trung Quốc tuy b�nh �ng nhưng cũng phải nghĩ tới việc kiếm người thay thế �ng v�o năm 2017. Mộng tiếp tục giữ ghế đặc khu trưởng của �ng kh� th�nh v� �ng kh�ng được nhiều người ủng hộ. Một trong những đ�i hỏi của sinh vi�n l� Lương Chấn Anh phải từ chức.

Lập trường của Bắc Kinh v� �ng Lương Ch�n Anh so với lập trường của giới trẻ tranh đấu kh�c nhau như nước với lửa, kh� c� thể dung h�a. Những cuộc đ�m ph�n chỉ l� một h�nh thức hạ nhiệt v� t�m c�ch giải quyết cuộc khủng hoảng trong danh dự để kh�ng b�n n�o bị mất mặt. Phe cầm quyền c� thể chấ p nhận một số nhượng bộ về h�nh thức. C�n về những đ�i hỏi căn bản, họ sẽ hứa hẹn cứu x�t sau.Ph�a những người trẻ, mục ti�u đương nhi�n của họ l� đấu tranh đến thắng lợi, nghi� l� những đ�i hỏi của họ phải được thỏa m�n. Nhưng họ cũng phải hiểu rằng khi chưa thể đạt chiến thắng trong một khoảng thời gia n�o đ�, họ phải tạm r�t lui để bảo to�n lực lượng, bảo to�n danh tiếng v� giữ cho ngọn lửa đấu tranh tiếp tục ch�y, chờ một cơ hội kh�c.

D� chưa th�nh c�ng, cuộc đấu tranh của giới trẻ Hồng K�ng đ� l�m chế độ cộng sản Trung Hoa r�ng động v� mất uy t�n với thế giới. Đối với những người trẻ, cuộc tranh đấu chưa chấm dứt. Andrew Leung, 25 tuổi, chuy�n vi�n ph�ng th� nghiệm, đ� tham gia cuộc biểu t�nh 5 ng�y đ�m tại khu Caseway District, được chủ cho ph�p nghỉ l�m để đi biểu t�nh, đ� ph�t biểu: "Ch�ng t�i kh�ng chỉ n�i về tự do v� d�n chủ, nhưng ch�ng t�i đang h�nh động để đ�i tự do d�n chủ. Mỗi đ�m, khi nghĩ đến điều n�y, t�i gần như muốn kh�c". (Tuần b�o Maclean�s, Canada, 20-10-2014).

C� bao nhi�u người trẻ Việt Nam biết nghĩ v� l�m như Andrew Leung? ◙