Biết X� G� Đ�y?

Phạm Minh-T�m

Lại một M�a Chay nữa đến theo v�ng xoay tr�n của năm Phụng-vụ.

Đ�y c� lẽ l� thời-gian c�ng ng�y c�ng trở n�n nặng-nề nhất đối với t�m-linh t�n-hữu bởi c�c �-niệm ho�n-cải, s�m-hối, chay tịnh, h�m m�nh�v� đủ thứ kh�i-niệm li�n-quan đến lương-t�m cương-trực của người tin; đến �-thức đạo-đức của Ki-t� hữu.

Rồi cũng mỗi khi M�a Chay về th� mọi người đều nhớ ngay đến một điệp-kh�c "h�y x� l�ng chứ đừng x� �o". Điệp-kh�c n�y tuy c� từ xưa lắm rồi, xưa từ thuở ban-sơ thời Cựu-ước do ng�n-sứ Gi�-en thấy chung quanh m�nh dẫy đầy những gương m�, gương xấu; dẫy đầy những kẻ giả h�nh n�n k�u gọi mọi người s�m-hối. Ngay từ thời đ�, thời m� l�ng dạ con người c�n c� thể l� mộc-mạc m� Gi�-en cũng kh�ng d�m tự m�nh l�n tiếng cảnh-c�o ai, k�u gọi ai, vẫn phải mượn uy-danh Thi�n Ch�a để ph�n truyền "Đ�y l� sấm ng�n của Đức Ch�a: nhưng ngay cả l�c n�y, c�c người h�y hết l�ng trở về với Ta, h�y ăn chay, kh�c l�c v� thống thiết than van. Đừng x� �o nhưng h�y x� l�ng" (Ge 2, 12-13).

Đ� bao ng�n năm qua đi, c�u n�i n�y c�ng ng�y c�ng được d�ng c�ch thật sốt-sắng, nhất l� người thời nay theo kiểu m� người ta hay n�i l� "n�i như h�t hay". Song kh�ng hiểu nếu đem c�u n�i trong s�ch Gi�-en n�y l�m một thống-k� t�m-linh về kết-quả của những tấm l�ng đ� thực sự được x� ra th� thật l� đau buồn. Một nỗi buồn mang nhiều chiều-k�ch về thực-trạng sức sống th�nh-thi�ng của D�n Ch�a n�i chung v� ri�ng của D�n Ch�a Việt-Nam .

H�m nay, đang trong kh�ng-kh� s�m-hối của M�a Chay, m�a hồi-t�m trở lại với l�ng m�nh; tưởng cũng n�n để mọi lao-xao của cuộc đời tạm lắng xuống m� nghĩ th�m một ch�t nữa về lời mời gọi của Gi�-en; cho d� trong suốt cuộc đời l�m t�n-hữu, ai m� chẳng đ� được nghe kh�ng biết bao nhi�u lần. M� nghiệm ra rằng h�nh như c�u n�i n�y đ� được c�ng-khai, lớn tiếng cao-rao tại bao nhi�u hội-đường, gi�o-đường, th�nh-đường nhưng c� bao tấm l�ng đ� được thực-sự tự x� th� chỉ c� Ch�a biết. Thậm-ch� ngay giờ n�y, chỉ cần v�o trong c�c trang th�ng-tin điện-tử của c�c gi�o-phận, c�c d�ng tu, của hằng-h� sa-số c�c trang diễn-đ�n C�ng-gi�o l� đọc đến hoa mắt c�c b�i suy-luận, thuyết-giảng v� diễn-giải d�i d�ng văn-tự về M�a Chay, về s�m-hối v� nhất l� về h�nh-động x� �o, x� l�ng nhưng c�ng một trật, người ta cũng được nghe nhiều sự chẳng n�n về những nơi ấy. M� thường lại l� sự dữ hơn sự l�nh, để đ�ng như Pascal đ� n�i ""Đức Ki-t� c�n hấp-hối cho đến ng�y thế mạt". V� trong cơn hấp-hối dai-dẳng ấy, chắc-chắn Đức Ki-t� đ� nh�n r� từng đường kim mũi chỉ của c�c bộ phẩm-phục, của ngai bệ, của vai bậc cũng như b�n trong vẻ huy-ho�ng �ng-�nh ấy l� những x�c ph�m c� c�i đầu đầy tham-vọng n�n cạn nghĩ v� vụng suy; c� tr�i tim v�-cảm chai cứng đức �i v� c�i l�ng chứa đầy thất t�nh, lục dục bất ph�n. Vậy th� x� thế n�o cho ra thị-phi, thiện �c, l�nh dữ, ch�nh t� nếu kh�ng muốn cho c�u n�i Ch�a nhắn-nhủ qua Gi�-en sẽ chỉ được d�ng để tự ru ta kh�ng ch�t ngậm-ng�i.

