Từ Một Tấm L�ng

Phạm Minh-T�m

V�o ng�y 04-9-2016 vừa qua, Hội-th�nh C�ng-gi�o ho�n-vũ đ� ghi th�m t�n Mẹ T�-r�-xa Calcutta v�o sổ c�c th�nh. Đ�y l� một vị th�nh gần-gũi với ch�ng ta nhất bằng cả chiều d�i cuộc sống một đời người l�m chứng-nh�n cụ-thể ngay trước mắt ch�ng ta; để cả thế-giới kh�ng c�n c� bất cứ sự g� phải ho�i-nghi.

Th�i quen của đa-số người C�ng-gi�o khi n�i về c�c vị th�nh th� thường chỉ gom gọn trong một khu�n mẫu "sống đạo-đức v� th�nh-thiện" l� đủ. Song đạo-đức ra sao v� th�nh-thiện lẽ n�o th� vẫn chỉ mơ-mơ hồ-hồ hơn l� vẽ ra được từng n�t r�-r�ng, ch�nh-x�c trong c�c giới-hạn của đời sống con người. H�nh ảnh một gi�o-sĩ, một nữ-tu hay một con người n�o kh�c khi tận-tuỵ trong c�c c�ng việc m� người đời hay gọi chung chung l� từ-thiện, l� b�c-�i th� cũng kh�ng phải l� hiếm-hoi g�, song n�n th�nh th� lại chỉ c� Mẹ T�-r�-xa Calcutta. N�n th�nh v� đ� cụ-thể ho� về gi�-trị v� � nghĩa của những chữ "từ-thiện" v� "b�c-�i". Những chữ n�y nơi Mẹ T�-r�-xa đ� ra ngo�i khu�n mẫu chung của t�nh-cảm tội nghiệp hay ch�t từ-t�m để x�t thương những người bất-hạnh m� v� ch�ng đ� được thăng-hoa trong c�i t�m-linh s�u thẳm của con người. L� tinh-thần nh�n-bản m� Thi�n Ch�a đ� muốn anh em Người c� từ khi con người được n�ng l�n bằng tương-quan huynh-đệ th�n-t�nh.

Khi Mẹ T�-r�-xa chọn hướng đời của một nữ thừa-sai đến với đ�m d�n c�ng-đinh bị x�-hội bỏ ra b�n lề, bị khinh rẻ như những kẻ h�n-hạ, th� kh�ng đơn-giản l� đi l�m từ-thiện, l� l�m ph�c nghĩa l� l�m lấy ph�c cho m�nh. Mẹ đ� kh�ng ngần ngại c�i m�nh xuống những th�n-phận khốn-khổ cả một kiếp để n�ng họ l�n đ�ng th�n-phận một thụ-tạo c� chung nguồn ph�c lộc của Trời Cao nhưng lại bị ch�nh "t�nh người" ngược đ�i. Mẹ T�-r�-xa đ� thay Đức Ki-t� đền b� cho họ những th�ng ng�y c�n lại được sống đ�ng nh�n-phẩm; được thương y�u v� được chăm s�c theo nhu-cầu căn-bản của con người trong ngh�o h�n, đ�i khổ v� bệnh tật.

Th�nh-đức của Mẹ đ� thể-hiện khi Mẹ quyết-định gi�-từ Tu-hội Loreto qu�-ph�i để từ ng�y 17-8-1948, bắt đầu thay v�o bằng bộ "sari" trắng viền xanh l�n đường đi t�m c�c anh em ngh�o của m�nh như Ch�a đi t�m con chi�n bị bỏ rơi. Rồi hơn hai năm sau, phương-ch�m của Mẹ đ� th�nh th�nh-chức cho một số t�m-hồn đồng-điệu. Những tr�i tim đong đầy y�u thương v� những b�n tay tận t�nh phục-vụ (Hearts to love, hands to serve) c�ng ng�y c�ng đ�ng số sau ng�y 7-10-1950 Mẹ T�-r�-xa ch�nh-thức lập d�ng mang t�n c�c Nữ-tu Thừa-sai B�c-�i tại Tổng-gi�o-phận Calcutta. 

