Cuối năm 2013, nh�n dịp tưởng niệm 50 năm c�i chết của cha v� b�c m�nh, hai người con của �ng Ng� Đ�nh Nhu l� Ng� Đ�nh Quỳnh v� Ng� Đ�nh Lệ Quy�n (� 2012) đ� c�ng với b� Jacquelines Willemetz, một người bạn học với �ng Nhu ở �cole nationale des chartes, cho xuất bản cuốn s�ch bằng tiếng Ph�p nhan đề "La R�publique du Vietnam et les Ng�-Đ�nh". S�ch do nh� xuất bản L�Harmattan ph�t h�nh, d�y 250 trang, gồm 2 phần ch�nh.

Phần đầu sơ lược lịch sử việt nam v� d�ng họ Ng�-Đ�nh, rồi từ đ� ghi lại những diễn tiến quan trọng trong tiến tr�nh th�nh lập nền Đệ I Cộng Ho�, cụ thể từ ng�y 16.06.1954 l� l�c �ng Diệm được vua Bảo Đại mời l�m thủ tướng cho tới ng�y 02.11.1963, ng�y �ng bị một số tướng l�nh việt nam được ch�nh quyền Mĩ thu� đảo ch�nh v� giết hại.

Phần thứ hai l� nội dung bản hồi k� của b� Ng� Đ�nh Nhu (Trần Thị Lệ Xu�n), c� lẽ đang viết dang dở th� b� về y�n nghỉ trong Ch�a. V� nội dung của hồi k� n�y nhiều chỗ mang n�t "tho�t tục", n�n n� chưa được nhiều người quan t�m t�m hiểu. Nhưng trong đ� cũng kh�ng thiếu những chỗ rất trần tục, chẳng hạn như chương b� kể về "Tịnh Quang L�u", nghĩa l� về khu gia trang của gia đ�nh mẹ con b� ở �.

C�ch đ�y kh� l�u, qua hai buổi phỏng vấn tr�n một đ�i truyền h�nh ở California, nh� văn Trần Phong Vũ giới thiệu tổng qu�t về cuốn s�ch.

Trong phần đầu cuốn s�ch t�i thấy c� ba t�i liệu nguồn, quan trọng, đ� l� ba l� thư do b� Willemetz cung cấp, hiện c�c bản gốc đang được lưu giữ trong văn khố ri�ng của �cole nationale de chartes, vốn l� một đại học ưu t� của Ph�p, chuy�n đ�o tạo những chuy�n vi�n quản thủ thư khố v� thư viện. Muốn thi đậu v�o Trường n�y, ứng sinh phải c� kiến thức rộng về lịch sử thế giới thời Trung Cổ v� nhiều khả năng cổ ngữ. Đ�y l� trường �ng Nhu t�ng học, sau khi lấy cử nh�n ở Sorbonne.

Trong thời gian gi�p anh l� Ng� Đ�nh Diệm trong việc l�nh đạo đất nước, �ng Nhu kh�ng ngừng thư từ li�n lạc với nh�m bạn n�y. Họ l�m c�ng t�c lốp-bi cho �ng đ�ng sau ch�nh trường ph�p.

L� thư đầu ti�n viết ng�y 20.04.1956 gởi cho người Bạn th�n Benet, một "chartiste". Thư cho thấy t�nh h�nh ch�nh trị mu�n v�n kh� khăn của miền Nam trong những ng�y đầu lập ch�nh thể nền Đệ I Cộng Ho�. Hết vụ dẹp Tướng Hinh, tham mưu trưởng qu�n đội, vốn theo lệnh Ph�p v� dựa v�o Quốc Trưởng Bảo Đại (đang sống b�n Ph�p) chống lại Thủ Tướng Diệm (l�c đ� c� chức nhưng kh�ng c� quyền v� lực), đến c�c lực lượng t�n gi�o chống đối (B�nh Xuy�n, Ho� Hảo). Trong l�c Ph�p muốn giữ Bảo Đại để tiếp tục k�o d�i ảnh hưởng thực d�n, th� Hoa-k� chẳng biết phải giải c�ch n�o b�i to�n ch�nh trị mới mẻ tại Việt Nam. Lại nữa, ch�nh quyền miền Nam l�c đ� phải l�m sao tranh thủ được sự hậu thuẫn của c�c quốc gia � ch�u v� của ch�nh người d�n việt nam trước những đe doạ của cộng sản quốc tế v� tuy�n truyền của cộng sản miền Bắc.

