Một nửa c�i b�nh m� vẫn l� b�nh m�, nhưng một nửa sự thật kh�ng c�n l� sự thật nữa. C� thật vậy kh�ng? � tưởng n�y của Dương Thu Hương h�m ẩn rằng b�nh m� v� sự thật kh�c nhau về bản chất. B�nh m� d� ph�n chia ra bao nhi�u vẫn giữ y nguy�n chất b�nh m�. Một nửa, một g�c hay một mẩu b�nh m� vẫn l� b�nh m�. Th�m hay bớt li�n quan với lượng, kh�ng li�n hệ g� tới chất.

Nhưng c� thật chất kh�ng lệ thuộc sự ph�n chia?

Tr�n đời n�y c� nhiều sự vật m� nếu ta cắt x�n đi một nửa th� sự vật kh�ng c�n l� sự vật nữa. Ngược lại, c� nhiều sự vật c� thể ph�n chia nhưng vẫn c�n l� sự vật. Một mảnh gương vỡ vẫn l� gương, soi được. Một chiếc lược gẫy vẫn chải đầu được.

Hơn nữa, c� những c�i chia ra lại l� nh�n l�n đến�kh�ng c�ng. Nghe n�i, vũ trụ bao la khởi đầu chỉ l� Big Bang của một c�i chấm t� x�u. C�i chấm ấy nổ tung v� vũ trụ th�nh h�nh. Kiểu Th�i cực sinh Lưỡng nghi, Lưỡng nghi sinh Tứ tượng, Tứ tượng biến h�a v� c�ng. Một tế b�o chia đ�i c� thể th�nh hai tế b�o. Hai tế b�o chia đ�i th�nh t�m, rồi t�m th�nh 16� cho đến l�c th�nh anh, th�nh chị, th�nh t�i.

Nhưng một c�i b�n chặt đ�i kh�ng th�nh hai c�i b�n. Một người chia đ�i kh�ng cho hai nửa người m� hai nửa x�c chết.

Một c�nh c�y chiết ra, c� thể th�nh một c�y kh�c.

Nh� n�ng biết chia một c�y để nh�n l�n nhiều c�y. B�c sĩ l�nh nghề biết cắt đi một phần th�n thể để cứu bệnh nh�n.

Một người thiếu một ch�n vẫn l� người. Thiếu hai ch�n cũng vậy. Nhưng nếu c�m, điếc, m� hoặc mụ mị ho�n to�n th� sao? Thiếu bao nhi�u mới hết l� người? V� khi n�o mới th�nh người? L�c vừa thụ thai? Khi được một th�ng, hai th�ng? S�u th�ng? Để trả lời những c�u hỏi n�y, lại phải trả lời một c�u hỏi kh�c: Người l� g�?

�i chao! C�u hỏi đ� l� một b�i chiến trường đấy. T�i, anh, đ�ng ấy, đ�ng n�y th� chắc chắn l� người rồi. Nhưng c�n ba trăm ng�n thai nhi bị nạo ph� mỗi năm tại Việt Nam v� bao nhi�u nữa tr�n thế giới? Rồi c�n ngợm, khỉ, đười ươi, mọi? C�n bọn ngoại đạo phải tống xuống hỏa ngục? Bọn nhạo b�ng Mohamed phải cho một tr�ng Kalachnikov? Bọn tư sản phải vứt v�o sọt r�c của lịch sử� Con người b�y ra v� số l� lẽ để chối bỏ bộ mặt người nơi đồng loại.

Một nửa c�i b�nh m� vẫn l� b�nh m�. Nhưng một nửa c�i b�nh m� chỉ l� nửa c�i b�nh m�. Thử tưởng tượng một mẩu b�nh m� cũng l� cả ổ b�nh m�! Tại sao một mẩu b�nh m� kh�ng thể l� một trăm, một ng�n b�nh m�? Trong Ph�c �m c� 5 c�i b�nh m� 5000 người ăn no vẫn c�n dư. Vấn đề l� ta c� d�m để cho l�ng bay xa kh�ng? C� đủ độ lượng để tin rằng chia ra tức l� nh�n l�n, cho đi l� th�m gi�u c�. Tưởng tượng! Tưởng cho đến khi th�nh tượng. Michel Ange nh�n ra trong những khối cẩm thạch La Pieta, Moise. Họa sĩ miệt m�i trước khung vẽ ch�nh l� bức họa đang h�nh th�nh.

