Mặc Giao

B�n cờ ch�nh trị lu�n phức tạp hơn những g� người ta mong ước v� dự t�nh trong đầu. Đường đi kh�ng thẳng tắp. Những điều gọi l� thắng lợi thường chỉ l� những thỏa hiệp. Thắng thua kh�ng mấy khi r� rệt Nhiều khi trong thắng c� thua, trong thua c� thắng. Kh�ng �t người Việt ch�ng ta mong muốn cộng sản Việt Nam ngả theo Mỹ để chống Trung Quốc. Muốn ngả theo Mỹ th� phải chấp nhận những điều kiện Mỹ đưa ra. Đ� l� t�n trọng nh�n quyền, mở rộng tự do. Những điều kiện n�y mở đường cho việc thực thi tiến tr�nh d�n chủ h�a Việt Nam. Lối giải quyết xem ra giản dị v� dễ d�ng. Thực tế kh�ng dễ ch�t n�o. Nhất l� kh�ng dễ cho đảng cộng sản Việt Nam. Việc Nguyễn Ph� Trọng, Tổng B� Thư đảng cộng sản, viếng Mỹ từ 6 tới 10-7-2015, được tổng thống Mỹ tiếp kiến v� hứa hẹn c�ng l�m cho những người tranh đấu cho tự do d�n chủ th�m nghi ngờ về việc hợp t�c Mỹ-Việt. Nghi ngờ Mỹ kh�ng đ�i tới c�ng những điều kiện Mỹ đưa ra, chỉ cần cộng sản Việt Nam hứa v� l�m v�i việc tỏ thiện ch� cho c� lệ l� Mỹ tạm bằng l�ng rồi. Việc Tổng Thống Obama tiếp Nguyễn Ph� Trọng c� mục đ�ch xoa dịu đảng cộng sản VN, đồng thời x�c định lại những điều kiện của Mỹ với Tổng B� Thư Nguyễn Ph� Trọng. Trọng đ� bị ch�m q�a l�u, bị nghi l� tay sai của Tầu cộng, nay mới được nổi lại tr�n thời sự ch�nh trường, v� được dịp chứng minh với phe chống đương sự ở trong nước l� đương sự kh�ng theo Tầu 100%, cũng biết đi d�y như ai, v� cũng được Mỹ "trọng thị". B�n n�o cũng cho m�nh l� h�nh xử kh�n ngoan, đạt thắng lợi. C�n nh�n d�n Việt Nam th� thua hay thắng trong v�n cờ ch�nh trị n�y?

Ph�a Mỹ, họ kh�ng c� ảo tưởng k�o ngay cộng sản VN ra khỏi Trung Quốc để Việt Nam s�t c�nh chặt chẽ với Mỹ trong mặt trận chống tham vọng b� quyền của Trung Quốc ở Biển Đ�ng. Họ biết Việt Nam lệ thuộc q�a nhiều v�o Trung Quốc, kh�ng thể dứt ra ngay m� kh�ng bị Trung Quốc trả đũa bằng cả ch�nh trị, kinh tế lẫn qu�n sự. Tuy nhi�n Mỹ hiểu cộng sản VN q�a sợ v� q�a ch�n Trung Quốc. Nếu chưa thể dứt t�nh l�c n�y th� cũng phải t�m c�ch xa dần, giảm bớt lệ thuộc, giảm bớt �p lực. Muốn l�m vậy, cộng sản VN cần c� một thế lực kh�c để dựa lưng. Trong t�nh trạng hiện tại, kh�ng c� một thế lực n�o kh�c ng�ai Mỹ.

