Gần đ�y, c� ba động th�i trong Gi�o Hội c�ng gi�o tại Việt Nam tạo sự ch� �. Xem ra ch�ng c� li�n hệ với nhau, nhưng � nghĩa của ch�ng th� c�n cần phải l�m s�ng tỏ.

Thứ nhất l� việc nh� nước b�n cho gi�m mục gi�o phận Xu�n Lộc Nguyễn Chu Trinh một khu đất c� t�n l� n�i C�i. N�i C�i l� một địa danh thuộc xứ Dốc Mơ, nằm gần hồ Trị An, c�ch quốc lộ số 20 S�i-g�n đi Đạ-lạt chừng 800 m�t, rộng khoảng 45 mẫu t�y; ngo�i ra, theo gi�m mục Trinh, ch�nh quyền c�n cấp th�m cho gi�o phận 13,5 mẫu ở đ� để x�y dựng c�c c�ng tr�nh. Ng�y 18.09.2015 Xu�n Lộc đ� khởi c�ng kế hoạch biến nơi n�y th�nh một "trung T�m H�nh Hương Đức Mẹ N�i C�i".

Tại sao c� chuyện n�i C�i v� n�i C�i để l�m g�?

Sự kiện thứ hai l� văn thư ng�y 30.04.2016 của tổng gi�m mục B�i Văn Đọc nh�n danh Chủ Tịch Hội Đồng Gi�m Mục Việt Nam gởi t�n hữu c�ng gi�o về vụ nhiễm độc bờ biển miền trung việt nam, khiến mọi lo�i hải sản trong v�ng bị tận diệt v� nhiều triệu người d�n l�m v�o cảnh khốn c�ng cả về vật chất lẫn tinh thần. Một văn thư viết ra sau khi biến cố � nhiễm đ� ch�nh thức xẩy ra một th�ng v� ch�nh quyền th� đang t�m mọi c�ch để che đậy sự việc; thư n�i l�n phần n�o sự dửng dưng của người viết trước nỗi đau của đồng loại.

Do đ�u TGM Đọc an t�m viết một văn thư như thế?

Kh�ng l�u sau văn thư lạ của Chủ Tịch HĐGMVN, lại th�m hai văn thư lạ của t�n gi�m mục Xu�n Lộc l� Đinh Đức Đạo v� của hai gi�m mục B� Rịa, một gi�o phận vừa tho�t thai từ gi�o phận Xu�n Lộc, l� Nguyễn Văn Tr�m v� Nguyễn Hồng Sơn. C�c vị n�y cổ v� gi�o d�n trong gi�o phận "t�ch cực tham gia việc bầu cử, xem x�t chọn lựa những đại biểu c� phẩm chất đạo đức, c� tr�nh độ, năng lực phục vụ lợi �ch của nh�n d�n". Đ� l� đợt bầu cử Quốc Hội do đảng cộng sản đạo diễn ng�y 22.05.2016. Một văn thư ra mắt ch�nh quyền của c�c t�n gi�m mục, v� đức cha Đạo ngay trước đ� vừa được nh� nước cho ph�p l�m gi�m mục ch�nh to�, c�n hai GM Tr�m v� Sơn được l�nh đạo một gi�o phận mới. Dư luận cho rằng, đ� l� lời c�m ơn đảng v� nh� nước "đ� tạo điều kiện thuận lợi" (văn thư ng�y 29.06.2016 của tổng gi�o phận Tp. Hồ Ch� Minh th�ng b�o lễ phong chức cho tổng gi�m mục phụ t� Đỗ Mạnh H�ng) cho m�nh. Lời h� h�o bầu cử tr�n đ�y của c�c gi�m mục sẽ l� chuyện b�nh thường trong một đất nước tự do d�n chủ. Nhưng trong ho�n cảnh hiện tại ở Việt Nam, thử hỏi thực chất của việc bầu cử l� g�? Quốc Hội l� của ai? đại biểu của n� l� ai, đại diện cho ai? Người thất học cũng dư hiểu được thực tế đ�, n�i g� tới c�c vị gi�o sĩ học rộng hiểu xa.