Nh�n lại phần lộ-tr�nh theo Ch�a đ� qua của Gi�o-hội Việt-Nam mới thấy D�n Ch�a Việt-Nam đ� nhận được qu� nhiều, đ� mắc một m�n nợ t�m-linh qu� lớn nơi tiền-nh�n. Nơi những người đ� hy-sinh, đ� tế-hiến cả cuộc sống cho niềm tin chung của nh�n-loại đến được với ch�ng ta. C�c th�nh tử-đạo của ch�ng ta đ� thuỷ-chung đ�ng g�p phần kh�ng nhỏ v�o di-sản thi�ng-li�ng ấy. Tất cả đ� l� những người "khai sơn ph� thạch" để ng�y nay cho Gi�o-hội ung-dung tự-tại dồn hết c�ng sức v�o việc x�y cất. X�y ra sao v� cất cho ai th� x� nhẹ cũng ra th�i. Chỉ tội một m�nh Đức Ki-t� v� nhiệm-thể của Người bị r�ch n�t.

H�nh-động "x� l�ng" m� n�i đến tận c�ng sự việc th� xem ra trong cộng-đồng D�n Thi�n Ch�a Việt-Nam phải c� bao nhi�u M�a Chay cho đủ. N� nhi�u-kh� v� phức-tạp gấp mấy mươi lần mỗi khi x�t m�nh xưng tội m� đại-thể nhất l� những điều thiếu s�t. Thiếu s�t trong tr�ch-vụ giữa từng người với nhau cho d� l� v� t�nh hay cố �. Thiếu s�t trong t�c-vụ gi�o-huấn của c�c đấng l�m thầy khi n� tr�nh nguy�n-tắc b�nh-đẳng căn-bản phải tu�n theo của mỗi người ngay l�c l�nh nhận Ph�p Rửa để được gia-nhập đo�n D�n Thi�n Ch�a. Đ�y l� sự b�nh-đẳng thực sự về phẩm-gi� cũng như mọi hoạt-động trong Hội-th�nh Ch�a như th�nh Augustino x�c-định "gi�m-mục l� t�n chức-vụ, Ki-t� hữu l� t�n �n-huệ".

V� theo C�ng-đồng Vatican II, trong Hiến Chế T�n L� về Gi�o Hội x�c-định th� bất kỳ ai một khi đ� l�nh-nhận Ph�p Rửa l� đ� nhận chức tư-tế th�nh từ di-sản của d�n Ch�a chọn. C�ng-đồng gọi đ� l� "chức tư-tế cộng-đồng" (Sacerdotium commune) "Chức tư tế chung của c�c t�n hữu v� chức tư tế thừa t�c hay phẩm trật, tuy kh�c nhau kh�ng chỉ về cấp bậc m� c�n về yếu t�nh, song cả hai bổ t�c cho nhau. Thực vậy, cả hai đều tham dự v�o chức tư tế duy nhất của Ch�a Kit� theo c�ch thức ri�ng của m�nh�" Điều quan-trọng như thế đ� kh�ng được hướng-dẫn v� thể-hiện trong sức sống của Gi�o-hội Việt-Nam để cho đến nay tuyệt-đại đa-số gi�o-d�n vẫn �-l� như đ�n cừu im-lặng, để bỏ ph� ơn đo�n sủng của m�nh. Đ� chẳng những kh�ng nghĩ đến việc x�t tội thiếu s�t của m�nh m� c�n vừa run sợ vừa chỉ-tr�ch mỗi khi c� những c�-nh�n trong D�n Ch�a c� �-thức sống theo lương-t�m trung-thực, theo ơn được Ch�a Th�nh Thần soi chiếu cho ph�n biệt được thị phi, phải tr�i m� nhận-diện ch�n-dung mục-tử của m�nh như l� một y�u s�ch của việc Ph�c-�m ho� x�-hội.

