Mặc Giao

Hoa D�n Chủ đ� nở ở Đ�ng �u. C�ch mạng Hoa Nh�i đ� nở ở ch�u Phi. Ở ch�u �, c�c chế độ "d�n chủ cứng rắn" (d�mocracie muscl�e) của Đại H�n, Đ�i Loan, Singapore, Indonesia đ� trở th�nh d�n chủ thực sự từ l�u v� đ� biến những nước n�y trở th�nh những con rồng kinh tế. H�ng ngũ c�c chế độ độc t�i c�ng ng�y c�ng co lại v� chỉ c�n c�c chế độ cộng sản Trung Quốc, Việt Nam, Bắc H�n, L�o. M�a Đ�ng năm nay, 2015, h�ng ngũ độc t�i mất đi một th�nh vi�n duy nhất kh�ng cộng sản, đ� l� Myanmar (Miến Điện). Hoa d�n chủ đ� nở ở ch�u � giữa m�a Đ�ng.

Cuộc bầu cử tự do đầu ti�n sau 25 năm diễn ra ng�y 18-11-2015, trước mắt c�c quan s�t vi�n quốc tế, đ� đưa 51 triệu d�n Miến Điện bước v�o thời đại d�n chủ m� d�n của nhiều nước chung quanh c�n đang th�m kh�t. Li�n Đo�n Quốc Gia D�n Chủ (National League for Democracy - NLD) do b� Aung San Suu Kyi l�nh đạo đ� chiếm được đa số �p đảo với 348 ghế tại Hạ Viện trong khi chỉ cần 221 ghế l� c� đa số tuyệt đối, mặc d� qu�n đội được d�nh 25% số ghế kh�ng cần bầu. Đảng Qu�n Nh�n với t�n Đảng Li�n Hiệp Đo�n Kết v� Ph�t Triển (Union Solidarity and Development Party - USDP) đ� thất bại lớn. Đảng NLD cũng chiếm lu�n đa số tại Thượng Viện.

Người ta lo sợ những người cầm đầu chế độ qu�n phiệt sẽ kh�ng giữ lời hứa t�n trọng � d�n. Nhưng mối lo n�y đ� nhanh ch�ng tan biến khi Tổng Thống đương nhiệm Thein Sein, một cựu tướng l�nh, đ� ch�nh thức l�n tiếng ch�c mừng b� Aung San Suu Kyi được nh�n d�n t�n nhiệm. Tướng Tổng Tư Lệnh Qu�n Đội Min Aung Hlaing cũng tuy�n bố qu�n đội sẽ chuyển giao quyền h�nh cho đảng thắng cử. �ng n�i: "Chế độ hiện tại đ� hứa chuyển giao quyền h�nh một c�ch h�a b�nh. Qu�n đội sẽ l�m hết sức trong việc cộng t�c với t�n ch�nh phủ để thực hiện sự h�a giải quốc gia". Chỉ c�n Thống Tướng Than Shwe, người đ� cầm đầu ch�nh quyền qu�n phiệt trong 20 năm, v� hiện vẫn c�n nắm Hội Đồng An Ninh Quốc Ph�ng, l� chưa l�n tiếng. Vi�n tướng n�y c� thể l�m đảo ch�nh để x�a kết quả cuộc bầu cử như giới qu�n nh�n đ� l�m năm 1990. Tuy nhi�n, việc n�y kh� c� thể t�i diễn v� những l�nh đạo đương nhiệm, tổng thống v� tổng tư lệnh qu�n đội, đ� bầy tỏ quyết định chuyển giao quyền h�nh một c�ch r� r�ng. Nhất l� d�n Miến Điện đ� bầy tỏ lập trường một c�ch quyết liệt.