Tưởng tượng kh�c mộng mơ. Mơ d�n chủ m� tiếp tục h�i l�ng với cơm �o gạo tiền, th� v� t�nh củng cố độc t�i. C� điều cũng chưa tệ bằng những kẻ đ�i tự do t�n gi�o m� nay n�i kiểu n�y, mai n�i kiểu kh�c, ở đ�y n�i thế n�y ở kia n�i thế nọ để vừa được tiếng vừa y�n th�n.

Một nửa sự thật kh�ng c�n l� sự thật. Người n�i sự thật, kh�ng c� quyền cắt x�n. Bớt đi một phần, d� rất nhỏ, cũng l�m tổn thương đến to�n bộ. C� khi hủy hoại to�n bộ.Thật kh�ng?

Ở đ�y, kh�ng thể kh�ng nhắc lại chuyện ngụ ng�n đ�m m� sờ voi. Người sờ ch�n voi, coi voi như một c�i cột nh�; người sờ đu�i, quả quyết voi giống như c�i chổi; người sờ tai cho rằng voi kh�ng kh�c c�i vỉ quạt th�c� Nếu hiễu sự thật l� sự c� thật, th� ta chỉ nắm bắt được một phần rất nhỏ của thực tại. Chẳng bao giờ c� sự thật, d� l� một nửa cũng kh�ng.

Khi sờ voi, đ�m m� sờ bằng tay. Nhưng ch�nh tay ta cũng hạn chế cảm gi�c của ta. Tay đ�u c� sờ được vi tr�ng, vi khuẩn.

Nhưng người l�nh lặn, tai nghe mắt thấy cũng chỉ bắt được phần n�o h�nh dạng của voi. Đ� l� con voi từ c�ch nh�n c�a con người, từ quan điểm của con người. Kh�ng biết con voi nh�n con voi thấy g� nhỉ? V� con ch� nh�n con voi ra sao? Nếu khẳng định rằng con voi m� t�i nh�n thấy, ch�nh l� con voi th� kh�c g� con ếch nằm đ�y giếng khẳng định rằng v�ng trời to như c�i vung!

Hơn nữa, con voi ta nh�n thấy c� thật l� con voi hay chỉ l� kết quả của gi�c quan? Như v�m trời xanh hay ch�n trời ta thấy chỉ l� kết quả của thị gi�c?

C�i c�, c� kh�ng hay chỉ l� th�nh quả từ c�i kh�ng v� sự th�u dệt của con người?

Nhưng đ� ho�i nghi về c�i c�, th� chắc g� đ� c� c�i kh�ng? M� c�i kh�ng đ� kh�ng chắc c� th� c�i kh�ng c� chưa hẳn đ� chắc l� kh�ng.

Người thợ l�nh nghề cũng nghĩ, cũng suy. Nhưng suy nghĩ bằng tay ch�n, bằng th�n thể với những dụng cụ. Đục, đẽo, m�i, giũa.

Người nấu ăn nghĩ tới người ăn v� suy bằng x�o nấu, băm, x�i, xếp đặt cho cho vừa khẩu vị, đẹp m�m, đẹp b�n, ngon con mắt.

Người l�m vườn suy nghĩ với cỏ c�y, quốc xẻng; gieo, cấy, vun, trồng như tiếp nối thi�n nhi�n.

Nhưng khi tự vấn về c� với kh�ng, tr� �c con người xa rời c�i tai nghe mắt thấy để t�m ra c�i l� uy�n nguy�n. Nhưng chắc g� đ� c� c�i nguy�n l� đ�. Đ�nh rằng khi ta t�m hiểu, th� phải kiếm cho ra ngọn ng�nh.