Cũng mới đ�y, một e-mail của người mang t�n Hải Đăng tr�n trang mạng C�ng Gi�o Việt-Nam đ� từ kinh-nghiệm bản-th�n để trao đổi với bạn b� về hiện-trạng th�-thảm của bệnh-nh�n ngoại-tr� của c�c bệnh-viện ngay tại S�i-g�n. Xin ph�p anh Hải Đăng được tr�ch ra đ�y những điều anh cho biết để được rộng đường dư-luận.� Như vậy em mới hiểu ra rằng, ngo�i người bệnh nội tr�, lại c�n một "giai cấp" bệnh nh�n rất mới tại Việt-Nam nữa, đ� l� bệnh nh�n ngoại tr�, nhưng họ vẫn nằm vật vã trong c�c h�nh lang, cầu thang, lối đi b�n ngo�i của c�c bệnh-viện. V� họ ở dưới qu�, hoặc từ c�c tỉnh th�nh nhỏ kh�ng c� phương tiện chữa trị, nhất l� bệnh ung thư, họ phải điều trị mỗi ng�y nhưng lại kh�ng đủ chỗ nằm trong bệnh viện, v� sau đ� kh�ng thể t�m chỗ trọ b�n ngủ đại "bất hợp lệ" trong bất cứ chỗ n�o của bệnh-viện. Họ phải ho� trị hoặc xạ trị, hoặc cả hai, c� người �t l� một th�ng, c� khi ba bốn th�ng... Kh�ng biết c� gi�o xứ n�o, d�ng tu n�o d�m cho họ ngụ nhờ qua đ�m kh�ng? Kh�ng biết c� hội đo�n n�o, kể cả hội đo�n L�ng Ch�a Thương X�t nấu cơm đem cho họ ăn kh�ng, v� hiện nay em thấy r� chỉ c� NH� CH�A hoặc Phật tử l� đem ph�t cơm chay trong một v�i bệnh viện. Người nh� bệnh nh�n nhắc nhở nhau rằng sau khi xin cơm từ thiện (cơm chay) th� phải mua th�m thịt c� cho người bệnh ăn để m� c� đủ sức chống chọi với bệnh v� việc ho� trị hay xạ trị. C� nh� thờ n�o d�m nấu cơm thịt cho người ta ăn kh�ng, Saigon �t nhất đ� c� 2 ng�i "đại th�nh đường" mới x�y, trị gi� khoảng 30 tỷ, Văn ph�ng Hội Đồng Gi�m Mục Việt-Nam x�y 70 tỷ, Đại Chủng Viện Saigon tr�n 100 tỷ,...,  N�i C�i c� đổ v�o đấy ng�n tỷ th� cũng chưa ăn thua g� đ�u..., nhưng c�c Ng�i cũng chẳng sợ hết tiền đ�u, c� chăng l� v� th�ch th� l�m, kh�ng th�ch th� vờ đi m� th�i, cứ y�n t�m. Ai d�m bảo Gi�o Hội Việt-Nam ngh�o?...

Trong số c�c h�nh ảnh về ng�y Lễ Phong-th�nh của Mẹ T�-r�-xa Calcutta tại Quảng-trường Th�nh Ph�r� được đăng l�n c�c trang mạng C�ng-gi�o Việt-Nam, người ta cũng gặp bức h�nh chụp s�u gi�m-mục Việt-Nam chịu kh� lặn-lội đi tham-dự. Người viết d�ng chữ "lặn lội" cho ph�-hợp với hiện-trạng x�-hội Việt-Nam hiện nay. Với c�c đi�̀u-kiện sống hạn-hẹp của tuyệt-đại đa-số d�n t�nh; với t�nh cảnh của c�c th�nh-phần d�n Ch�a c�n lại sau một thập-ni�n s�ng gi� tại cả ba miền Bắc, Trung, Nam, từ 2006 đến 2016, m� nặng nhất l� Gi�o-phận Vinh; với gi�o-xứ Đ�ng-y�n bị xo� sổ từ một thời l� nạn nh�n do những quyết-định sai lầm của một số người trong tr�ch-nhiệm li�n-hệ; với d�ng Ca-m�-l� H�-nội, d�ng Mến-Th�nh-gi� Thủ-thi�m. Với ch�a Li�n Tr� vừa bị ph� tan th�nh b�nh-địa v� nhất l� với c�c v�ng đang trực-tiếp g�nh chịu thảm-họa m�i-trường, sau vụ Formosa� Người d�n quanh v�ng Vũng �ng, gi�o-d�n Đ�ng-y�n v� rất nhiều người d�n đang thiếu cả những nhu-cầu căn-bản tối-thiểu như ch�n cơm, manh �o, vi�n thuốc sẽ rất cần sự chia cơm sẻ �o, cần c� những l� l�nh đ�m l� r�ch. Th�nh vậy, cứ theo sự thường trong bối-cảnh chung qu� nhiều kh�-khăn như vậy th� những người trong tinh-thần li�n-đới cũng bị chật-vật l�y, cũng bị ho�n-cảnh chung chi-phối�. sẽ kh�ng b�nh ch�n như vại, lại c�ng kh�ng c� điều-kiện để thong-dong ngoạn cảnh như những kẻ nh�n-du v� thưởng v� phạt.