Theo Hiến Ph�p Miến Điện, chức vụ tổng thống sẽ được lưỡng viện quốc hội bầu v�o th�ng 2-2016 v� nhiệm kỳ bắt đầu ng�y 30-3-2016. Cứ theo sự t�nh to�n hợp l�, b� Aung San Suu Kyi sẽ dễ d�ng đắc cử tổng thống nếu b� tranh cử. Tuy nhi�n, mấy �ng nh� binh khi viết lại hiến ph�p năm c�ch đ�y 4 năm chắc muốn loại một đối thủ nguy hiểm l� ch�nh b�, n�n đ� th�m một điều kiện cấm tranh cử tổng thống cho những ai c� con với một người ngoại quốc. Đ� ch�nh l� trường hợp của b� Aung San Suu Kyi. B� c� chồng người Anh (đ� mất) v� hai người con đ� lớn, sống ở Anh quốc. D� b� kh�ng được l�m tổng thống, chắc chắn b� sẽ cầm đầu ch�nh phủ với chức thủ tướng v� với sự hậu thuẫn của đa số tuyệt đối d�n biểu v� nghị sĩ quốc hội. V� thế b� đ� d�m n�i trước l� b� sẽ c� quyền lớn hơn cả tổng thống.

B� Aung San Suu Kyi 70 tuổi l� con g�i của người anh h�ng lập quốc Aung San. �ng đ� bị �m s�t ngay khi Miến Điện d�nh được độc lập từ tay người Anh. B� l� người c� học thức, c� d�ng mệnh phụ, v� nhất l� c� quyết t�m theo gương người cha qu� cố: đấu tranh cho hạnh ph�c của to�n d�n Miến Điện. Cuộc đấu tranh n�o cũng gian tru�n. Kh�ng gian tru�n kh�ng biết mặt anh h�ng. B� bắt đầu đấu tranh từ l�c qu�n đội cướp ch�nh quyền v� thiết lập một chế độ độc t�i qu�n phiệt v�o năm 1962. Chế độ n�y cũng kh�ng kh�c g� chế độ cộng sản. Cũng cướp hết mọi quyền tự do của người d�n, cũng phe đảng, thủ ti�u v� bỏ t� những người chống đối, cũng đ�n �p đẫm m�u c�c cuộc biểu t�nh, cũng tham nhũng, hối lộ, vơ v�t t�i sản của đất nước v� nh�n d�n... Chỉ kh�c l� kh�ng c� chủ thuyết cộng sản l�m chủ đạo. Trong cuộc bầu cử quốc hội năm 1990 để che mắt thi�n hạ, ch�nh quyền qu�n phiệt đ� sơ hở để cho đảng LND của b� Aung San Suu Kyi chiếm đa số ghế. Ăn gian cũng kh�ng thắng nổi � d�n. Đ�ng lẽ phải để cho đảng trưởng đảng LND lập ch�nh phủ, đ�m qu�n phiệt đ� hủy bỏ kết quả cuộc bầu cử v� quản th�c tại gia b� Aung San Suu Kyi trong suốt 20 năm. Tuy bị quản th�c, b� vẫn li�n lạc, hướng dẫn đảng LND v� quần ch�ng tranh đấu ở b�n ngo�i, vẫn t�m c�ch vận động dư luận quốc tế v� đ� được tặng giải Nobel H�a B�nh.

Năm 2011, trước những biến chuyển của t�nh h�nh quốc nội v� quốc tế, nhất l� khi thấy nanh vuốt của Trung Quốc đe dọa trực tiếp, tập đo�n qu�n phiệt đ� nghĩ lại v� quyết định cắt đứt mọi li�n hệ kinh tế với Trung Quốc, nhất l� l� ngưng việc x�y đập Myitsone do Trung Quốc thiết kế v� t�i trợ. Họ quyết định ngả sang T�y phương, đặc biệt Hoa Kỳ. Họ đ� nh�n thấy đ�u l� quyền lợi đất nước. V� thế họ đ� sửa hiến ph�p, cho ph�p c�c đảng ph�i hoạt động, ấn định bầu cử quốc hội mới v�o cuối năm 12015 v� bầu cử tổng thống v�o đầu năm 2016. Một ch�nh quyền chuyển tiếp được th�nh lập với cựu tướng Thein Sein giữ chức tổng thống. Dĩ nhi�n b� Aung San Suu Kyi được trả tự do v� được hoạt động ch�nh trị trong v�ng hợp ph�p. Kết quả cuộc bầu cử cho thấy b� v� đảng LND của b� trở th�nh giải ph�p thay thế duy nhất trong c�ng cuộc d�n chủ h�a đất nước v� đem lại thịnh vượng kinh tế cho to�n d�n.

