Mặc Giao

Trong thời gian l�m b�o H�a B�nh ở S�i G�n, mỗi ng�y t�i phải viết �t nhất hai b�i: b�i b�nh luận thời cuộc, d�n trong nghề gọi l� b�i "ph�ng" (article de fond hay �ditorial), v� b�i "phiếm" b�n vui với giọng chọc chạch về những người v� việc xảy ra trong ng�y. Với th�i quen, khi bắt đầu viết cho DĐGD, t�i thường viết giọng pha giữa ph�ng v� phiếm. Nhưng từ khi "bị" giao th�m tr�ch nhiệm trong tờ b�o, t�i phải viết ph�ng nhiều hơn phiếm. Đ� l� l� do nhiều khi độc giả đọc b�i của t�i thấy kh� khan v� buồn ngủ.

Sở dĩ t�i phải v� đề l�ng nh�ch như thế v� h�m nay t�i b� đề t�i. Thật ra đề t�i th� nhiều v� số, nhưng chẳng lẽ cứ n�i ho�i chuyện Biển Đ�ng, chuyện c� chết, chuyện "�ng chẳng b� chuộc" Donald Trump v� Hillary Clinton...? Nghe m�i cũng ch�n. V� vậy, t�i xin ph�p qu� vị cho t�i được "phiếm" về một v�i việc kh�ng to cũng kh�ng nhỏ, kh�ng quan trọng cũng kh�ng tầm thường để qu� vị mua vui ch�t đỉnh.

�ng Nguyễn Xu�n Ph�c đ� tuy�n thệ nhậm chức thủ tướng hai lần chỉ c�ch nhau mấy th�ng. Ở những nước d�n chủ, ch�nh phủ c� thể thay đổi từng th�ng, từng ng�y. Nhưng ở nước Việt Nam x� nghĩa, mọi sự đ� được "tiền định" (hiểu tiền l� trước hay tiền l� đ� la cũng được). Tấn tuồng thay đổi c�ng một ch�nh phủ v� bắt tuy�n thệ hai lần trong mấy th�ng chứng tỏ việc vận h�nh trong đảng kh�ng xu�i ch�o m�t m�i. Người được chọn cầm đầu ch�nh phủ kh�ng phải do d�n bầu v� cũng kh�ng phải l� người xuất sắc, xứng đ�ng. Gần một năm qua kh�ng thấy TT Ph�c n�i được c�u n�o cho ra hồn. Chỉ n�i hớ rồi xin lỗi. Cũng kh�ng thấy thủ tướng l�m được việc g� �ch quốc lợi d�n, ngo�i việc đi thăm Hội An, theo sau l� một đo�n xe hơi b�ng lo�ng đ� n�t đường phố cổ, nơi ch�nh quyền đ� cấm xe hơi lưu th�ng để khỏi l�m hư hại di sản văn h�a v� lịch sử của đất nước.

Chuyện �ng thủ tướng l�m le cưỡi một đo�n xe vinh quy (�ng Ph�c qu� Quảng Nam) v� vi phạm luật lệ đ� l�m nhiều người phẫn nộ. �ng thấy kh�ng ổn n�n phải l�n tiếng xin lỗi v� chối tội với l� do kh�ng biết c� đo�n xe theo sau. Chối vậy m� nghe được sao? Mắt �ng đ�u c� đui? V� lẽ n�o �ng kh�ng biết c� những ai th�p t�ng v� đi bằng phương tiện g�. Việc l�m mới nhất của �ng l� bay trực thăng đến Y�n B�i để nghi�ng m�nh trước thi h�i của c�c đồng ch� giết nhau v� tranh ăn, tranh quyền. Nếu phải t�m một danh hiệu đặc trưng cho �ng Ph�c th� đ� l� "thủ tướng của xin lỗi v� ph�ng điếu".