X� l�ng kh�ng chỉ l� một b�i giảng khơi-khơi, một lời ca r�n siết m� l� b�n tr�n c�c kinh kệ đọc quanh năm suốt th�ng c�n phải t�m đọc v� theo s�t c�c huấn-gi�o của Hội-th�nh để quay về tự vấn lương-t�m C�ng-gi�o trước mọi l�nh-vực x�-hội, kinh-tế, ch�nh-trị, văn-ho� C� vậy mới thấy được Đức Ki-t� qua Hội-th�nh của Người đ�i buộc mỗi người, kể cả những thừa-t�c-vi�n c� chức th�nh c�ng c�c th�nh-phần kh�c trong Gi�o-hội "c�c Gi�m Mục, c�c cha sở, c�c linh mục d�ng triều phải nhớ rằng quyền v� bổn phận l�m t�ng đồ l� chung cho tất cả mọi t�n hữu kh�ng ph�n biệt gi�o sĩ hay gi�o d�n, v� trong việc x�y dựng Gi�o Hội, gi�o d�n cũng c� phần ri�ng của họ"�. "Ch�nh c�ng cuộc cứu-độ đ�i hỏi t�n-hữu phải lưu t�m ph�n biệt đ�u l� quyền-lợi v� nghĩa-vụ của họ với tư-c�ch một phần-tử của Gi�o-hội v� đ�u l� quyền-lợi v� nghĩa-vụ với tư c�ch một phần-tử trong x�-hội lo�i người�.V� thế, trong thời-đại ch�ng ta, hơn bao giờ hết, người t�n-hữu cũng phải l�m s�ng tỏ sự ph�n biệt v� ho� hợp c�c nghĩa-vụ v� bổn-phận n�y trong phương-thức h�nh-động của họ, để sứ-mệnh của Gi�o-hội c� thể đ�p-ứng những ho�n-cảnh đặc-biệt của thế-giới ng�y nay c�ch trọn vẹn hơn. Thực vậy, nếu phải c�ng nhận cho x�-hội trần gian quyền điều-h�nh theo những quy-tắc ri�ng biệt v� lo-lắng việc trần-thế c�ch hợp-ph�p, th� việc loại bỏ t�-thuyết chủ-trương x�y dựng x�-hội bất cần đạo-l� v� chủ-trương chống lại hay hủy diệt tự-do t�n-ngưỡng của người c�ng-d�n cũng rất ch�nh đ�ng. (Hiến-chế T�n-l� về Gi�o-hội � chương IV, Gi�o d�n).

Khi n�i về c�c triều-đại thời phong-kiến trị-v� hay những thời kỳ bị thực-d�n đ�-hộ, lịch-sử Việt-Nam kh�ng ngừng kết tội chủ-trương ngu d�n ho� để dễ cai-trị của những người nắm quyền c�c giai-đoạn n�y. Cả một quan-niệm b�nh-đẳng trong D�n Thi�n Ch�a từ khởi-nguy�n được tuyển chọn đến thế đứng đặc-biệt của t�n-hữu trong Sắc-lệnh T�ng-đồ Gi�o D�n của C�ng-đồng Vatican II kh�ng được những người mang t�c-vụ gi�o-huấn v� những người được th�ng chia sứ-mạng tư-tế, vuơng-đế v� ng�n-sứ ng� đến, học hỏi v� thi-h�nh th� c� cần x� cho ra xem do bởi người chăn dắt kh�ng muốn gi�o-d�n trưởng-th�nh hay gi�o-d�n tự thấy kh�ng cần lắng nghe Lời Ch�a qua Hội-th�nh m� chỉ muốn y�n th�n lệ thuộc nơi mục-tử v� h�ng gi�o-sĩ theo n�o trạng sai lạc từ xưa?

H�y nh�n lại thuở qu�-khứ xa-x�i. Từ những giọt m�u thực sự đ� li�n-tục rỉ ra theo từng bước ch�n gian-nan gai g�c tr�n đường rao giảng, đến những d�ng m�u n�ng tu�n tr�o nơi ph�p-trường của những người ti�n-phong đem Tin Mừng đến xứ sở ch�ng ta mới thấy những trang đầu của Lịch-sử Gi�o-hội Việt-Nam hiển-trị nhờ viết bằng m�u c�c đấng bậc như thế đ�. Mới thấy cần x� n�t l�ng ra để thấy Gi�o-hội C�ng-gi�o Việt-Nam hiện nay qu� bạc-bẽo, qu� v�-cảm v� vong-th�n. Mới thấy cho d� c� hơi mỉa-mai nhưng thấm-th�a c�ch suy-luận v� v�-von của linh-mục Nguyễn Ngọc Tỉnh "� C�c th�nh tử đạo, tổ ti�n của ch�ng ta, cũng v� được như những con chim đại b�ng đang ca h�t tung h� trước To� Thi�n Ch�a, nếu từ trời nh�n xuống ch�ng ta, thay v� gặp được những con đại b�ng c�ng n�i c�ng giống, m� c�c ng�i chỉ gặp to�n l� g� m�i mầu hồng, mầu t�m hay mầu đen, th� tội nghiệp cho c�c ng�i v� tội nghiệp cho ch�ng ta biết l� chừng n�o�" (Thắp Một Ngọn Nến cho Th�i H�, trang 20).