Một c�u hỏi m� nhiều người đặt ra l� t�nh h�nh Việt Nam c� thể diễn biến giống như Miến Điện được kh�ng? Nghĩa l� Việt Nam c� thể thay đổi thể chế ch�nh trị từ độc t�i độc đảng sang d�n chủ đa đảng trong h�a b�nh được kh�ng? Nhiều người đ� trả lời c�u hỏi n�y, đ� đưa nhiều l� giải kh�c nhau. T�i kh�ng tham gia cuộc tranh luận. T�i chỉ xin n�u một số kh�c biệt giữa Miến Điện v� Việt Nam để qu� độc giả tự r�t ra kết luận:

1/ Tập đo�n qu�n phiệt Miến Điện d� cũng độc t�i, tham quyền cố vị kh�ng k�m cộng sản Việt Nam, nhưng họ kh�ng c� chủ thuyết cộng sản để c�c cung l�m theo, kh�ng c� những b�i học của M�c L�, những kinh nghiệm v� chỉ thị sắt m�u của L�nin, Stalin, Mao Trạch Đ�ng do Hồ Ch� Minh v� c�c đồng ch� của �ng đưa về �p dụng ở Việt Nam. Ng�y nay, d� những người cộng sản VN kh�ng c�n tin v�o chủ thuyết M�c L�, chỉ c�n d�ng chủ thuyết n�y như một b�nh phong, nhưng vẫn �p dụng những kỹ thuật gian tr�, đ�n �p để nắm quyền m� họ đ� được c�c thế hệ cha anh huấn luyện. Tập đo�n qu�n phiệt Miến Điện kh�ng c� chủ thuyết, kh�ng được truyền th�i ăn gian n�i dối đến trở th�nh bản t�nh v� kh�ng nhiều kinh nghiệm trong việc đ�n �p để giữ quyền h�nh bằng mọi gi� như cộng sản VN. V� vậy họ dễ tự thay đổi v� c�n biết giữ những lời đ� hứa.

2/ Qu�n đội Miến Điện d� sao cũng c� l�ng y�u nước, biết nghĩ đến quyền lợi của đất nước khi đất nước l�m nguy, đặc biệt khi thấy Trung Quốc thực hiện kế hoạch x�m lấn nền kinh tế Miến Điện v� đưa người sang khai th�c t�i nguy�n. Th�i độ v� h�nh động n�y tr�i ngược ho�n to�n với tập đo�n cầm quyền VN.

3/ D�n tộc Miến Điện rất hiền h�a, đa số theo đạo Phật, nhưng khi cần phải tranh đấu cho tự do, d�n chủ v� nh�n quyền, họ đ� can đảm dứng l�n tranh đấu. H�ng triệu người, kể cả c�c sư s�i, đ� tham gia nhiều cuộc biểu t�nh bất bạo động tại c�c th�nh phố lớn Mandalay, Rangoon. Họ thản nhi�n chịu đ�nh đập, bắt bớ, nhiều người bị t�n s�t. Họ ki�n tr� đ�i thay đổi chế độ v� đ�i c�c quyền đương nhi�n của c�ng d�n phải được t�n trọng. Tập đo�n cai trị d� gian �c cũng phải biết v� phải sợ � d�n. D�n Việt Nam đ� chịu �ch độc t�i đảng trị l�u hơn d�n Miến Điện, từng phần từ 1945, b�n phần từ 1954, rồi to�n phần từ 1975, đ� d�m đứng l�n tranh đấu như d�n Miến Điện chưa? Hay chỉ mới chống đối cục bộ để tranh đấu cho quyền lợi của c� nh�n hay của một nh�m? Những cuộc phản đối Trung Quốc chỉ l�o t�o v� chưa d�m đấu tranh thẳng với những thủ phạm b�n đất b�n biển cho Trung Quốc.