Tướng mạo bề ngo�i cũng quan trọng lắm. N� thể hiện t�m t�nh v� cũng l� yếu tố g�y cảm t�nh với người đối diện. Tổng Thống Ng� Đ�nh Diệm, trước khi bổ nhiệm một nh�n vi�n ngoại giao, thường gọi người đ� v�o dinh để coi v�c d�ng, tướng t�. X�t về tướng mạo, �ng Ph�c kh�ng c� tướng oai của một người l�nh đạo. Những ai cao lớn phương phi th� được cho l� tốt tướng. Người mặt nhỏ nhưng c� đường n�t th� được gọi l� c� "hầu tướng" (tướng khỉ, kh�n ngoan v� th�nh c�ng, như tướng Ng� Quang Trưởng). C�n �ng Ph�c th� vừa thấp, vừa bụng phệ, mặt n�ng n�nh thịt tr�ng như đầu heo luộc. �ng c� tướng lợn ỉ, giống như tướng cậu Kim Ch�nh �n của Bắc H�n. Nếu �ng giỏi giang v� đức độ th� kh�ng ai quan t�m tới ngoại h�nh của �ng. Đằng n�y �ng kh�ng c� t�i v� c� tầm, n�n rất ứng với lời ca dao b�nh d�n

Cũng tội cho �ng v� cho nhiều l�nh tụ cộng sản kh�c. Họ c� được học h�nh đ�ng ho�ng ở trường học v� trường đời đ�u m� kh�n. Họ to�n học những thứ g� đ�u v� kh�n kh�ng giống ai. Sống riết trong rừng, về th�nh th� chạy cho được một tấm bằng loại "thứ nhất chuy�n tu, thứ nh� tại chức", thế n�n mới thiếu kiến thức v� kh�ng biết c�ch ăn n�i, cư xử cho xứng tầm. Cứ coi b� chủ tịch quốc hội Nguyễn thị Kim Ng�n th� biết. Ng�y tuy�n thệ nhậm chức, b� mặc c�i �o cổ v� ngực th�u h�nh hoa hay th� kh�ng ai đo�n ra thứ g�, mầu v�ng kh� ch�i lọi v�...qu� một cục. Khi dự lễ tưởng niệm tử sĩ b� mặc chiếc �o mầu đỏ ch�t trong khi những người kh�c mặc đồ đen. Đi b�n c� với TT Obama, b� đổ cả x� mồi xuống ao "B�c" Hồ, trong khi �ng Obama chỉ thả v�i d�m tượng trưng v� thanh cảnh. Về ngoại h�nh, B� Ng�n được kể l� kh� xinh, d� đ� lớn tuổi. Nhưng liệu người đẹp cựu nữ du k�ch rừng x�u c� xứng đ�ng với c�u ca dao n�y kh�ng?

C�n l�u !

Điều kh�ng hiểu được l� khi n�o những nh� l�nh đạo h�ng tứ trụ triều đ�nh như �ng Nguyễn Xu�n Ph�c v� b� Nguyễn Thị Kim Ng�n đang chơi tr� "con nh�i muốn to bằng con b�" sẽ nổ bể bụng?

Một số bạn kh�ng C�ng Gi�o của t�i, mỗi khi thấy chuyện g� li�n quan đến C�ng Gi�o, cứ t�m lấy t�i m� hỏi. Họ tưởng t�i l� t�n hữu C�ng Gi�o, lại viết b�o, n�n phải biết nhiều về gi�o hội. Thật ra, biết th� cũng biết giới hạn theo nhu cầu viết đ�i hỏi, nhưng biết mọi chuyện một c�ch r�nh mạch, xuy�n suốt, c� thể giải th�ch ngọn ng�nh v� đưa ra kết luận th� t�i xin đầu h�ng. C� y�u cầu Tổng Gi�m Mục Chủ Tịch HĐGM/VN l�m việc n�y chắc ng�i cũng ch�o thua. L� do l� mỗi gi�m mục l� một chủ chăn độc lập, chỉ tu�n theo chỉ thị của T�a Th�nh về việc đạo. Ngo�i ra, th�i độ v� mức độ li�n hệ với nh� cầm quyền th� ho�n to�n tự do, ai muốn l�m g� th� l�m. T�nh li�n đới giữa c�c vị trong Hội Đồng Gi�m Mục chỉ chặt chẽ tr�n văn bản v� m�i miệng. Đừng mong c�c chủ chăn c�ng hiệp th�ng bằng h�nh động để tương trợ nhau khi gặp kh�, n�i chi đến đường lối ch�nh s�ch chung.