Gi�o-d�n Việt-Nam hay gi�o-sĩ Việt-Nam th� vẫn l� người Việt-Nam. Gi�o-hội C�ng-gi�o Việt-Nam vẫn l� một trong c�c th�nh-phần d�n-tộc Việt-Nam, vẫn chung một tổ-quốc cần bảo-vệ, một Qu�-hương cần x�y dựng v� g�n giữ với một cộng-đồng d�n-tộc cần b�n đỡ, thương y�u. Th�nh vậy, từ tận c�ng t�m-thức một người con d�n đất Việt, chẳng lẽ người t�n-hữu C�ng-gi�o kh�ng c� c�i đau chung khi mất nước, kh�ng c� c�i nhục chung khi l�m n�-lệ v� kh�ng c� nỗi cảm-x�c chung trước cảnh đa số anh em đồng b�o đ�i khổ.

Trong tinh-thần chay tịnh v� b�c-�i, ch�ng ta thấy g� v� được g� trong c�i h�o-nho�ng của những lễ hội tưng bừng phải bỏ tiền của ra như nước. Phải chăng ch�ng ta muốn nỗ-lực chứng tỏ cho c�c t�n-gi�o bạn v� khối t�m mươi triệu đồng-b�o tin rằng Gi�o-hội C�ng-gi�o của Đức Ki-t� tại Việt-Nam giầu c�, xa-hoa v� quyền-thế vượt trội hơn hết bằng những c�ng-tr�nh x�y dựng quy-m� như ở N�i C�i chẳng hạn? Phải chăng ch�ng ta tin rằng Đức Mẹ l� người Mẹ kh� ngh�o đ� sinh Ch�a nơi hang lừa lạnh-lẽo lại sẽ sung-sướng v� h�i-l�ng ch�c ph�c cho ch�ng ta khi đem tiền tỷ l�n đổ v�o v�ng đất hoang v� danh Mẹ hay sao? Nhất l� Mẹ c� vui kh�ng khi ch�nh biểu-tượng của Mẹ từng được t�n-k�nh th� bị đập n�t tại Đồng-đinh, tại Con Cu�ng. C�c con c�i của Mẹ người bị đ�nh chết ở Cồn Dầu, kẻ bị h�nh-hung ở nơi kh�c v� bao nhi�u người nữa đ�, đang v� c�n bị khốn-kh� v� giữ đạo Ch�a rồi b�y giờ c�c m�n-đệ của Con Mẹ nhất tề a-t�ng theo một chủ-trương n�o đ� dưới chi�u-b�i v� Mẹ th� tự th�m-t�m mỗi người h�y nghĩ xem l� t�n-k�nh hay lạm-dụng? Trong Tin Mừng theo th�nh M�t-th�u đoạn 7 c�u 16 đ� chẳng ghi lại Lời Ch�a rằng " �Cứ xem họ sinh hoa n�o, th� biết họ l� ai. Ở bụi gai l�m g� c� nho m� h�i? Tr�n c�y găng l�m g� c� vả m� bẻ�" đ� sao?

V� vậy, c� n�n x� l�ng tin m� qu�ng ra cho sự thật được phơi b�y những g� l� � Ch�a v� những g� l� lời dụ-hoặc của thế-gian kh�ng. Việc x�y-dựng v� ph�t-triển Gi�o-hội đ�u phải ở việc x�y-dựng cho nhiều những ng�i nh� thờ xa-xỉ hay những trung-t�m h�nh-hương ở nơi n�y nơi kh�c giữa khi tự do-t�n gi�o kh�ng được t�n-trọng. Gi�m-mục n�y, Tổng-gi�m-mục kia c�n bị o-�p. Linh-mục n�o h�nh-xử theo phẩm-hạnh v� tu-đức ch�nh-trực th� bị cấm-đo�n, bị cầm t�. Gi�o-Hội Việt-Nam hiện nay kh�ng thể gọi l� ph�t-triển khi ở trong t�nh-trạng như Sắc lệnh T�ng Đồ Gi�o D�n, chương II, đoạn 6 đặt vấn-đề: "Ở thời đại ch�ng ta ph�t sinh nhiều vấn đề mới v� nhiều sai lầm trầm trọng đang ho�nh h�nh nhằm khuynh đảo tận gốc t�n gi�o, trật tự lu�n l� v� ch�nh x� hội nh�n loại, n�n Th�nh C�ng Đồng nầy hết l�ng khuy�n nhủ gi�o d�n mỗi người t�y t�i năng v� vốn liếng gi�o l�, phải theo tinh thần của Gi�o Hội m� �n cần chu to�n phận vụ của m�nh trong việc l�m s�ng tỏ, bảo vệ c�c nguy�n tắc Kit� gi�o v� �p dụng đứng đắn những nguy�n tắc đ� v�o những vấn đề của thời đại n�y.

T�m lại, tr�n nền-tảng nh�n-bản của Ki-t� gi�o, cho d� x� cả l�ng lẫn �o m� kh�ng ph�t sinh bởi tấm l�ng từ-�i th� người tin vẫn chưa t�m ra sự thật để giải-tho�t cho nhau khỏi lỗi-lầm như Pascal quan niệm "We know truth not only by reason but also by the heart" ◙