4/ D�n Miến Điện c� một l�nh tụ ki�n cường, can đảm, kh�n kh�o, được to�n d�n ủng hộ. Đ� l� b� Aung San Suu Kyi. B� đ� l�nh đạo đảng đối lập LND chiếm được đa số ghế tại quốc hội năm 1990. D� phe qu�n phiệt chơi gian, hủy bỏ kết quả bầu cử, b� vẫn c� ch�nh danh đối với nh�n d�n quốc nội v� với c�c ch�nh phủ v� tổ chức quốc tế. V� thế b� đ� được giải Nobel H�a B�nh, được hầu hết c�c quốc gia tr�n thế giới ủng hộ. D�n Miến Điện tin tưởng v� y�u qu� b�. Họ đ� tr�u mến gọi b� l� "Mẹ Suu". Việt Nam c� nh�n vật n�o được như thế kh�ng? Ch�ng ta kh�ng c� một nh�n vật c� tầm v�c s�nh ngang b� Aung San Suu Kyi để c� thể quy tụ to�n thể lực lương đấu tranh cho tự do d�n chủ về một mối.

T�m lại, Miến Điện c� nhiều lợi điểm hơn Việt Nam trong tiến tr�nh d�n chủ h�a. Tuy nhi�n, ch�ng ta kh�ng n�n qu� bi quan. Việt Nam cũng c� một số ưu điểm kh�c nếu biết khai th�c nghi�m chỉnh v� kh�n kh�o:

- D�n Việt Nam c� truyền thống chống ngoại x�m. Họ kh�ng cho ph�p ai đụng đến l�nh thổ của họ. Việc Trung Quốc hung hăng chiếm đảo, biển của Việt Nam đ� l�m dậy l�n tinh thần y�u nước. Ngo�i l�ng hăng h�i chống ngoại x�m, tinh thần y�u nước c�n xoay v�o chống những người cầm quyền h�n với giặc, kh�ng quyết t�m bảo vệ l�nh thổ, l�nh hải. Đ� l� l� do rất mạnh, th�m v�o với những l� do kh�c để l�m b�ng nổ một cuộc chống đối to�n diện khi thời cơ đến.

- Nhờ vị tr� thuận lợi về địa dư ch�nh trị (geopolitic), Việt Nam được nhiều cường quốc nh�m ng� v� o bế. Hiện c� tri�u chứng nh� cầm quyền VN muốn từ từ "tho�t Trung" v� ngả về ph�a Mỹ để c� thể giữ được những g� c�n lại ở Biển Đ�ng v� ph�t triển kinh tế (đặc biệt với Hiệp ước TPP). Việt Nam muốn ngả về đ�u cũng c� người muốn �m.

- Cuối c�ng, Việt Nam c� 3 triệu người sinh sống ở hải ngoại, đa số tại những nước tiến bộ v� giầu c� nhất thế giới. Đ�y l� một lực lượng rất mạnh với nguồn t�i lực v� nh�n lực đ�ng kể để vận động ngoại giao, vận động dư luận, hỗ trợ c�c c� nh�n v� đo�n thể chống đối tại Việt Nam hầu l�m suy yếu chế độ, rồi đi dến chỗ lật đổ chế độ. Dĩ nhi�n, muốn xử dụng hữu hiệu nguồn nh�n lực v� t�i lực n�y, người Việt ở hải ngoại phải biết qui tụ, đo�n kết, phối hợp kh�o l�o trong một chiến lược hợp l�.

D� sao, biến cố tại Miến Điện cũng l� một nguồn hy vọng cho những d�n tộc đang sống dưới chế độ độc t�i. Những điều kh�ng ngờ nhất đ� xảy ra tại Miến Điện khiến nước n�y thực hiện được cuộc chuyển h�a từ độc t�i đến d�n chủ m� kh�ng g�y x�o trộn hay đổ m�u. Một cuộc thay đổi đến từ những người cầm quyền thức thời sẽ bảo được t�nh mạng v� t�i sản của ch�nh họ. Nếu đẩy d�n đến chỗ tức nước vỡ bờ th� mọi sự sẽ tan hoang v� những người cầm quyền ngoan cố sẽ phải trả gi� rất đắt trước sự phẫn nộ của quần ch�ng.

Hoa d�n chủ đ� nở giữ m�a Đ�ng ở nước l�ng giềng của Việt Nam. Bao giờ hoa đ� sẽ nở tr�n đất nước ch�ng ta? H�y hy vọng v� nỗ lực.