T�i kh�ng d�m xuy�n tạc hay n�i m� đ�u nh�. Cứ nh�n sự việc l� thấy. Đức TGM Ng� Quang Kiệt bị tấn c�ng, bị đ�i lột chức v� tống khỏi H� Nội, c� ai b�nh ng�i kh�ng? Địa phận Kontum thời ĐC Ho�ng Đức Oanh c� nhiều nh� thờ v� địa điểm truyền gi�o bị cấm l�m lễ, ngay cả đ�m Gi�ng Sinh, cấm tụ tập cầu nguyện, cấm dậy gi�o l�, thậm ch� c� nh� thờ đ� dựng xong khung sắt rồi m� c�n bị bắt rỡ, HĐGM c� can thiệp với nh� cầm quyền kh�ng, hay để mặc ĐC Oanh xoay sở v� phản đối một m�nh? Mới đ�y nhất, gi�o d�n gi�o phận Vinh c� rất nhiều người l�m nghề đ�nh c�. Họ đ� mất nguồn lợi sinh sống v� biển � nhiễm do sự toa rập đồng l�a giữa nh� cầm quyền với c�ng ty Formosa. Gi�m Mục địa phương đ� l�n tiếng, linh mục đo�n gi�o phận Vinh đ� l�n tiếng, gi�o phận đ� tổ chức nhiều cuộc cứu trợ nạn nh�n, tr�n 30,000 gi�o d�n đ� xuống đường tranh đấu, đ�i hỏi, vậy m� HĐGM/VN vẫn in thin th�t, TGM Chủ Tịch Hội Đồng kh�ng n�i một lời n�o sau thư chung khuy�n gi�o d�n đừng tranh đấu để khỏi vi phạm luật ph�p. Đức Cha Nguyễn Th�i Hợp đ� l�n tiếng với tư c�ch Gi�m Mục Gi�o phận Vinh, kh�ng với tư c�ch Chủ Tịch Ủy Ban C�ng L� v� H�a B�nh của HĐGM/VN. C� phải c�c vi đ� �p dụng nguy�n tắc việc địa phương để địa phương lo, HĐGM l� trung ương, chỉ lo chuyện to�n quốc? Chuyện � nhiễm biển d�i 300 c�y số, ảnh hưởng tớ 5 triệu d�n l� chuyện địa phương hay chuyện to�n quốc? Ch�nh Đức Cha Hợp đ� n�i với ch�ng t�i c�ch đ�y hai th�ng l� HĐGM kh�ng cần l�n tiếng khi t�i hỏi ng�i tại sao HĐGM im lặng về vụ n�y. Thật t�nh t�i kh�ng hiểu nổi.

Nh�n n�i đến chuyện n�y, t�i xin kể t�m tắt cuộc gặp gỡ giữa Đức Cha Nguyễn Th�i Hợp v� ch�ng t�i tại Calgary v�o th�ng 6 vừa qua. Khi được biết Đức Cha Hợp sẽ c� mặt ở th�nh phố t�i đang sinh sống v�o hạ tuần th�ng 6 để chủ lễ phong chức linh mục cho một thầy d�ng Đa Minh VN hải ngoại, ch�ng t�i đ� nhờ Cha Xứ Vũ Quang Cảnh, ch�nh xứ gi�o xứ Vinh Sơn Li�m, sắp xếp cho Ủy Ban Canada Tự Do T�n Gi�o cho VN của ch�ng t�i một cuộc gặp gỡ với Đức Cha để ch�ng t�i trao tiền cứu trợ v� hỏi thăm t�nh h�nh.

Cuộc gặp gỡ đ� diễn ra chiều ng�y 22-6-2016 tại nh� d�ng Đa Minh VN hải ngoại, một cơ sở mới được x�y cất, rộng r�i v� tiện nghi. Ph�i do�n ch�ng t�i c� 6 người, trong đ� 4 người l� th�nh vi�n Ban Điều H�nh của Ủy Ban. Ri�ng vợ chồng t�i đ� quen biết Đức Cha Hợp từ khi ng�i tạm tr� ở Calgary nhiều th�ng trước khi đi Roma dậy học rồi về Việt Nam ở hẳn.