Bởi vậy, Mỹ đ� đưa tay ra cho cộng sản VN nắm. Ch�nh Nguyễn Ph� Trọng đ� x�c nhận trong b�i n�i chuyện tại Trung T�m Nghi�n Cứu Chiến Lược Quốc Tế ng�y 9-7-2015 l� Hoa Kỳ v� Việt Nam c� quan hệ hợp t�c tr�n rất nhiều l�nh vực. Hiện nay Hoa Kỳ l� đối t�c thương mại h�ng đầu của Việt Nam (thương mại song phương đ� l�n tới 39 tỷ Đ�-la năm 2014, v� với 16,500 sinh vi�n VN du học tại Mỹ). Mỹ v� Việt Nam c�n hợp t�c về quốc ph�ng v� an ninh. Bản ghi nhớ về hợp t�c quốc ph�ng được k� chung năm 2011 v� Thỏa Ước Quan Hệ Quốc Ph�ng được k� tại H� Nội v�o th�ng 6 / 2015. Ng�ai ra, Mỹ c�n đưa ra hai mồi kh�c để nhử: gia nhập TPP v� giải tỏa lệnh cấm vận v� kh� s�t thương.

Một khi Mỹ đưa mồi thơm ra nhử, tội g� c� Việt cộng kh�ng cắn c�u, nhất l� l�c đang cần mồi để sống v� chống ngọai x�m. Như vậy l� Mỹ đ� l�i k�o được Việt Nam, một quốc gia đang trực tiếp đối đầu với Trung Quốc về chủ quyền biển, đảo. Một trong những việc quan trọng nhất Mỹ cần l�m trong chiến lược ngăn chặn b� quyền của Trung Quốc tại Biển Đ�ng l� kết hợp c�c quốc gia trong v�ng th�nh một li�n minh chống lại tham vọng của Trung Quốc. Hoa Kỳ đang th�nh c�ng trong kế họach n�y. Nhật Bản, Nam H�n vẫn l� đồng minh th�n thiết. Ấn Độ cũng đổi từ nghi kỵ, lạnh nhạt sang th�ng cảm, cộng t�c. �c tuy c� nhiều li�n hệ thương mại v� t�i ch�nh với Trung Quốc cũng phải nghĩ tới việc mua th�m tầu ngầm v� m�y bay trinh s�t để ph�ng th�n. C�c quốc gia kh�c trong khối ASEAN, trừ Căm Bốt chạy theo Trung Quốc kiếm ăn, tuyệt đại đa số đều kh�ng c� cảm t�nh với Trung Quốc v� kh�ng muốn Trung Quốc trở th�nh b� chủ mặt biển trong v�ng, v� nước n�o cũng c� quyền lợi biển để bảo vệ (trừ L�o nằm giữa đất liền). Trung Quốc đ� bị c� lập, kh�ng c� đồng minh trong mặt trận chiếm Biển Đ�ng. Trung Quốc kh�ng c�n d�m hung hăng như trước, ng�ai việc đ�nh lẻ ăn hiếp Việt Nam v� Phi Luật T�n. Như vậy l� Mỹ đang thắng thế, d� chưa thắng lợi h�an t�an.

Về ph�a cộng sản VN, họ cũng đang khoe khoang thắng lợi. Họ đang từ từ ngả theo Mỹ m� kh�ng sợ Trung Quốc trả th� ngay. Họ biết năn nỉ, vuốt ve Mỹ về vấn đề nh�n quyền để Mỹ x� x�a ch�n bỏ l�m mười m� gi�p họ cả về kinh tế lẫn qu�n sự. Nếu họ thỏa m�n hết c�c điều kiện của Mỹ th� chẳng bao l�u đảng cộng sản sẽ ti�u tan. Thắng lợi lớn nhất m� Nguyễn Ph� Trọng đạt được trong cuộc Mỹ du vừa qua l� được Mỹ hứa t�n trọng thể chế ch�nh trị của Việt Nam hiện tại. Nhờ thế, Trọng mới d�m tuy�n bố tại Mỹ:

T�nh t�an của cộng sản Việt Nam l� kh�ng dứt t�nh với Trung Quốc nhưng b�m v�o Mỹ để Trung Quốc bớt ăn hiếp. C� chỗ dựa mới d�m thỉnh thỏang l�n tiếng đ�i chủ quyền, tố c�o v� c�i l� với Anh Ba, d� chưa d�m chơi ngon như Phi Luật T�n, v� Phi đ� được Mỹ �m chặt. Ngả theo Mỹ để được Mỹ b�n v� kh� tối t�n. Hiện Mỹ đ� giải tỏa một phần lệnh cấm vận v� kh� s�t thương v� đ� b�n cho Việt Nam 6 t�u cao tốc tuần duy�n. Nhưng Việt Nam c�n muốn mua th�m nhiều chiến cụ hữu hiệu v� tối t�n hơn, như m�y bay gi�m s�t P-3 Orion, m�y bay kh�ng người l�i, t�u tuần tra cao tốc trang bị v� kh� hiện đại. Những chiến cụ n�y gi�p Việt Nam c� khả năng tự vệ cao. Mặt kh�c, một khi Việt Nam đ� xử dụng chiến cụ Mỹ, nếu Việt Nam bị tấn c�ng, Mỹ sẽ phải cung cấp li�n tục, v� nhất l� kh� c� thể đứng ng�ai v�ng chiến với th�i độ dửng dưng của một anh l�i s�ng chỉ biết thủ lợi.

Đ� l� lối "th�at Trung" để sống c�n. D� vậy, cộng sản VN vẫn c�n đau đầu với việc thỏa m�n những điều kiện do Mỹ đ�i hỏi. Mỹ đ�i t�n trọng nh�n quyền, mở rộng tự do d�n chủ, sửa đổi luật lệ, t�n trọng luật chơi quốc tế, cụ thể l� phải trả tự do ngay cho c�c t� nh�n lương t�m, t�n trọng tự do t�n gi�o, tự do ng�n luận, tự do hội họp. Th�m một thứ tự do nữa rất kh� cho cộng sản thực hiện, đ� l� tự do th�nh lập v� sinh họat nghiệp đ�an của những người lao động. Tự do nghiệp đ�an kh�ng phải l� chuyện chơi đối với Mỹ. Nghiệp đ�an lớn nhất v� nhiều ảnh hưởng nhất của Mỹ, AFL-CIO, đ� ch�nh thức đ�i hỏi h�nh ph�p phải ghi điều kiện n�y v�o cuộc thảo luận với Việt Nam về việc gia nhập TPP. Tổng Thống Obama kh�ng d�m qu�n nhắc tới điều n�y trong lời tuy�n bố sau khi gặp Nguyễn Ph� Trọng:

Ng�ai ra, trong Tuy�n Bố Việt-Mỹ về Viễn Tượng Chung (VN-US Declaration of Joint Vision), Mỹ đ� cố t�nh g�i v�o đ� việc bảo vệ quyền của con người v� cải tổ luật ph�p, t�n trọng c�c cam kết quốc tế:

Phải n�i Mỹ đ� đ�i hỏi r�o riết, ghi r� r�ng tr�n văn bản. Cộng sản VN kh�ng thể b�c bỏ. Nhưng nếu thực hiện hết l� mở cửa cho l�n s�ng tự do d�n chủ tr�o d�ng, qu�t sạch chế độ cộng sản trong một thời gian rất ngắn. V� vậy cộng sản VN phải năn nỉ Mỹ cho họ thời gian để thực hiện từ từ, nhẹ tay với những đ�i hỏi cấp kỳ như tự do ng�n luận, tự do lập hội. C� vẻ Mỹ đ� si�u l�ng. V�n b�i ch�nh trị lu�n lu�n l� tố mười để được năm, ba..

C� thể n�i sự th�nh c�ng trong chuyến Mỹ du của Nguyễn Ph� Trọng l� được Mỹ cam kết t�n trọng thể chế hiện tại ở Việt Nam v� hạ thấp những đ�i hỏi về nh�n quyền, cũng như cho Việt Nam th�m thời gian để thực hiện những đ�i hỏi đ�. V� vậy Nguyễn Ph� Trọng v� cộng sản VN cũng c� quyền r�u rao l� họ đ� đạt thắng lợi.