*

ua c�c phương tiện truyền th�ng, ch�ng ta đ� thấy thảm cảnh d�n Paris bị t�n s�t tối Thứ S�u 13-11-2015. V�o buổi tối cuối tuần, tại khu c� rạp h�t Bataclan, c� nhiều tiệm ăn ngon, gi� cả phải chăng, nhiều tiệm c� ph� l� chốn hẹn h� nằm trong quận 11 v� quận 10, những người trẻ nườm nượp k�o đến vui chơi, giải tr� sau một tuần lễ vất vả l�m việc v� học h�nh. V� thế, trong số 130 nạn nh�n tử thương v� 352 người bị thương trong đ� c� 99 người bị nặng, đa số đều l� những người trẻ, những người c�n đầy năng lực, đẹp đẽ, y�u đời, bị t�n s�t kh�ng tiếc thương bởi những s�t thủ cũng trẻ nhưng cuồng t�n, lạnh l�ng giết đồng loại, miệng h� "Allah Akbar". Tổ chức Quốc Gia Hồi Gi�o ISIS đ� ch�nh thức nhận "th�nh t�ch" khủng bố đẫm m�u n�y.

Trong số 6 t�n s�t nh�n đ� bị giết hay tự s�t, c� t�n Omar Ismail Mostefai, 29 tuổi, quốc tịch Ph�p, lớn l�n ở Paris. T�n n�y c�ng với 3 t�n kh�c đ� bắn chết gần 100 người trẻ giữa cuộc tr�nh diễn của ban nhạc Eagles of Death Metal trong rạp Bataclan. To�n thể danh t�nh c�c s�t thủ chưa được c�ng bố, nhưng chắc chắn hầu hết những t�n n�y đều được nu�i dưỡng v� lớn l�n ở Ph�p. Cứ điểm điều khiển cuộc t�n s�t đặt tại một appartement ở Saint Denis, ngoại � Paris, nơi đ� s�ng 18-11, cảnh s�t đ� bắn hạ t�n đầu n�o Abdelhamid Abaaoud, quốc tịch Bỉ gốc Maroc, kẻ đ� chỉ huy nhiều cuộc khủng bố, v� nữ khủng bố Hasna Ait Boulahcen, quốc tịch Ph�p gốc Ả Rập, 26 tuổi. Cơ quan an ninh đ� kết luận rằng chỉ thị giết người được đưa ra từ cấp l�nh đạo ISIS ở Syria, kế hoạch h�nh động được ấn định từ Bỉ, hậu cần v� tiếp liệu từ Ph�p. N�i chung l� d�ng ch�nh những người được Ph�p cưu mang để giết người Ph�p.

V� sao Ph�p đ� mở rộng v�ng tay đ�n nhận, nu�i dưỡng những người n�y để đến b�y giờ họ tuy�n chiến với Ph�p, t�n s�t người Ph�p? Dĩ nhi�n những phần tử v� ơn, phản bội v� qu� kh�ch kh�ng phải l� đa số, nhưng c� kh�ng �t những đứa trẻ được sinh ra ở Ph�p, được hưởng mọi tiện �ch như trẻ em Ph�p v� đi học c�ng trường với trẻ em Ph�p, nhưng khi lớn l�n lại nu�i mối hận th� với Ph�p.

