Ch�a chọn hay t�i chọn? Đặt lại vấn đề về một quan niệm.

Kh�ch: - Chẳng cần. Ch�a đ� chọn c�c ng�i, th� Ch�a cũng đ� sẵn c� chương tr�nh cho c�c ng�i!

Những khẳng định như thế, t�i đ� nghe rất nhiều lần. C� thể n�i, đ� l� t�m l� của hầu hết người c�ng gi�o Việt nam. Họ tin rằng, những chức vụ nh� tu, từ nam nữ tu sĩ tới linh mục, gi�m mục, gi�o t�ng đều l� những thứ do "Ch�a chọn".

Xưa nay t�i vẫn tin đ�y l� một quan niệm sai, một x�c t�n thuần tu� t�nh cảm đạo đức, chứ chẳng c� nền tảng thần học n�o cả. Nhưng cứ nghĩ m�nh kh�ng biết nhiều về thần học th� chẳng n�n đụng v�o.

Nhưng nay c� hai động cơ gần khiến t�i mạnh dạn n�u vấn đề.

Thứ nhất l� v� một tư tưởng của mẹ T�-r�-xa ở Calcutta. Mẹ khẳng định: Chẳng phải l� � Ch�a muốn t�i l�m n�ng d�n, cu li, kĩ sư, nh� gi�o, b�c sĩ, người ở, tổng thống � (hay bất cứ nghề nghiệp n�o). Đ� l� � của t�i, t�i muốn, chứ kh�ng phải Ch�a muốn. Ch�a chỉ muốn một điều duy nhất nơi t�i, l� h�y sống cho n�n th�nh, nghĩa l� h�y ho�n th�nh thật tốt đẽp vai tr� v� nghề nghiệp của m�nh. Chấm hết.

� Ch�a đơn giản v� cụ thể như thế, chứ kh�ng phải như c�u cửa miệng của con nh� đạo m�nh: "� Ch�a thật kh�n lường"! "Chẳng ai biết trước được th�nh � Ch�a"!

Thứ hai l� khi đang nghĩ về đề t�i n�y th� đ�ng dịp kỉ niệm 600 năm ng�y mất của linh mục Jan Hus (1370-1415) người Tiệp. �ng bị to� �n gi�o hội l�n �n rối đạo v� giao cho thế quyền thi�u sống ng�y 06.07.1415 trước cửa th�nh phố Kostanz, Đức, nơi từ 1414 đang diễn ra c�ng đồng của Gi�o Hội (do ho�ng đế Đức triệu tập), để giải quyết chuyện ba gi�o t�ng l�c đ� đang một l�c gi�nh nhau ngai to�. Truyện Jan Hus cũng l� một trong mu�n v�n c�u truyện đ�ng tiếc dọc d�i trong lịch sử của Gi�o Hội. Jan Hus l� gi�o sư v� viện trưởng đại học Praha; �ng chịu ảnh hưởng tư tưởng cải c�ch của nh� thần học John Wiclif ở Anh. Cũng như c�c đồng nghiệp đương thời, �ng đau khổ v� t�nh trạng ph�n rẽ gi�o t�ng v� đổ vỡ gi�o hội ho�n vũ, trong l�c gi�o phẩm khắp nơi th� xa hoa, sa đoạ. Đối với �ng, chỉ c�n c�ch cứu v�n duy nhất l� đề xướng một gi�o l� mới, theo đ�, Gi�o Hội thật l� gi�o hội v� h�nh, trong đ� chỉ cần tin v�o đức Ki-t� l� đủ, chẳng cần gi�o t�ng, gi�m mục hay linh mục g� cả. Những tư tưởng của �ng sau n�y được Luther, Calvin v� Zwingli tiếp tục khai triển. Ho�ng đế Đức mời v� bảo đảm an ninh bản th�n cho �ng tới dự, để biện hộ trước C�ng Đồng. C�c nghị phụ y�u cầu �ng r�t lại những luận đề bị họ coi l� rối, nhưng �ng kh�ng chịu. V� thế, CĐ kết �n �ng rối đạo (thời đ� c� nghĩa l� tử h�nh) v� trao cho to� �n thế quyền thi�u sống. Sử cho hay, trước khi bị thi�u, bảy gi�m mục giật ch�n th�nh của �ng, lột x� �o ch�ng linh mục của �ng, cắt t�c �ng th�nh một h�nh th�nh gi�, rồi chụp l�n đầu �ng một mũ giấy gi�m mục rối m�u trắng c� vẽ h�nh hai con quỷ, c�ng nhau nguyền rủa v� giải giao linh hồn �ng cho quỷ Satan.