V� c�ng c�m ơn l� thư d�i ng�y m�ng 8 của Bạn. Thật ngạc nhi�n th�ch th� về sự thống nhất quan điểm giữa Bạn v� m�nh tr�n mọi kh�a cạnh của vấn đề m� ch�ng ta c�ng quan t�m; ước g� điều n�y chạm được tới những thực tế ch�nh trị hay tới những người c� tham dự v�o đ�, kể cả những người anh em của m�nh, �ng Khi�m, hay c�c đồng hương của Bạn. Tưởng chừng như ch�ng ta vẫn chưa rời xa nhau từ 1949 v� vẫn ngồi l�m việc b�n nhau trong ch�nh văn ph�ng do sự gợi � đầy thiện ch� của Simone (t�n của vợ Benet, người dịch).

Thật sung sướng biết bao, khi thấy c� sự đồng t�m đồng kh� giữa hai ch�ng ta, trong khi ch�ng ta c�ch xa nhau cả nhiều ng�n c�y số. Đ�ng đấy, sau khi vượt qua cơn khủng hoảng vụ Hinh (Nguyễn Văn Hinh, người dịch), bọn m�nh c� được thuận lợi v� c�ng để bắt tay v�o việc giải quyết vụ c�c gi�o ph�i. Nhưng khốn thay, bọn m�nh bị kẹt giữa sự thiếu hiểu biết của người Ph�p v� sự thiếu kinh nghiệm của người Mĩ: c� sự kh�c nhau trong việc đ�nh gi� thời cơ mạnh tay v� dứt điểm ph� vỡ c�i chướng ngại phong kiến, để giải tho�t d�n tộc việt nam đau khổ n�y v� đem họ về ph�a bọn m�nh.

Kể từ biến cố Tổng Thống, quan t�m lớn của Tổng Thống l� bẻ g�y hai chướng ngại, những x�ch sắt chia c�ch d�n tộc việt nam với ch�nh phủ�. (chữ kh�ng đọc được). Đ� l� qu�n đội quốc gia v� "c�c gi�o ph�i". Bọn m�nh đ� thắng được c�i thứ nhất, c�i thứ hai hi vọng cũng sẽ thắng, v� như vậy c�c cuộc tuyển cử bọn m�nh chắc chắn cũng sẽ th�nh c�ng. Th�m v�o đ� "Thời gian quấy rối" kh�ng cho ph�p bọn m�nh lang thang tr�n đường v� thực thi tr� ch�nh trị thoả hiệp tốt đẹp của xưa kia. Như vậy, l�c n�y l� thời điểm độc nhất v� quyết định. Nếu bọn m�nh kh�ng th�nh c�ng trong việc thuyết phục c�c người tr�ch nhiệm trong thế giới tự do, để họ gi�p m�nh v� hiệu ho� đ�m thực d�n vẫn ủng hộ c�c lực lượng phong kiến chống lại ch�nh quyền quốc gia, th� bọn m�nh chắc chắn sẽ ti�u vong. L� v� nh�n d�n việt nam sẽ thất vọng ho�n to�n v� bỏ bọn m�nh. V� thế giới � ch�u, vốn bắt đầu c� cảm t�nh với m�nh nhờ những vận động trong mấy th�ng qua, nay sẽ quay lưng lại với m�nh, bỏ rơi m�nh trơ trọi ở � ch�u trước sự c�m ơn của Việt Minh. Bởi v� ta kh�ng được t�i diễn c�i kinh nghiệm của những năm 1945 � 1954. Nếu chỉ c� sự yểm trợ của ph�a t�y phương m� th�i, bọn m�nh chắc chắn sẽ bị cộng sản ở � ch�u đ�nh bại. Phải c� được sự hỗ trợ của nh�n d�n việt nam v� cảm t�nh của thế giới � ch�u, th� việc yểm trợ của t�y phương, tạo được qua nh�n c�ch của Tổng Thống Ng�, mới c� thể hữu �ch, v� n� c� được nh�n hiệu � ch�u. Những nh�n vật th�ng minh v� nắm vững vấn đề ở đ�y, chẳng hạn như �ng M. Roux (Bộ Ngoại Giao) v� Risterucci (c�c nước li�n kết) đều đồng � quan điểm n�y. Ch�ng m�nh phải l�m sao cho c�c huấn thị sẽ đi theo hướng n�y, những huấn thị (những chữ gạch dưới l� do t�c giả) � (chữ kh�ng đọc được), đ� sẵn s�ng, c�n khẩn cấp gởi ngay sang S�i G�n. Tướng Ely l� một người tốt, nhưng thật kh�ng may �ng vốn bản t�nh �u lo v� bi quan (cứ xem vụ Hinh = qu�n đội bị xẻ đ�i, nội chiến � nếu như Tổng Thống chạm tới Hinh�). �ng tướng n�y l� một thứ b�c sĩ Mặc Kệ, nh�n mọi sự to�n m�u đen, hoặc đ�ng hơn to�n m�u đỏ. Bạn h�y nhớ lại chuyện mấy tay cộng sản muốn th�nh lập một quốc gia tự trị tr�n nước Ph�p trong thời giải ph�ng v� ch�nh quyền ph�p đ� kh�ng ngần ngại ra tay đ�n �p đẫm m�u. Phải hi sinh một v�i người để mang lại tốt đẹp cho tất cả.