T�i kh�ng d�i d�ng l� thuyết, nhưng chỉ xin kể ra đ�y những g� t�i đ� thấy v� những suy nghĩ từ đ�. Trong thời gian 12 năm sống ở Ph�p, v� sau đ� trở lại Ph�p nhiều lần, t�i thấy nước Ph�p c� qu� nhiều d�n gốc Bắc Phi (Maroc, Tunisie, Algerie, S�n�gal) v� c�c nước Ch�u Phi ph�a Nam Sahara (Congo, Mali, C�te d� Ivoire, Cộng H�a Trung Phi...). Chỉ ri�ng người gốc Ả rập theo đạo Hồi đ� chiếm 10 phần trăm d�n số Ph�p, tức khoảng 6 triệu người. Họ c� mặt khắp nơi: nh�n vi�n phi trường, cảnh s�t, c�ng chức, lao c�ng, tiểu thương, đặc biệt những tiệm b�n rau tr�i g�c phố. Họ kh�ng c� mặt nhiều trong h�ng ngũ chuy�n vi�n cao cấp. Tuy tiếp x�c với người Ph�p h�ng ng�y, họ kh�ng c� c�ch ăn n�i v� cư xử lịch sự như đa số người Ph�p. C� nhiều người c�n c� th�i độ v� lời lẽ ph�ch lối, c� lẽ do mặc cảm tự ti. Đa số sinh sống trong những chung cư cao tầng ở ngoại � với gi� thu� thấp hay được ch�nh phủ t�i trợ. Nhiều thanh ni�n con c�i họ kh�ng c� việc l�m tụ tập th�nh những băng đảng trộm cắp, tổ chức m�i d�m, bu�n b�n ma t�y, biến nhiều khu nh� cao tầng th�nh những "căn cứ địa" m� ngay cảnh s�t cũng kh�ng d�m b�n mảng v�o ban đ�m. Đ�m trẻ n�y đ� g�y ra những cuộc ph� ph�ch, đốt xe hơi, tấn c�ng cảnh s�t v� cho rằng cảnh s�t "kỳ thị" họ. Đ�y l� m�i trường thuận tiện cho những kẻ c� kế hoạch tuy�n truyền kh�ch động v� chi�u mộ người cho c�c tổ chức khủng bố. Ch�nh Tổng Thống Francois Holland, trong th�ng điệp đọc trước lưỡng viện quốc hội Ph�p ng�y 16-11-2015, đ� x�c nhận lộ tr�nh của những người trẻ sống b�n lề n�y: du thủ du thực - bu�n b�n ma t�y - bị tuy�n truyền - đi theo khủng bố.

Cha �ng họ l� những người ch�u Phi được Ph�p đ�n v�o l�m việc lao động từ thập ni�n 1960 của thế kỷ trước, l� những binh l�nh trong qu�n đội Ph�p được đưa về mẫu quốc sau khi Ph�p trả độc lập cho c�c nước ch�u Phi, l� những người được bảo l�nh theo diện đo�n tụ gia đ�nh. Thế hệ đầu dễ hội nhập với x� hội Ph�p hơn v� họ cần sự gi�p đỡ của Ph�p v� sung sướng được đến Ph�p sinh sống. Họ phải cố gắng để được chấp nhận.

Đến c�c thế hệ con ch�u họ th� kh�c. C�c thế hệ sau được lớn l�n hoặc sinh ra tại Ph�p. Họ cảm thấy họ c� quyền như người Ph�p, đ�i khi c�n đ�i hưởng nhiều quyền hơn người Ph�p ch�nh gốc, như k�o nhau ra giữa c�ng lộ trải thảm cầu nguyện hướng về La Mecque, mặc cho xe cộ �n tắc, phụ nữ mặc �o che k�n từ đầu đến ch�n d� luật cấm, đ�i cantine dọn bữa ăn trưa cho học sinh phải bỏ m�n thịt heo v� phải d�ng c�c loại thịt "halal" (con vật được cắt tiết trước khi được xẻ thịt nấu nướng)... Nhiều người c� ba bốn vợ, đẻ h�ng chục con để hưởng phụ cấp trẻ em, thu� nh� gi� rẻ hay miễn ph�, l�nh thẻ gia đ�nh đ�ng con để được giảm tới 75% tiền t�u, tiền xe, hưởng trợ cấp nghỉ h� v� trợ cấp đầu ni�n học của c�c con. Trẻ em trong sổ gia đ�nh chỉ mang t�n một b� mẹ. Những b� kh�c đều l� c�, d� sống chung c�ng nh�. B� n�o kh�ng chịu ở chung th� �m con đi chỗ kh�c, khai ri�ng v� vẫn được hưởng đầy đủ c�c thứ trợ cấp. �ng chủ gia đ�nh cứ việc ph� phưỡn cơm no b� cưỡi, cứ việc tạo con n�t cho ch�nh phủ nu�i, cho c�c b� mẹ dậy dỗ hay kh�ng dậy dỗ t�y �. Trong ho�n cảnh đ� l�m sao những đứa con c� thể trở n�n kh� được? T�i kh�ng vơ đũa cả nắm, nhưng thấy tận mắt rất nhiều cảnh n�y, cũng như kh�ng thiếu những người gốc ch�u Phi cư xử lịch sự v� th�nh c�ng như người gốc Ph�p.