Với đức cha Đạo, phải chăng �ng muốn d�ng l� thư để gi�n tiếp c�m ơn đảng v� ch�nh phủ đ� tạo điều kiện cho �ng từ hải ngoại được về nước dạy học, rồi được l�m gi�m mục, rồi được mở Học Viện Thần Học, rồi được cả một n�i C�i? Như vậy ơn đảng v� nh� nước đối với �ng to lắm. Nhưng nh� nước đ� chẳng đương kh�ng th�nh t�m v� ngớ ngẩn ban ưu đ�i. Họ cũng c� lợi kh�ng k�m (nếu kh�ng n�i nhiều hơn) trong cuộc t�nh to�n n�y. Lợi trước mắt thế giới tự do d�n chủ; lợi trước mắt gi�o triều r�ma, lợi trước mắt tập thể c�ng gi�o việt nam. "Th�i đời" (chữ của hồng y Mẫn) c� qua c� lại n�y l� chuyện đương nhi�n phải hiểu, hai b�n chẳng cần phải c�ng khai n�i ra. Thế nhưng tại sao đức cha Đạo lại liều m�nh ra một văn thư để đời như thế? C� c�i g� đ�ng sau nữa kh�ng? Thật ra, nếu muốn đền ơn đ�p nghĩa, c�ch đẹp l�ng đảng v� nh� nước nhất, l� si�ng năng h� h�o việc đạo, nay x�y nh� thờ n�y, mai tổ chức cuộc kiệu kia, mốt h�nh hương n�i C�i, khuy�n nhủ t�n hữu đ�m ng�y sốt sắng kinh hạt, đừng đụng g� tới chuyện đất nước, x� hội, cộng đồng...

Thư h� h�o bầu cử của hai đức cha B� Rịa c� lẽ �t mang t�nh đền ơn đ�p nghĩa theo ch�n gi�o phận mẹ cho bằng sự đồng cảm v� đồng h�nh về một kế hoạch khả nghi li�n quan tới n�i C�i: Chấp nhận n�n thở qua s�ng để mong nhận được củ c�-rốt? C�-rốt n�o? C�u hỏi n�y dẫn về c�u hỏi đầu ti�n: N�i C�i để l�m g�?

Trong ng�y "đại lễ" khởi c�ng "ho�nh tr�ng" n�i C�i với đủ hồng y, gi�m mục, đại diện đảng v� nh� nước c�ng với h�ng trăm ng�n t�n hữu, tổng gi�m mục Đọc c� n�i xa gần: Địa điểm n�y thuận lợi cho việc tiếp đ�n, nếu đức Th�nh Cha Phanxic� sang thăm Việt Nam v�o năm 2017; đ�y l� chỗ c� thể chứa được đ�ng đảo người tham dự.

�ng n�i ra một ước mơ tự ph�t hay một kế hoạch đ� nu�i sẵn?

Tại sao trong l�c đảng t�m c�ch gi�nh chiếm đất của nh� chung v� d�ng tu ở H� Nội, ở Huế, b�n r�t đất La-vang v� khắp nơi, th� đảng lại đại lượng ban cho Xu�n Lộc cả một v�ng đất m�nh m�ng? Phải chăng đảng muốn d�ng chi�u n�y để nhử c�c nơi kh�c: H�y hợp t�c, tốt đời đẹp đạo như đ�y th� ta cũng sẽ ban cho c�c ngươi như thế? Đ�y vốn l� chiến thuật cố hữu của đảng; n� c� thể đ�ng, nhưng chỉ một phần nhỏ.