Đức Cha tiếp ch�ng t�i rất vui vẻ, lịch sự, nhưng kh�ng nhận số tiền 1,000 Mỹ kim của Ủy Ban ch�ng t�i tặng để g�p phần gi�p nạn nh�n vụ biển � nhiễm. Ch�ng t�i ngạc nhi�n v� kh�ng hiểu vi sao. Ch�nh Đức Cha đ� phổ biến "Thư K�u Gọi Tương Trợ Nạn Nh�n Thảm Họa M�i trường Biển" ng�y 27-5-2016 (DĐGD số 176 đăng nguy�n văn), trong đ� ghi r� cả địa chỉ v� số trương mục nhận tiền của Đức Cha ở Vinh. Đức Cha n�i l� gi�o phận Vinh của ng�i đ� nhận được nhiều tiền cứu trợ rồi, n�n gửi số tiền n�y cho tổng gi�o phận Huế v� biển ở Quảng Trị v� Thừa Thi�n cũng bị � nhiễm đến tận Lăng C�. Ch�ng t�i nhờ Đức Cha chuyển số tiền n�y cho Đức TGM Huế, ng�i cũng từ chối. C� lẽ ng�i kh�ng muốn d�nh đến tiền của Ủy Ban Canada Tự Do T�n Gi�o cho VN, v� chỉ cần nghe c�i t�n n�y l� đ� thấy m�i ch�nh trị v� mục ti�u tranh đấu của Ủy Ban rồi. D�nh v� l� phiền phức lắm! Trước đ�y, ch�ng t�i đ� gửi tiền về cho Đức Cha đ�i ba lần để gi�p c�c nạn nh�n bị đ�nh đập v� bắt oan. Ng�i vẫn nhận. Những lần đ� ch�ng t�i kh�ng nh�n danh Ủy Ban.

Về t�nh trạng của nạn nh�n biển � nhiễm, Đức Cha Hợp cho biết mối lo nhất l� việc m�i sinh bị nhiễm đ�c l�u d�i về sau. C�n b�y giờ t�nh trạng của d�n ch�ng cũng kh�ng đến nỗi n�o. Nh� nước cũng lo cứu trợ nạn nh�n. Cơ quan Caritas (B�c �i C�ng Gi�o) của HĐGM/VN đ� mở lạc quy�n "on line" để c� tiền gi�p nạn nh�n. D�n đ�nh c� gần bờ chịu ảnh hưởng nặng. Những người đ�nh c� xa bờ vẫn tiếp tục h�nh nghề. Điều phải nh�n nhận l� m�m cơm của người VN b�y giờ kh�ng c�n trong l�nh. Thịt c�, rau quả hầu hết c� chất h�a học. Đổ hết tội cho Trung Quốc v� nh� nước th� cũng hơi qu� đ�ng. Phần lớn hậu quả l� ch�nh l�ng tham của d�n m�nh. V� lợi nhuận ri�ng, họ kh�ng nghĩ tới sự độc hại m� những người ti�u thụ phải chịu.

Về phần HĐGM, theo Đức Cha Hợp, Hội Đồng đ�u cần l�n tiếng về vụ c� chết, biển � nhiễm (để trả lời c�u hỏi của ch�ng t�i). C�c gi�m mục gặp nhiều kh� khăn n�n phải kh�o l�o h�nh xử. Nhiều chuyện kh�ng n�i ra được, cũng kh�ng cần n�i, chỉ l�m một c�ch �m thầm. V� thế, Hội Đồng bị nhiều người chỉ tr�ch, nhất l� từ hải ngoại, c� cả b�o C�ng Gi�o v� những tr� thức C�ng Gi�o "chỉ tr�ch HĐGM v� chỉ tr�ch cả c� nh�n t�i một c�ch thiếu c�ng bằng".

Nghe Đức Cha n�i vậy, t�i chợt nghĩ, ở hải ngoại, b�o C�ng Gi�o d�m "vuốt r�u h�m" chỉ c� Diễn Đ�n Gi�o D�n, v� trong số những người viết d�m ph� b�nh c�c chủ chăn VN c� những th�n hữu của t�i, v� dĩ nhi�n c� cả t�i. C� phải đ� cũng th�m một l� do để Đức Cha Hợp kh�ng nhận tiền từ tay một th�nh vi�n của DĐGD, d� những nạn nh�n con chi�n của ng�i rất cần được gi�p đỡ? C�ng bằng m� n�i, khi ch�ng t�i thấy c� những lời n�i v� việc l�m của một số chủ chăn kh�ng th�ch hợp hay c� thể g�y nguy hại, ch�ng t�i thẳng thắn l�n tiếng nhưng kh�ng ph� hoại. Ch�ng t�i đ� nhiều lần c�ng khai bầy tỏ sự kh�ng đồng � với một số b�i viết hay ph�t biểu của Đức Cha Hợp, nhưng ch�ng t�i cũng đ� nhiều lần đăng những b�i phỏng vấn, thư chung, b�i viết của Đức Cha với những lời b�nh luận rất t�ch cực. Ch�ng t�i lu�n cố gắng giữ th�i độ c�ng bằng, kh�ng thi�n lệch, kh�ng định kiến. C� lẽ Đức Cha chưa hiểu hết thiện � của ch�ng t�i.