Nước Ph�p d� c� qu� khứ thực d�n vẫn l� một quốc gia h�ng đầu t�n trọng quyền con người, trong đ� c� c�c quyền tự do t�n gi�o, tự do đi lại v� cư tr�, tự do xin tỵ nạn ch�nh trị nếu bị đ�n �p ở qu� hương gốc. V� thế nước Ph�p kh�ng thể l�m ngơ trước việc vi phạm c�c quyền n�y, kh�ng thể l�m ngơ khi c�c nước cựu thuộc địa bị khủng bố đe dọa, kh�ng muốn l�m mất danh tiếng của một nước Ph�p đ�n anh, qu�n qu�n về nh�n quyền, n�n đ� tham gia nhiều cuộc chiến chống khủng bố ở Trung Đ�ng v� ch�u Phi v� đ� chuốc lấy nhiều kẻ th�. D�n Ph�p cũng c� t�nh b�ng đ�a, th�ch chọc ghẹo v� ăn n�i văng mạng. Tự do ng�n luận được t�n trọng tuyệt đối. V� thế mới c� vụ Charlie Hebdo. 19 nh� b�o bị t�n s�t kh�ng c� �c �, họ chỉ bỡn cợt, chọc ghẹo những th�i q�a của đạo Hồi v� gi�o chủ của đạo n�y, cũng giống như họ dỡn với cả h�nh ảnh Ch�a Gi�su v� đem tổng thống, thủ tướng của họ ra l�m tr� diễu cợt. Ai tức th� chửi lại, qu� lắm mới đưa ra t�a, kh�ng c� đ�nh nhau, đừng n�i tội giết nhau. D�n Ph�p vốn vậy. L�m sao bắt họ từ bỏ lối sống v� th�i quen để l�m vừa l�ng những người kh�c đến sống nhờ tr�n đất nước của họ? D� vậy, Ph�p vẫn nh�n đạo v� rộng lượng trợ cấp cho những người c� lợi tức thấp sống tr�n nước Ph�p, bất kể l� người gốc Ph�p hay di d�n, ngay cả những l�c kinh tế Ph�p gặp kh� khăn. C�c trẻ em con c�i di d�n được đi học v� hưởng c�c thứ quyền lợi giống như trẻ em Ph�p. Tại sao khi lớn l�n lại c� sự kh�c biệt?

L� do trước hết l� gi�o dục gia đ�nh. Người Ph�p c� tinh thần cởi mở khi dậy con c�i, nhưng kh� nghi�m khắc trong việc kiểm so�t việc học v� c�ch giao tế, đối xử với người kh�c. V� vậy tỷ lệ trẻ em Ph�p bỏ học rất thấp. Những trẻ em gốc Phi ch�u Ả Rập th� tr�i lại. Trong gia đ�nh, c�c em kh�ng được gi�o dục theo c�ch thức th�ch hợp với ho�n cảnh, nơi chốn v� thời đại. Một số lớn kh�ng nhận được sự gi�o dục từ gia đ�nh. C� chăng lại l� gi�o dục về Hồi gi�o, về kinh Coran, về luật Charia. V� thế c� rất nhiều em bỏ học, số l�n đại học cũng �t, số học th�nh t�i c�ng �t hơn. Hậu quả l� những người trẻ từ c�c gia đ�nh Hồi gi�o c� số thất nghiệp cao hơn số thất nghiệp trung b�nh to�n quốc. L� do v� họ thiếu chuy�n m�n v� tr�nh độ. Đ�ng lẽ họ phải tự biết m�nh. Ngược lại, họ đổ lỗi cho người kh�c kỳ thị họ.

L� do thứ hai l� truyền thống văn h�a. Ch�nh việc quyết t�m giữ truyền thống của m�nh tr�n xứ người, đặc biệt l� coi thường nữ giới, giữ khư khư c�ch ăn uống, y phục, để r�u t�c, kh�ng chịu h�a đồng với người bản xứ đ� tạo n�n hố ngăn c�ch v� dẫn tới xung đột. Th�m v�o đ� l� l� do t�n gi�o. Đa số theo đạo Hồi, một t�n gi�o bất khoan dung với những người thuộc c�c t�n gi�o kh�c. Họ coi những người kh�ng theo đạo Hồi l� nghịch đạo, phản đạo (infidel) n�n kh�ng c� cảm t�nh v� đối xử kh�ng c� l�ng thương. Paris c� h�ng chục đền thờ Hồi gi�o, c� những gi�o sĩ (imams) c�ng khai giảng những điều kh�ch động, đả k�ch ch�nh phủ, x� hội Ph�p v� người Ph�p bất c�ng với người đạo Hồi, h� h�o đấu tranh v� b�nh vực bọn khủng bố. Một số gi�o sĩ đ� bị trục xuất. Một số kh�c vẫn c�n ở lại �m thầm truyền nọc độc.