Tại sao chỉ l� chuyện của một gi�o phận m� lại c� một cuộc ra qu�n h�ng hậu với h�ng trăm ng�n người v� đầy đủ b� quan t�m đỏ như thế? Hỏi một vị lớn ở S�i-g�n, th� được trả lời: C� g� đ�u, Xu�n Lộc lợi dụng việc c�c gi�m mục về họp HĐGMVN tại đ� rồi k�o c�c ổng ra. Kh�ng đơn giản như vậy.

Rồi l� chuyến viếng thăm của hồng i Reinhard Marx, chủ tịch HĐGM Đức, tại Việt Nam từ ng�y 8 tới 17 th�ng 1 năm 2016. �ng cho hay, �ng tới VN do lời mời của Gi�o Hội tại đ�y, nhưng cũng đ� c� những buổi gặp gỡ với nhiều đại diện ch�nh quyền th�ng qua Mặt Trận Tổ Quốc, Uỷ Ban Văn Ho� của Quốc Hội, Ban T�n Gi�o Ch�nh Phủ� Tr�n b�nh diện ch�nh trị ngoại giao, kh� t�ch rời được những gặp gỡ tư v� c�ng. Ai cũng biết, hồng i Marx l� một trong số ch�n vị hồng y cố vấn (ở Đức gọi l� nh�m K9; K= Kardinal) của gi�o t�ng Phan-sinh. �ng tới trong l�c đảng cộng sản đang đ�nh đấm nhau kịch liệt, t�nh h�nh rối rắm v� những cuộc chia ghế v� chia nguồn lợi chưa xong. Dư luận cho hay, đ�y l� chuyến đi mở đường, v� hồng i quốc vụ khanh Pietro Paronin sẽ tới sau đ� v�o dịp Phục Sinh, để hoạch định cho chuyến viếng thăm dự tr� sang năm của Gi�o T�ng! Thực hư đ�u kh�ng biết. Chỉ biết cho tới nay Quốc Vụ Khanh kh�ng /chưa tới VN. Nhưng nếu chỉ l� chuyện thu xếp lịch tr�nh m� th�i, th� cần g� phải Quốc Vụ Khanh, v� đ� c� đại diện kh�ng thường tr� Leopoldo Girelli rồi m�? Quốc Vụ Khanh tới l� phải c� chuyện g� quan trọng hơn, chẳng hạn như k� kết chuyện bang giao!

Phải chăng đ� c� một kế hoạch �m thầm (hay một sự hứa hẹn) giữa đảng cộng sản v� một v�i gi�m mục việt nam, cụ thể l� với tổng gi�m mục B�i Văn Đọc với tư c�ch l� Chủ Tịch HĐGMVN: C�c cụ h�y hợp t�c với ch�ng t�i, h�y ủng hộ ch�ng t�i, th� ch�ng t�i sẽ cho cụ Phan sang, sẽ bang giao? Trước mắt, ch�t l�ng l�m tin, ch�ng t�i cho c�c cụ n�i C�i để chuẩn bị chỗ đ�n tiếp; ch�ng t�i kh�ng muốn cụ Phan tới những v�ng nhạy cảm v� kh� bảo như H� Nội hay La-vang! Ở đ�y phải n�i l� giữa cộng sản v� một v�i gi�m mục, chứ kh�ng phải của HĐGMVN, v� đa số c�c gi�m mục đ� tỏ ra ngỡ ng�ng trước những việc l�m của TGM Đọc.

C� chấp nhận giả thuyết tr�n đ�y, ta mới l� giải được những bước đi lạ của TGM Tp. Hồ Ch� Minh.

Sự việc khởi đầu c�ng khai v�o th�ng 6 năm 2009 trong nh� thờ th�nh Phao-l� ngoại th�nh ở Roma. Qua b�i giảng trong một th�nh lễ tại đ�y gi�m mục Đọc � khi đ� c�n l� gi�m mục của Mĩ Tho, nhưng ảnh hưởng của c�i gọi l� "Ban tam ca �o t�m" hay "Nh�m Đ�-lạt" của �ng rất lớn � tuy�n bố: "Ai kh�ng th�ch cộng sản th� đừng y�u cầu ch�ng t�i kh�ch b�c họ." Tuy�n bố n�y đ�nh ra một t�n hiệu: Ch�ng t�i đ� c� một ch�nh s�ch kh�c, một đường lối kh�c!