Mới đ�y, thi�n-hạ tr�n mạng đang chuyển cho nhau b�i viết "Một x�c người đi qua dưới �nh mặt trời" của t�c-giả Phạm Trung Tuyến k�m theo tấm h�nh chụp một người đ�n �ng b� x�c vợ m�nh trong chiếc chiếu v� chở bằng xe gắn m�y tr�n một lộ tr�nh d�i; rồi nh�n v� sự ấy người ta lại b�n ra t�n v�o về việc mừng thọ 90 của gia-đ�nh một quan chức trong đạo. Th�nh-t�m m� n�i, cho d� v�-tư c�ch n�o th� khi nh�n một số h�nh ảnh lộng-lẫy, xa-hoa của buổi tiệc thọ n�y giữa bối-cảnh x�-hội hiện nay th� người c� l�ng cũng kh�ng khỏi thấy x�t con mắt. Cho n�n lại cũng đ� c� người tr�ch, kẻ b�nh.

Theo �-kiến của một người k� t�n B�i Th�nh Ch�u khi khẳng-kh�i b�nh vực th� cho rằng �thử hỏi, gia đ�nh gi�u c� như gia đ�nh B� Cố từ trước năm 1975 đến tận b�y giờ kh�ng đủ khả năng để l�m một bữa tiệc mừng như vậy sao? Cũng may l� gia đ�nh tổ chức trong g�c độ th�n mật gia đ�nh chứ nếu c�n l�m lớn hơn nữa cũng c� khả năng l�m� Bản th�n t�i kh�ng chỉ quen m� c�n th�n với anh chị Đức Th�nh (chị Th�nh l� con cả của B� Cố v� l� chị ruột Đức Cha Khảm). Gia đ�nh anh chị Đức Th�nh l� doanh nh�n C�ng Gi�o. Bản th�n Anh l� ph� Hội Doanh Nh�n C�ng Gi�o S�i G�n. Anh chia sẻ v� l�m rất nhiều việc từ thiện b�c �i c�ch �m thầm kh�ng hề lớn tiếng. Gia đ�nh Đức Th�nh sở hữu một ng�i biệt thự ở con đường lớn của S�i G�n với bề ngang biệt thự ngo�i 40 m�t. Con ch�u B� Cố phần đ�ng kh�ng chỉ th�nh người m� c�n th�nh danh v� th�nh t�i. Nhiều tiến sĩ kỹ sư b�c sĩ ở ngoại quốc v� trong đ� đặc biệt c� Đức Cha Ph�r� k�nh y�u. Với bề thế gia đ�nh như vậy, thử hỏi c� đ�ng để b�o hiếu Mẹ m�nh một bữa cơm th�n mật gia đ�nh như vậy hay kh�ng� Nếu với tự-th�n m� suy nghĩ như thế th� dĩ nhi�n điều n�y kh�ng ai phủ-nhận hay ho�i-nghi sự g� sốt, m� sẽ c�ng cha trả lời ngay "đ�ng lắm chứ", thưa cha. Song trong số người tr�ch, �-kiến của anh Nguyễn Đăng Tr�c ở Ph�p lại nghĩ xa hơn rằng� Điều đ�ng lo ngại l� khi ph� trương ch�nh m�nh v� người nh� m�nh, những người c� tr�ch nhiệm l� mục-tử cho đo�n chi�n ở Việt-Nam dường như ở b�n lề những cải-c�ch cuộc sống Ki-t� gi�o m� Gi�o-ho�ng đang cổ v�. Nếu l� một quan chức trần thế ở một nước văn minh th� việc l�m đ� cũng kh� coi qu� rồi, huống g� m�nh l� Ki-t� hữu phải l�m chứng t� cho tinh-thần ngh�o kh� Ki-t� gi�o�.