Ch�nh v� lối sống kh�ng h�a hợp với người bản địa, tự đặt m�nh đứng b�n lề (marginal), l�c n�o cũng nu�i hận th� v� cho rằng bị người kh�c kỳ thị, n�n rất kh� hội nhập, h�a đồng. Trong ho�n cảnh ấy, khi được tuy�n truyền, dụ dỗ bỏ cuộc sống nh�m ch�n hiện tại để gia nhập h�ng ngũ đấu tranh cho một tương lai s�ng lạn với sự vinh quang của Hồi gi�o, nhiều người trẻ đ� bỏ tất cả để đi theo. Người ta ước t�nh hiện c� khoảng 600 người trẻ c� quốc tịch Ph�p đang chiến đấu trong h�ng ngũ ISIS tại Syrie v� Iraq. Thỉnh thoảng c� những kẻ được ph�i về với vai tr� "tử đạo tự s�t" để giết hại ch�nh người Ph�p, tuy�n chiến với quốc gia đ� cưu mang họ. Nước Ph�p đ� "nu�i ong tay �o", đ� "l�m ơn n�n o�n" với th�nh phần di d�n n�y. Nếu kh�ng giải quyết từ căn bản, vấn đề vẫn c�n nguy�n đ�, d� c� tăng th�m 6,000 nh�n vi�n an ninh cũng chỉ l�m giảm bớt những vụ khủng bố, nhưng mầm mống khủng bố vẫn kh�ng bị ti�u diệt.

T�i kh�ng n�u những sự kiện tr�n để b�i xấu v� kỳ thị những người Hồi gi�o gốc ch�u Phi sống ở Ph�p. Đ� chỉ l� sự thật của một thiểu số. Nhưng một thiểu số của một số người 6 triệu th� với mười phần trăm đ� c� 600,000, v� một phần trăm đ� l� 60,000. Để chiều chuộng v� đối ph� với thiểu số n�y, ch�nh phủ Ph�p rất mệt, v� t�i thấy nhiều người Ph�p phải tỏ vẻ nhẫn nhục, chịu đựng. Từ đ� sự xa c�ch v� thiếu th�ng cảm ng�y c�ng gia tăng.

Đ�y cũng l� b�i học cho những cộng đồng người Việt c� mặt tại nhiều quốc gia. Việc đầu ti�n l� phải lo hội nhập với x� hội m�nh đang sống, phải sống giống mọi người th� mới được chấp nhận v� mới c� thể cạnh tranh c�ng bằng. Muốn bảo vệ truyền thống, văn h�a th� h�y l�m trong gia đ�nh v� trong cộng đồng của m�nh, đừng bắt người kh�c, nhất l� người bản địa l�m theo � m�nh. Phải t�n trọng ph�p luật, kể cả những h�nh động ch�nh trị. D� c� vận động ch�nh trị để sớm đem lại tự do d�n chủ cho qu� hương Việt Nam cũng đừng g�y ra những vụ như "Terror in Little Saigon". May mắn thay, ngoại trừ một số �t trường hợp qu� kh�ch hay gian dối, đa số người Việt ch�ng ta đ� hội nhập th�nh c�ng. Khi n�i về vấn đề di d�n nh�n những vụ khủng bố, nhiều b�o Ph�p như Le Point, Le Figaro đ� nh�n nhận rằng những thuyền nh�n tỵ nạn Việt Nam l� th�nh phần di d�n hội nhập th�nh c�ng nhất. Ch�ng ta nhất định kh�ng đứng b�n lề của x� hội ch�ng ta đang sống, v� kh�ng "ăn ch�o đ� b�t".◙