Năm 2009 cũng l� thời k� cao điểm của vụ Th�i H� v� TGM H� Nội Ng� Quang Kiệt. (Phần n�y để hiểu r� hơn, đọc: Một Trang Sử Buồn � trang 541 tới 646 trong C�ng Gi�o Việt Nam. Từ To� Kh�m Sứ - Th�i H� Đến Mỹ Y�n. Nguyệt San DĐGD, Cali, 2015) Nguyễn Thế Thảo với ch�nh quyền H� Nội đang l�m mọi c�ch để tống xuất đức cha Kiệt đi khỏi th�nh phố. Kế hoạch của thế quyền được sự tiếp tay của gi�o quyền qua Nh�m Đ�-lạt c�ng với đức �ng Cao Minh Dung tại Vatican. Nh�m n�y đề ra một kế hoạch nh�n sự "hậu chiến", đưa (c�i gọi l�) bồ c�u thay (c�i gọi l�) c�c diều h�u; cụ thể loại đức cha Kiệt để đưa cụ Nguyễn Văn Nhơn ra nắm TGP H� Nội, gi�m mục B�i Văn Đọc sẽ về nắm TGP tp. Hồ Ch� Minh v� gi�m mục V� Đức Minh ra thống l�nh TGP Huế. Cả ba "bồ c�u" đều xuất th�n từ Đ�-lạt, nơi to� gi�m mục được nh� nước cấp đất � hề để x�y cất những c�ng tr�nh ho�nh tr�ng. Kh�ng ngờ việc đưa đức cha Nhơn ra H� Nội đ� gặp sự chống đối mạnh mẽ của t�n hữu tại đ�y. Cơn giận đổ ập xuống tr�n đầu đức �ng Dung. V� thế kế hoạch nh�n sự chỉ th�nh sự được hai phần ba: gi�m mục Đọc về tp. Hồ Ch� Minh, gi�m mục Nhơn ra H� Nội; gi�m mục Minh bị b�t lối. V� ch�nh s�ch hợp t�c "tốt đời đẹp đạo" của Nh�m cũng chỉ xuất hiện ở S�i-g�n m� th�i.

Ng�y 9.11.2014 đức cha Đọc nh�n danh Chủ Tịch HĐGMVN k� với �ng Đinh La Thăng, Bộ Trưởng Bộ Giao Th�ng Vận Tải một chương tr�nh phối hợp tuy�n truyền v� vận động c�c chức sắc, tu sĩ, t�n đồ c�ng gi�o tham gia bảo đảm trật tự v� an to�n giao th�ng. Văn bản đề ra c�c c�ng t�c cho HĐGMVN: Phổ biến đến c�c gi�o phận, tổ chức tập huấn, chỉ đạo x�y dựng m� h�nh "Chức sắc, tu sĩ, t�n đồ C�ng gi�o tham gia đảm bảo an to�n giao th�ng", tổ chức c�c chiến dịch tuy�n tuyền theo đề nghị của Ủy ban An To�n Giao th�ng Quốc gia; đưa nội dung an to�n giao th�ng v�o c�c b�i giảng th�nh lễ của c�c linh mục v� vận động c�c gia đ�nh c�ng gi�o hiến đất, g�p c�ng, g�p của để duy tu, bảo dưỡng, x�y dựng mới đường giao th�ng... Việc tổ chức tuy�n truyền vận động sẽ được nh� nước trả chi ph�!

Bản văn sau đ� rơi ngay v�o qu�n l�ng. Những nụ cười rạng rỡ của hai đối t�c vị vọng qua h�nh chụp để tr�nh c�ng ch�ng sau khi k� cũng sớm tắt. L� v� c� gi�m mục n�o được gi�m mục Đọc trao đổi � kiến trước đ�u.