Ở đ�y, ta kh�ng b�n chuyện học thuyết của �ng ra sao v� vụ �n c� sai quấy hay kh�ng. Chỉ biết 83 năm sau, d�n hoả lại bừng ch�y ở � với th�n x�c Savorarola, một linh mục d�ng Đa-minh. �ng n�y quyết liệt chống lại một gi�o triều l�c đ� đang lặn ngụp trong sa đoạ của lối sống phục hưng. D�ng Đa-minh giờ đ�y vận động phong th�nh cho �ng, nhưng Roma ở v�o thế kẹt. Phong th�nh ư, thế th� Gi�o Hội thời đ� sai? D�n Tiệp kh�ng cần vận động phong th�nh cho Jan Hus, nhưng t�n �ng l�n th�nh vị anh h�ng quốc gia, lấy ng�y �ng chết l�m ng�y lễ nghỉ to�n quốc (sự việc khiến Vatican cắt đứt li�n lạc ngoại giao 3 năm).

Năm 1989 Gi�o T�ng Gio-an Phao-l� II b�y tỏ "nỗi buồn s�u xa" trước c�i chết man rợ của Jan Hus v� ng�i gọi vị n�y l� nh� cải c�ch của Gi�o Hội. Gi�o T�ng Phan-sinh th� lại coi biến cố kỉ niệm h�m nay l� "một cơ hội đối thoại" tr�n bước đường t�m về ho� giải quốc gia v� gi�o hội.

Ghi lại ch�t lịch sử để hiểu th�m bối cảnh, chứ chẳng phải l� để ch�ng ta ph�n định đ�ng sai, v� mỗi chuyện cũng cần phải suy x�t theo thời điểm của n�. V� giờ đ�y, để l�ng thật b�nh thản, ta thử trả lời xem:

Ch�a đ� chọn bảy vị nguyền rủa v� giao linh hồn Hus cho Satan kia v�o h�ng gi�m mục của Người?

Ch�a đ� chọn Jan Hus l�m linh mục, gi�o sư thần học v� việc �ng chống lại gi�o triều l� do th�nh � Ch�a muốn?

Gi�o T�ng A-l�-xăng-đr�, người bị Savonarola gay gắt chỉ tr�ch, v� Savonarola l� những người được Ch�a chọn v�o h�ng tư tế?

V�n v�n v� v�n v�n.

Với t�i, chẳng c� việc "Ch�a chọn" hay "do th�nh � Ch�a" g� r�o ở những trường hợp tr�n đ�y cả. V� cả ở mọi trường hợp hiện nay. Gi�o T�ng A-l�-xăng-đr� được chọn v�o ngai l� do c�c hồng i bất xứng thời đ� bầu. Jan Hus, Savonarola đi tu v� l�m linh mục trước hết l� do � muốn của c� nh�n họ. Jan Hus l�m gi�o sư, viện trưởng l� do khả năng v� � ch� của �ng trước ti�n. Jan Hus v� Savonarola c� t�i h�ng biện giảng đạo l� do thi�n bẩm, tập luyện cũng như l�ng đạo đức của họ.

Cũng thế, Gi�o T�ng Phan-sinh được bầu l� do sự thuận l�ng v� k� vọng của đa số hồng i mật nghị. Tổng gi�m mục Montini được bầu th�nh Gi�o T�ng Phao-l� VI l� nhờ phe chống đối bị vỡ. Ch�a kh�ng chọn Nguyễn Văn Thuận l�m linh mục, nhưng trước hết ch�nh cậu Thuận đ� ước ao muốn hiến m�nh v�o con đường linh mục để phục vụ Ch�a v� tha nh�n c�ch trọn vẹn hơn. V� Ch�a cũng đ� kh�ng chọn ng�i v�o h�ng hồng i, m� do ch�nh th�nh Gi�o T�ng Gio-an Phao-l� chọn ng�i.

N�i như thế, kh�ng c� nghĩa l� ch�ng ta phủ nhận ƠN CH�A. Ơn Ch�a lại l� một chuyện kh�c, n� kh�c với � CH�A hay CH�A CHỌN. L� người c� l�ng tin, ch�ng ta tin rằng, Thi�n Ch�a c� đồng h�nh với cậu Thuận v� c� thể đ� soi s�ng cho cậu trong việc quyết định l�m linh mục; v� sau n�y, c� thể Người cũng đ� đồng h�nh v� n�ng đỡ ủi an Gi�m Mục Thuận tr�n bước đường t� ngục v� hoạt động. C� thể Ch�a cũng đ� soi s�ng cho c�c nghị phụ trong qu� tr�nh bầu chọn gi�o t�ng. V� trong nhiều trường hợp � chứ kh�ng phải tất cả - c� thể c� sự soi s�ng của Ch�a trong việc đề nghị ứng vi�n v� chọn c�c gi�m mục. Đ� l� chưa n�i tới những trường hợp �o le trong c�c nước cộng sản, trong đ� nhiều khi Thi�n Ch�a chỉ l� người hợp thức ho� những nh�n sự do ch�nh quyền cộng sản chọn.

Ơn Ch�a nhưng kh�ng. Ơn đ� đổ xuống tr�n tất cả mọi người. Ai sẵn s�ng đ�n nhận, ơn �ch c�ng th�m tr�n đầy. Ai kh�ng muốn nhận, ơn vẫn c� đ�, nhưng �t t�c dụng.