Bức thư thứ hai gởi cho b� G. Willemetz, luật gia v� nh� văn, cũng l� một "chartiste". Thư n�y gởi qua đường ngoại giao, sở dĩ kh�ng qua bưu điện, c� lẽ v�, như trong thư �ng Nhu viết dưới đ�y, bưu điện dạo đ� kh�ng được t�n cẩn cho lắm. Thư kh�ng đề ng�y, nhưng được gởi kh�ng l�u sau dịp Tết năm 1962.

Thư cho biết ba điểm:

1. T�nh h�nh ch�nh trị v� qu�n sự của Việt Nam đầu năm 1962 s�ng sủa v� ch�nh quyền miền Nam đ� c� thể hưởng một c�i Tết thoải m�i.

2. �ng Nhu cho hay, ch�nh �ng l� người s�ng tạo ra quốc s�ch "Ấp chiến lược". Đ�y l� điểm t�i cho l� rất quan trọng, v� n� b�c bỏ một định kiến sai lầm xưa nay cho rằng, tư tưởng "Ấp chiến lược" xuất ph�t từ Sir Thompson, một cố vấn qu�n sự người Anh ở M�-lai! Một khi ta đọc được những ph�n t�ch v� ưu tư của �ng Nhu trong "Ch�nh Đề Việt Nam" về sự ph�t triển l�ng x� ở Việt Nam, đặc biệt ở ph�a nam miền Nam Việt Nam, th� ta hẳn sẽ hiểu ra "Ấp chiến lược" l� một hệ quả tuyệt vời �ng đưa ra để giải quyết về l�u về d�i những bất cập trong sự ph�t triển đ�. Ấp chiến lược, theo đ�, kh�ng chỉ mang t�nh c�ch qu�n sự chống cộng m� th�i, m� c�n l� một cuộc c�ch mạng x� hội v� văn ho� v� cộng đồng đồng tiến cho th�n d�n.

3. C�ng với sự gi�p đỡ �m thầm của những người bạn học trước đ�y của �ng Nhu, ch�nh quyền miền Nam đ� bắt đầu c� được những th�nh c�ng trong việc l�m ấm lại bang giao giữa Ph�p v� Việt Nam.