Trong cuộc gặp gỡ n�y, t�i cũng đ� tr�nh bầy quan điểm của ph�i đo�n v� của t�i sau khi nghe Đức Cha n�i:

1 - Ch�ng t�i coi trọng c�c chủ chăn về tinh thần v� thi�ng li�ng. Nhưng về phương diện con người, kh�ng thể c� sự đồng thuận tuyệt đối, nhất l� khi li�n quan đến c�c vấn đề ch�nh trị v� x� hội. Mỗi người mỗi chọn lựa. Mỗi người mỗi lập trường. D� gi�o d�n ch�ng t�i c� quyền l�n tiếng trong Gi�o Hội, nhưng khi gi�o d�n kh�ng đồng � với chủ chăn th� vấn đề trở th�nh lớn chuyện v� c� sự lẫn lộn ranh giới giữa việc đạo v� việc đời.

2 - Ch�ng t�i quan niệm HĐGM/VN l� đại diện cho lương t�m C�ng Gi�o VN. Gi�o d�n tr�ng đợi ở Hội Đồng, kh�ng phải nhờ Hội Đồng lật đổ chế độ, nhưng l�n tiếng tố c�o những bất c�ng, sai lầm, đ�i hỏi sự thật, c�ng l�, quyền của d�n, của Đất Nước, của Gi�o Hội. Đ� l� hướng dẫn tinh thần. Việc c�n lại để gi�o d�n c�ng d�n lo.

3 - Những tệ trạng tham nhũng, hủy hoại lu�n l� v� t�nh người do nh� cầm quyền g�y ra. D�n v� ngh�o v� thiếu hiểu biết n�n l�m theo. Như vậy tr�ch nhiệm l� của nh� cầm quyền. Nếu quyết t�m v� trong sạch, nh� cầm quyền c� thể kiểm so�t v� ngăn cấm việc d�ng h�a chất trong thực phẩm, kh�ng để xảy ra thảm họa biển bị l�m độc.

Chuyện giữa Đức Cha với ch�ng t�i trong cuộc gặp gỡ phải kể nhiều hơn mới hết. T�i xin tạm kết luận l� ch�ng t�i đ� trao đổi quan điểm một c�ch th�n mật, h�a nh� v� lịch sự, nhưng hai b�n chưa thực sự th�ng cảm nhau, lập trường chưa gần nhau. Điểm t�ch cực l� c� gặp gỡ v� đối thoại, d� t�i kh�ng thoải m�i khi nghe những sự kiện được đưa ra nhằm giảm bớt sự trầm trọng của t�nh h�nh, giảm bớt tr�ch nhiệm của nh� cầm quyền v� của HĐGM.

Th� thật, cho đến l�c n�y, t�i vẫn chưa thực sự hiểu:

- V� sao Đức Cha Nguyễn Th�i Hợp từ chối sự đ�ng g�p cứu trợ của ch�ng t�i, trong khi nạn nh�n gi�o d�n của Đức Cha đang trong t�nh trạng rất cần, "miếng khi đ�i, g�i khi no"?

- Tại sao những cuộc biểu t�nh phản đối chỉ xảy ra với gi�o d�n của gi�o phận Vinh? Tại sao kh�ng c� những nạn nh�n kh�ng C�ng Gi�o tham gia? Tại sao kh�ng xảy ra ở chỗ kh�c?

- Những cuộc biểu t�nh n�y tự ph�t, ngo�i sự dự liệu của ch�nh quyền v� gi�o quyền, hay c� sự t�nh to�n cho "xả x�-bắp" trong khả năng kiểm so�t của lực lượng c�ng an v� t�a gi�m mục X� Đo�i?

C� nhiều điều t�i kh�ng biết, nhưng t�i vẫn hy vọng cuộc tranh đấu của nh�n d�n Nghệ An, H� Tĩnh l� tự ph�t, v� c�c nơi kh�c sẽ bắt chước l�m theo.◙