Ch�ng ta cần minh bạch v� thẳng thắn trong chuyện n�y. Minh bạch v� thẳng thắn kh�ng c� nghĩa l� cố t�nh tục ho� hay ngầm ph� vỡ t�nh chất linh thi�ng của c�c chức th�nh. Nhưng l� để ch�ng ta c� được ch�nh danh, c� được thoải m�i trong cuộc sống, cả ph�a gi�o sĩ lẫn gi�o d�n.

Khi nhận thức rằng, chức tư tế trước hết l� do ch�nh t�i chọn trước mặt Ch�a v� con người, chứ kh�ng do Ch�a chọn hay bắt t�i nhận, th� người gi�o sĩ sẽ kh�ng d�m liều lĩnh ph�n: Điều t�i n�i l� Ch�a n�i. Họ sẽ bớt kẻ cả. Bớt xa c�ch gi�o d�n. Bớt sống giả, v� kh�ng cảm thấy bị tr�i trong "định mệnh". V� nỗ lực b�m v�o Ch�a v� cậy tr�ng Ch�a nơi họ sẽ kh�ng ngơi nghỉ, v� họ biết, đ�y l� một quyết định thuộc tr�ch nhiệm của t�i v� t�i phải cần ơn Ch�a để sống trọn quyết định đ�. C�u "Linh mục l� đức Ki-t� kh�c" muốn n�i l�n vai tr� quan trọng v� cao trọng của chức tư tế, chứ kh�ng n�i tới gốc xuất ph�t của chức n�y. V� như thế, khi biết m�nh kh�ng thể n�o tiếp tục sống được sự chọn lựa của m�nh nữa, họ sẽ c� thể r�t lui trong ch�n th�nh v� thanh thản, m� kh�ng rơi v�o mặc cảm phản bội hay đ�o ngũ.

Ph�a gi�o d�n, nếu hiểu được như thế, sẽ th�ng cảm nhiều hơn cho những lỗi lầm v� thiếu s�t của gi�o sĩ. Họ sẽ thẳng thắn nhắc nhở những sai tr�i (cố � hoặc v� t�nh) của gi�o sĩ. Họ sẽ kh�ng ng� l�ng thất vọng trước những trường hợp hồi tục hoặc bớt nguyền rủa những người n�y: "ăn hết cơm gạo nh� đức Ch�a Trời m� vong �n bội nghĩa"! Họ sẽ dễ trưởng th�nh hơn, v� kh�ng bị lưới "Ch�a chọn" bịt miệng.

N�i tắt lại, c� nhận thức được như thế, cả hai sẽ sống "người" hơn.

Hẳn kh�ng �t người hoảng hốt hoặc kh� chịu khi đọc những điều ch�i tai gai mắt tr�n đ�y. Họ sợ như vậy l� t�i muốn đ�nh mất sự cao cả v� t�nh linh thi�ng của chức tư tế, nhất l� trong thời buổi khủng hoảng đức tin nặng nề hiện nay. Qu� vị cứ tự do suy diễn v� n�n viết ra để phản biện lại t�i. T�i vui mừng, nếu được đọc những quan điểm tr�i ngược với m�nh. Nhưng nghĩ như vậy l� kh�ng đ�ng. Nay l� l�c cần sự lương thiện. Đừng hễ c�i g� cũng đổ cho Ch�a, để trốn tr�nh tr�ch nhiệm của m�nh hoặc lấp liếm những thiếu s�t của m�nh. Khi tạo dựng ra ta, Thi�n Ch�a đồng thời trao cho ta tự do, v� thế quyết định l� ở nơi ta. Theo vế "Ch�a chọn" l� ta đi v�o cửa tiền định, một cửa m� trước đ�y Jan Hus v� Martin Luther đ� triệt để đi theo với tuy�n ng�n: chỉ Tin l� đủ". Hay n�i như vị kh�ch đầu b�i: "Ch�a đ� chọn c�c ng�i th� Ch�a cũng đ� sắp sẵn chương tr�nh cho c�c ng�i"! Chức vụ "Ch�a chọn" sẽ biến c�c ng�i tự kh�n ngoan, đạo đức, m� chẳng cần g� ai nhắc nhở, chỉ dẫn nữa! Gi�o Hội đ� b�c bỏ tuy�n ng�n đ�, v� rằng, nếu như thế, th� con người chỉ l� những c�i m�y. Thi�n Ch�a cần lo�i người tự do chứ kh�ng cần m�y. Theo vế "T�i chọn" trong sự Soi S�ng v� Ơn Ph� Trợ của Ch�a l� ch�ng ta bước v�o đ�ng cửa của Tạo Dựng.

Hay n�i như mẹ T�-r�-xa � nhắc lại -: Chẳng phải l� � Ch�a muốn hay Ch�a chọn t�i l�m �ng n�y b� nọ, l�m nghề n�y chức nọ. Đ� l� do t�i muốn, chứ kh�ng phải Ch�a muốn. Ch�a chỉ muốn một điều duy nhất nơi t�i, l� h�y sống cho n�n th�nh, nghĩa l� h�y ho�n th�nh thật trọn vẹn vai tr� của m�nh. ◙

Augsburg, 14.07.2015.