Nhưng tại sao ta t�m hiểu? Tại sao t�i hỏi tại sao? Tại v� tất cả đều c� c�i tại sao của n�. Tất cả đều l� nh�n với quả. Hay v� tại sao chỉ l� đ�i hỏi của tr� �c con người?

Trong trường hợp thứ nhất, nếu tất cả đều l� nh�n với quả, th� kh�ng c� g� xảy ra m� kh�ng nằm trong quy luật n�y. Kể cả những đ�i hỏi của tr� �c con người với những tại sao của n�. Nhưng quy luật nh�n quả do đ�u m� c�? N� kh�ng thể tự n� m� c�, v� l�c đ� n� tự phản lại n�. N� th�nh c�i quả kh�ng c� nh�n. Vậy n� chỉ c� thể do ngẫu nhi�n m� c�, hoặc do ai đ� đ� tạo n� ra. Nếu do ngẫu nhi�n m� c�, th� đương nhi�n chống lại luật nh�n quả. C�n nếu do ai đ� tạo ra, th� đ� l� ai?

Trong trường hợp thứ hai, nếu tại sao chỉ l� đ�i hỏi của tr� �c con người, th� chẳng c� nh�n, cũng kh�ng c� quả. Chỉ c� những hiện tượng đầu cua tai nheo, chẳng đ�u v�o đ�u. V� con người cũng vầy v� sắp đặt. L�c được, l�c kh�ng. Khi được chẳng hiểu tại sao được. Khi kh�ng chẳng r� tại sao kh�ng. Chỉ biết r�t kinh nghiệm theo th�i quen, một c�ch thực tiễn như:

C�ng nghĩ c�ng quẩn. Nghĩ= Quẩn? Như

G� qu� ăn quẩn cối xay. Hay:

Con kiến m� leo c�nh đ�o, Leo phải c�nh cụt leo v�o leo ra

Con kiến m� đậu c�nh đa, Đậu phải c�nh cụt leo ra leo vảo.

Sự thật l� g�? L� sự c� thật. V� dụ: d�n oan tại Việt Nam l� c� thật. Trong nhiều trường hợp thật hay kh�ng thật, c�n t�y. Chẳng hạn l�m t�nh cộng th� 1+2=3. Nhưng trong đời sống th�: Một c�y l�m chẳng n�n non/Ba cậy chụm lại n�n h�n n�i cao. Ấy l� nếu biết hợp t�c. Bằng kh�ng, chỉ ph� nhau v� 1+2=0.

Nếu kh�i qu�t m� hỏi sự thật l� g�, với � nghĩa của sự thật to�n diện, th� e rằng ch�ng ta cũng chỉ hỏi như Ponce Pilate hỏi Ch�a Gi�su th�i. Hỏi m� chẳng biết m�nh hỏi g�. T�i h�nh dung Sự thật như đỉnh n�i. Cao vời vợi v� người đi t�m sự thật như người tr�o n�i. Vất vả vượt từng mỏm đ�, từng khe n�i v� biết m�nh chẳng khi n�o l�n tới đỉnh nhưng lấy l�m vui v� tiếp tục tr�o. C� khi dừng lại ngay ở một phiến đ� n�o đ�, ca h�t với c�i biết của m�nh, c�i biết rằng m�nh kh�ng biết.

Nhưng Sự Thật c� phải l� chuyện biết hay kh�ng biết?

Đọc Tin Mừng thấy Sự Thật chẳng d�nh d�ng g� tới biết.

Con ngợi khen Cha, v� Cha đ� giấu k�n kh�ng cho bậc kh�n ngoan th�ng th�i biết những điều n�y, nhưng lại mặc khải cho những người b� mọn. V�ng, lạy Cha, v� đ� l� điều đẹp � Cha (Luca 10, 21).

V� Sự Thật được Ch�a Cha mặc khải cho những người b� mọn kh�ng phải một kh�i niệm. Sự Thật l� một con người. Sự thật ch�nh l� Con Người.