Về ph�a nh�n d�n Việt Nam, niềm hy vọng H� Nội đi với Mỹ sẽ cải thiện chế độ độc t�i, mở đường cho một chế độ tự do d�n chủ, đ� bị dội một g�o nước lạnh với chuyến c�ng du Mỹ của Nguyễn Ph� Trọng. Người ta nghĩ với hướng đi th�n Mỹ v� cởi mở chế độ do phe Nguyễn Tấn Dũng b�y tỏ, với sự co cụm của phe Nguyễn Ph� Trọng bảo thủ v� quyết b�m Trung Quốc, t�nh h�nh Việt Nam sẽ s�ng sủa hơn, đặc biệt từ năm tới, sau đại hội lần thứ 12 của đảng CS/VN, sau khi phe cởi mở dẹp được phe bảo thủ. Con tắc k� Nguyễn Ph� Trọng kh�ng dễ đổi từ mầu đỏ sang mầu xanh sau khi đi Mỹ, nhưng đại diện đảng cộng sản đ� được Mỹ nh�n nhận v� đảng vẫn c�n thế lực đ�ng một vai tr� n�o đ� trong việc cản trở tiến tr�nh d�n chủ h�a đất nước.

Việc dẹp một phe để đem lại thắng lợi cho một phe kh�c kh�ng bảo đảm c� tự do d�n chủ, nhưng c� t�c dụng l�m suy yếu đảng v� tạo sự dễ d�ng cho một thay đổi. Nếu may th� thay đổi t�ch cực để thực hiện tự do d�n chủ. Nếu kh�ng may th� thay đổi ti�u cực, đưa chế độ từ độc t�i tập thể sang độc t�i c� nh�n. Những c�i chết của Nguyễn B� Thanh, Nguyễn Q�y Ngọ, v� mới đ�y l� việc lọai bỏ (d� sống hay chết) tướng Ph�ng Quang Thanh khỏi chức vụ Bộ Trưởng Quốc Ph�ng, thay thế trước thời hạn tướng tư lệnh thủ đ� v� tướng ch�nh ủy bộ tư lệnh H� Nội, đ� chứng tỏ Nguyễn Tấn Dũng đang thực hiện một c�ch lớp lang việc lọai bỏ đối phương v� từ từ th�u t�m quyền h�nh trong tay. Vấn đề l� Nguyễn Ph� Trọng v� phe nh�m c� thay đổi lập trường để theo phe Dũng, hay tạo uy t�n ri�ng trong vụ đi Mỹ để t�m c�ch đương cự lại với phe Dũng? Những lời tuy�n bố ngọt ng�o của Trọng ở Mỹ c� khả t�n hay chỉ l� c�ch che đậy lập trường thật của Trọng?

Ng�ai việc tranh chấp gay go trong nội bộ đảng v� một tương lai bất định, người ta c�n thấy Mỹ đ� nhẹ tay, nếu kh�ng n�i l� nhượng bộ, đối với cộng sản. Trong khi H� Nội chưa đ�p ứng cụ thể một điều kiện n�o, Mỹ đ� k� kết hợp t�c quốc ph�ng t�an diện, giải tỏa một phần lệnh phong tỏa b�n v� kh� s�t thương v� sắp cho Việt Nam v�o TPP. Quốc Hội Mỹ đ� cho Tổng Thống quyền định đọat trong việc điều đ�nh TPP, kh�ng phải th�ng qua Quốc Hội.