Rồi văn thư ng�y 30.04.2016 li�n quan tới việc � nhiễm biển miền Trung � một văn thư t�m c�ch đ�nh trống lảng, muốn đứng về ph�a ch�nh quyền để răn đe t�n hữu � đ� g�y hoang mang v� thất vọng nơi mọi người. Thư n�y TGM k� với tư c�ch Chủ Tịch HĐGMVN, nhưng cũng đ� chẳng tham khảo g� với c�c vị trong Uỷ Ban Thường Vụ.

Chủ tịch HĐGM được hiểu như l� một ph�t ng�n vi�n ch�nh thức của HĐGM, người đại diện cho cả gi�o hội tại địa phương. Trước một biến cố quan trọng li�n quan tới gi�o hội ho�n vũ v� địa phương cũng như tới đất nước người ph�t ng�n cần n�i l�n quan điểm của m�nh, thường cũng được hiểu l� tiếng n�i chung của cả tập thể t�n hữu. �ng c� thể ph�t biểu qua h�nh thức v�i c�u phỏng vấn hay một bản nhận định c� nh�n ngắn, hoặc trong trường hợp nghi�m trọng, qua một văn thư ch�nh thức. Trường hợp ra văn thư ch�nh thức, đương nhi�n �ng phải hội � trước �t nhất với Ban Thường Vụ. Nhưng "Ng�i vẫn l�m thế, c� hỏi ai đ�u!" Hẳn đức cha Đọc dư biết nguy�n tắc tối thiểu đ�, nhưng �ng vẫn kh�ng l�m; v� c� hỏi, sợ cũng chẳng ai đồng � với m�nh. �ng cần việc "đ�ng quy tr�nh" (của �ng), hơn l� sự hữu hiệu.

Trước khi trở lại Đức, hồng i Marx gh� thăm gi�o phận S�i-g�n. �ng gặp gỡ trao đổi với vị Tổng Gi�m Mục sở tại v� c�c chức sắc to� tổng. Sau đ� �ng tới thăm c�c nữ tu ở Thủ Thi�m, nơi ch�nh quyền đang �p lực nặng nề đuổi nh� D�ng đi. Trong chuyến thăm n�y đ� kh�ng c� mặt của đức cha Đọc cũng như c�c chức sắc của to� tổng!

Tất cả những sự kiện tr�n n�i l�n c�i ch�nh s�ch kh�c, c�i đường lối kh�c của đức cha Đọc � một đường lối c� thể gọi l� "hợp t�c to�n diện", "tốt đời đẹp đạo" của �ng đối với ch�nh quyền cộng sản.

Đấy hẳn kh�ng phải l� một h�nh động n�n thở qua s�ng.

Đ� phải chăng l� một sự th�nh t�m hợp t�c, chấp nhận thiệt th�i để mong được c�-rốt?

Hay v� �ng thật l�ng tin v�o thể chế v� những con người l�nh đạo hiện nay, coi đ� l� con đường tương lai th�ch hợp cho Đất Nước v� D�n Tộc việt nam?

N�y Đức Cha, ng�i đang đi đ�u đ�?

Hồ Sơ Ph�-r�, một ẩn thư (Apokryp) xuất hiện v�o thế kỉ thứ 2, kể: Giữa cơn bắt đạo đi�n cuồng của Roma, Ph�-r� đang t�m c�ch tho�t th�n khỏi th�nh phố. Đang tr�n đường trốn chạy th� gặp đức Ki-t� ngược hướng đi tới. �ng hỏi: Quo vadis, Domine? Thầy đi đ�u đ�? Đức Ki-t� trả lời: Thầy trở lại Roma, để chịu đ�ng đinh một lần nữa. Nghe vậy, Ph�-r� quay lại về th�nh. V� �ng đ� bị bắt v� đ� tử v� đạo.

Xem ra người xưa dễ hiểu hơn người nay.◙