Chị th�n mến,

V� bức thư thứ ba cũng gởi cho b� Willemetz ng�y 2.9.1963, đ�ng hai th�ng trước khi �ng Nhu c�ng với người anh l� Tổng Thống Diệm bị giết. Thư cho thấy nội t�nh s�i động của miền Nam v� nỗi hiểm nguy căng thẳng m� ch�nh quyền l�c đ� đang phải đối ph�. Những khuấy động (sinh vi�n phản chiến, sư s�i tự thi�u), như �ng Nhu n�i, l� do Mĩ v� cộng sản chủ mưu. Điều n�y nay đ� được thực tế v� lịch sử chứng minh. C�n chuyện (c� lẽ do CIA) chi 20 triệu đ� cho những vụ x�ch động n�y � một điểm tuy nhỏ � xem ra tới nay vẫn chưa c� được nguồn chứng minh cụ thể.

Gởi ri�ng

T�i xin lỗi v� đ� l�m Chị qu� bận t�m. T�i gh�t những thứ b�o ch� chỉ th�ch tr� giật g�n v� trục lợi thương mại, v� ch�ng đ� l�m cho chị mất ngủ. Thật ra, ch�ng ho�n to�n chẳng l� g� cả ngo�i c�i �m mưu của người mĩ v� cộng sản chống lại miền Nam Việt Nam, bởi v� Việt Nam đơn giản chỉ muốn l� ch�nh m�nh, chứ chẳng muốn g� kh�c, chẳng muốn th�nh Mĩ m� cũng chẳng muốn th�nh cộng sản. V� thế mới c� vụ sư s�i được ch�ng dựng l�n để chống lại ch�ng t�i. Ch�ng t�i bị b� buộc phải giải quyết một lần cho xong, để bẻ g�y c�i v�ng ma thuật v� khủng bố (những chữ gạch dưới l� do ch�nh t�c giả), m� ch�ng đ� c�i đặt trong 5 tr�n tổng số 4000 ng�i ch�a khắp nước. Trong c�c ng�i ch�a n�y, ch�ng d�ng mọi c�ch, kể cả khủng bố, để th�i mi�n một số nh� sư, nhằm đẩy họ lao m�nh v�o lửa, sau khi đ� b�o trước cho c�c nh� qu�y phim truyền h�nh mĩ biết, ch�nh những nh� qu�y phim n�y đ� chi tiền hậu hĩnh cho việc tổ chức cảnh độc nhất v� nhị (tự thi�u. Ch� của người dịch) trong thế kỉ 20 n�y. Từ khi bị đặt trong t�nh trạng bị canh giữ, nghĩa l� từ ng�y 20 th�ng 8 tới nay, chẳng c�n vụ nh� sư tự tử n�o nữa. Điều đ� cho thấy, một khi đ� được giải tho�t khỏi tổ chức b� ẩn của Mĩ v� X�-viết (khủng bố, đầu độc đầu �c, v.v.), c�c nh� sư đ� c� thể trở lại một cuộc sống b�nh thường: vụ n�y đ� chấm dứt. Tuy nhi�n, phẫn uất v� thất bại trong �m mưu đảo ch�nh nhằm đưa một thứ Bảo Đại mới l�n cầm đầu đất nước, những kẻ �m mưu n�y đ� cố gắng d�ng sinh vi�n để tạo n�n một vụ kh�c, như ở Đại-h�n v� Thổ-nhĩ-k� trước đ�y: song ch�ng đ� phải trả gi�, bởi v� ch�ng t�i đ� dẹp mọi thứ ngay từ trong trứng nước; ch�ng t�i đ� cho tất cả những người được gọi l� sinh vi�n đ� v�o trại huấn luyện qu�n sự, v� sau hai ng�y, sau khi đầu �c được giải độc, họ được trở về nh�: họ bị l�o l�i bởi tuy�n truyền của Mĩ v� X�-viết v� bị khủng bố bởi c�c băng đảng b� ẩn. Ch�ng t�i biết, "ch�ng" đ� bỏ ra 20 triệu mĩ-kim cho những vụ đ�: ch�ng sẽ kh�ng để cho ch�ng t�i y�n, bởi v� ch�ng phải trả lời cho c�c chủ của ch�ng về m�n chi ph� khổng lồ kia. C� thể ch�ng đ� bỏ t�i một phần lớn số tiền n�y, v� giờ đ�y ch�ng lo sợ cho ch�nh t�nh mạng ch�ng.

Bạn của Chị. ◙

Augsburg, ng�y 18.08.2015