Để giải th�ch lập trường v� h�nh động của Mỹ, Đại Sứ Mỹ tại Việt Nam, �ng Ted Osius, được giao sứ mạng trấn an dư luận, đặc biệt dư luận của ba triệu người Mỹ gốc Việt. �ng đ� về Mỹ tr�n c�ng chuyến bay với Nguyễn Ph� Trọng. �ng cũng l� nh�n vật cao cấp nhất của ch�nh quyền Mỹ "đ�n tiếp" Tổng B� Thư đảng cộng sản VN đến đất Mỹ, tại phi trường Andrews, gần thủ đ� Washington DC ng�y 6-7-2015. Sau cuộc viếng thăm của Nguyễn Ph� Trọng, Đại Sứ Ted Osius đi từ Đ�ng sang T�y để gặp gỡ c�c cộng đồng Mỹ gốc Việt. �ng n�i đi n�i lại l� Mỹ kh�ng nhượng bộ Việt Nam về nh�n quyền đ�u. �ng khuy�n phải ki�n nhẫn, phải cho nh� cầm quyền Việt Nam thời gian để thay đổi. D� sao Việt Nam cũng đ� c� nhiều tiến bộ. H�y nh�n t�nh h�nh b�y giờ v� t�nh h�nh c�ch đ�y 10 năm trước, 20 năm trước. Dĩ nhi�n �ng phải n�i theo ch�nh s�ch của nh� nước Mỹ. Chẳng cần Mỹ khuyến kh�ch hoặc ra điều kiện, cộng sản VN cũng phải thay đổi để sống c�n. Lịch sử kh�ng đứng y�n một chỗ. �ng Osius kh�ng chứng minh được những g� cộng sản VN đ� l�m để đ�p ứng những đ�i hỏi của Mỹ. �ng cũng nhấn mạnh lập trường của Mỹ l� kh�ng can thiệp v�o việc lật đổ một chế độ ngọai quốc. Điều n�y chắc TT Obama đ� n�i với Nguyễn Ph� Trọng rồi, n�n Trọng mới h� hửng v� long trọng nhắc lại như đ� tr�ch dẫn ở phần tr�n. Mỹ kh�ng n�n nhắc tới nguy�n tắc n�y. Nhắc tới l� l�m chuyện "c� kh�ng cười". Ai đ� nh�ng tay lật chế độ Ng� Đ�nh Diệm, L� Thừa V�n, Nogeria, Sadam Hussein, Kadafi...?

Đại Sứ Ted Osius tin rằng cộng sản VN phải đ�p ứng những đ�i hỏi về nh�n quyền của Mỹ v� hai l� do vững chắc sau:

1/ Cộng sản VN hết sức mong muốn được gia nhập TPP, vừa để ph�t triển kinh tế, vừa giải tỏa �p lực kinh tế của Trung Quốc.

2/ Cộng sản VN rất cần c� quan hệ qu�n sự với Hoa Kỳ, chẳng những để c� thể mua v� kh� tối t�n của Mỹ, m� c�n l� một bảo đảm cho an ninh của Việt Nam trước những đe dọa qu�n sự của Trung Quốc.

Ch�ng ta cũng r�ng tin như vậy để giữ hy vọng.

D� sao, t�nh h�nh đất nước đang bước v�o giai đọan c� những biến chuyển lớn. Đ� l� cơ may hay vận rủi, ch�ng ta chưa d�m dự đ�an. Chỉ biết chắc một điều l� cả Mỹ lẫn cộng sản VN chỉ h�nh động v� quyền lợi của họ, kh�ng phải v� quyền lợi của d�n tộc Việt Nam, kh�ng phải v� thương d�n Việt Nam. Nếu ch�ng ta cứ đứng ng�ai cuộc để mặc cho những người kh�c quyết định số phận của m�nh th� một c�i bắt tay giữa hai �ng Obama v� Nguyễn Ph� Trọng c� thể đẩy l�i tiến tr�nh x�y dựng d�n chủ tại Việt Nam về ph�a sau. Nếu d�n Việt Nam biết v�ng l�n đ�i quyền sống, d�n m�nh sẽ c� chỗ ngồi tr�n b�n cờ để đưa ra những nước đi ri�ng, để c� tiếng n�i kh�ng bị ai nh�n danh hay lấn �p. L�c đ� những ph� thủy ch�nh trị cũng phải b� tay v� những kẻ c� tội sẽ phải trả lời trước những nạn nh�n của họ.. ◙