C�ng l� Ki-t� hữu cả, song người th� đứng trụ tr�n tương-quan t�nh-cảm gia-đ�nh để b�nh, c�n một người lại chiết-trung theo lương-tri l�m chứng t� n�n người viết tr�ch ra l� để ch�ng ta c�ng suy nghĩ chứ kh�ng d�m để so-b� giữa hai thế đứng "khập khiễng" n�y. Kh�ng hiểu anh Nguyễn Đăng Tr�c c� thể "logique" với biện-luận của một linh-mục khi cho rằng� Về l� m� n�i, gia đ�nh b� Cố ho�n to�n c� quyền tổ chức cho b� Cố theo � họ chứ. Đức cha chỉ l� một trong c�c người con... Kh�ng c� cơ sở cho thấy Đức cha sai chỗ n�o trong việc n�y... Cũng như v�o năm 1970, b�o ch� S�i-g�n c� đăng tin một đ�m cưới con nh� tỷ-ph� n�o đ� hay ho�ng-tộc ở Nhật, c� d�u ch� rể đ� quyết-định kh�ng mời quan-kh�ch �o đỏ �o hồng... đến trung-t�m yến tiệc năm sao n�o cả m� quyết-định tổ-chức h�n-lễ trong một c�-nhi-viện để đ�i c�c em nơi n�y th� cũng l� to�n quyền theo � của họ ph�t-xuất từ một tấm l�ng m� th�i.

Lại cũng theo c�i l� của th�i đời m� n�i th� c� tiền m� kh�ng x�i để khi chết l�m sao mang theo, như Đức Th�nh Cha Phan-xi-c� đ� chẳng bảo "khăn liệm kh�ng c� t�i" l� g�.

Xin Mẹ T�-r�-xa Calcutta cầu-bầu cho ch�ng con.

Người xưa thường quan-niệm "xướng ca v� lo�i" n�n nh� thơ Đỗ Mục thời v�n Đường của Trung-hoa c� c�u thơ để đời Thương nữ bất tri vong quốc hận�

 Tuy nhi�n, trước 1975, nhạc-sĩ Trần Thiện Thanh đ� viết c�u� Nếu anh c� về khi tan chinh chiến, xin em c�i mặt dấu lệ mừng nghe em �cho c�c ca-sĩ Miền Nam h�t trong suốt thời chinh-chiến l�m nhiều người cũng ngậm-ng�i theo. Người nhạc-sĩ n�y chắc kh�ng học cao tới tiến-sĩ, kỹ-sư hay b�c-sĩ, cũng kh�ng phải Ki-t� hữu n�n chắc chắn kh�ng bao giờ được nghe giảng về L�ng Ch�a thương x�t cả, song điều g� đ� gợi l�n trong t�m-tư �ng cả c�i t�nh v� c�i l� s�u-sắc đến thế nếu kh�ng phải l� tấm l�ng đầy t�nh mến y�u với anh em, với đồng-b�o c�ng chung cảnh ngộ. Đ�y mới l� l�ng mến ch�n th�nh, kh�ng ki�u-căng, kh�ng khoe-khoang, kh�ng hợm đời v� c�ng kh�ng ph�-trương�Trong l�c người kh�c ra đi bỏ th�n ngo�i trận địa th� người nh� m�nh c� sống s�t trở về cũng n�n c�i mặt dấu lệ mừng. Phải chăng người nhạc-sĩ đ� thấm-th�a rằng trong ho�n-cảnh ấy m� tưng-bừng nhảy nh�t ăn mừng l� lố-bịch kh�ng ngửi được. Th� ra tấm l�ng thường kh�ng nhất thiết phải chọn tiến sĩ, kỹ sư, b�c sĩ hay vị tr� địa-dư cư-tr� ở trong nước hay ở ngoại quốc mới c�, m� tuỳ nơi c�i bản-t�m ch�n thiện Ch�a ban cho, như những hạt giống tr�n đất, tr�n đ�, trong bụi gai hay ngo�i đồng-nội.

Ng�y xưa, nền đạo-học d�n-tộc c�n vững-v�ng th� lương-tri con người đều được hun đ�c từ quan-niệm về những điều nh�n, nghĩa, lễ, li�m v� sỉ. Ph�m những người đ� được gọi l� c� ăn c� học, c� ch�t chữ nghĩa th�nh-hiền th� thường cũng hướng l�ng m�nh về những gi�-trị đạo-đức ấy. Kịp đến khi gi�o-l� của Đức Ki-t� đến đất nước m�nh th� lại c�n th�m đức �i bao-la để bồi đắp kh�ng chỉ nh�n-c�ch m� c�n nh�n-đức, tu-đức v� th�nh-đức nữa. Th�nh vậy m� l� lẽ g� cũng kh�ng qua khỏi nguy�n-tắc đạo-l� n�y.

Để kết lại, xin mượn lời của cụ Nguyễn Khuyến, một nh� nho đ� từng sống trong thời-đại nhiễu-nhương như ch�ng ta ng�y nay, đ� v� tấm l�ng của một kẻ sĩ thời đại, viết mấy c�u gia-huấn gọi l� để dạy con ch�u như sau:

(Ng�y Xu�n răn con ch�u)◙