Viết Từ Canada:

Năm G� Lận Đận Của �ng Trump

Mặc Giao

Trong lịch sử cận đại, chưa từng c� một tổng thống t�n cử n�o của Mỹ bị nhiều kh� khăn v� tai tiếng ngay từ l�c chưa nhậm chức như �ng Donald Trump. Vừa đắc cử, chưa cầm quyền một ng�y, đ� bị biểu t�nh phản đối, d� những cuộc biểu t�nh mau t�n như lửa rơm. Kế đ� l� bị đ�i đếm phiếu lại tại một số tiểu bang. Tiểu bang Wiscosin đ� t�i kiểm phiếu nhưng kết qủa cho thấy �ng Trump thắng cao hơn. Cuộc t�i kiểm phiếu ở Pensylnania bị ngưng ngang theo lệnh của t�a �n. Chuyện n�y vừa xong, tiếp tới chuyện Nga can thiệp bằng computer để hạ b� Hillary Clinton v� gi�p �ng Trump thắng cử. Nghi vấn về ch�nh s�ch tương lai của �ng Trump đối với Nga được đặt ra. Để cho đủ bộ, b� tổng thống Đ�i Loan Th�i Anh Văn mầy m� c�ch n�o m� n�i chuyện được với �ng Trump trong 10 ph�t, khiến thầy tr� Tập Cận B�nh nhảy choi choi như g� mắc đẻ. Người ta thấy thế lực chống �ng Trump c�n mạnh lắm. Kh�ng thắng được th� l�m kh� �ng Trump v� ch�nh quyền sắp tới của �ng, mục đ�ch l� đưa đến t�nh trạng t� liệt v� rối loạn. �ng Trump sẽ phản ứng ra sao? Những ph� ph�ch c� hệ thống n�y chỉ l�m hại ri�ng �ng Trump hay sẽ l�m hại lu�n cả nước Mỹ v� g�y bất ổn cho to�n thế giới?

C� thể n�i ba quốc gia c� tham vọng quyền h�nh lớn nhất thế giới hiện nay l� Hoa Kỳ, Nga v� Trung Quốc. C�c �ng Donald Trump, Vladimir Putin v� Tập Cận B�nh l� ba nh�n vật trụ chốt để tạo hay ph� sự ổn định thế giới, giống như c�i kiềng ba ch�n. Ch�ng ta thử nh�n xem �ng Trump sẽ li�n hệ với hai đối t�c kia như thế n�o. Ch�ng t�i chỉ dựa v�o những việc đ� v� đang xảy ra để suy luận, kh�ng d�m dự đo�n q�a xa về tương lai.

Người ta n�i rằng hai �ng n�y rất tr�n trọng nhau v� n�i tốt về nhau. Khi thấy Trump được đảng Cộng H�a đưa ra tranh chức tổng thống Mỹ, Putin đ� t�m c�ch gi�p Trump. Nếu Trump thắng, Putin sẽ c� điểm, đồng thời loại được băng Clinton- Obama. Gi�p bằng c�ch n�o? Kh�ng thể bằng tiền hay vận động trong quần ch�ng Mỹ. C�ch tốt nhất c� thể l�m, v� đ� quen l�m, l� d�ng hacker x�m nhập c�c t�i khoản email của ứng cử vi�n Hillary Clinton v� Ủy Ban Quốc Gia đảng D�n Chủ. C�c nh�n vi�n cao cấp của Ủy Ban Tranh Cử của b� Clinton, như John D. Podesta, quản l� chiến dịch tranh cử, emails cũng bị hỏi thăm. X�m nhập được hệ thống email l� biết c�c b� mật, như việc thất tho�t 30,000 điện thư của b� Clinton, hay những lời lẽ chống đối, miệt thị của phe D�n Chủ đối với lập trường chống ph� thai v� trợ tử của C�ng Gi�o. Chỉ cần tung những b� mật n�y ra l� b� Clinton mất nhiều phiếu rồi. Đ� cũng l� kết luận của cơ quan Trung Ương T�nh B�o Hoa Kỳ (CIA). Trong khi đ�, FBI (Cơ Quan An Ninh Nội Vụ) kh�ng đồng � v� chưa muốn đưa ra một kết luận n�o.

Lửa được ch�m th�m dầu khi �ng Trump chọn �ng Rex Tillerson, tổng gi�m đốc c�ng ty dầu lửa lớn nhất của Mỹ Exxon Mobil l�m ngoại trưởng. �ng n�y l� một nh� kinh doanh c� t�i nhưng bị ch� l� kh�ng c� kinh nghiệm ch�nh trị. �ng cũng đầu tư v� l�m ăn b�n Nga, c� li�n hệ tốt với �ng Putin v� được tặng Huy Chương Hữu Nghị của Nga năm 2013. Nhiều người chống �ng Trump nghĩ rằng cặp đ�i Trump-Tillerson sẽ th�n thiện v� dễ d�i với Nga hơn, đồng thời hủy bỏ ch�nh s�ch bảo vệ c�c đồng minh trong khối NATO do Obama v� Hillary Clinton đề xướng.

Putin muốn ph� Clinton v� ngoại trưởng Clinton v� tổng Thống Obama chống lại việc Nga chiếm Crimea của Ukraine, g�y rối loạn ở miền Đ�ng Ukraine v� đe dọa c�c nước nhỏ trong v�ng Baltics. Mỹ đ� vận động c�c đồng minh ch�u �u trong khối NATO �p dụng những biện ph�p trừng phạt Nga về kinh tế, trong l�c gi� dầu (nguồn lợi tức rất lớn của Nga) xuống th� thảm. V� tự �i c� nh�n v� tự �i d�n tộc (một thứ chủ nghi� d�n tộc cực đoan), Putin muốn trở th�nh một thứ Nga Ho�ng Đại Đế để che lấp sự suy tho�i kinh tế. D� qũy cạn, Putin vẫn tham gia trận chiến chống phe nổi dậy tại Syria do Mỹ yểm trợ để b�nh đồng minh độc t�i Assad. Nếu cứ cương m�i kiểu n�y, Nga sẽ kh�ng chịu nổi, nhưng vẫn phải gồng m�nh chờ thời cơ. Đ� l� chờ n�i chuyện với một l�nh tụ Mỹ kh�c, kh�ng phải Obama hay Hillary Clinton. Cơ hội đ� đến khi Donald Trump xuất hiện v� chiến thắng tr�n ch�nh trường Mỹ.

Chưa ai c� thể qủa quyết l� ch�nh s�ch ngoại giao của ch�nh quyền Trump đối với Nga sẽ mềm dẻo hơn v� thuận lợi hơn cho Nga hay kh�ng? C� điều chắc chắn l� Putin muốn n�i chuyện với một thủ l�nh Hoa Kỳ kh�c hơn Clinton, trước l� khỏi mất mặt, sau l� c� thể đề nghị hai b�n c�ng xuống thang căng thẳng, tức l� c�ng nhượng bộ đ�i ch�t, như Nga sẽ bớt bắt nạt Ukraine v� c�c nước nhỏ trong v�ng trước đ�y thuộc Li�n Bang X� Viết; đổi lại, Mỹ sẽ y�u cầu c�c đồng minh ch�u �u trong khối NATO bỏ từng phần hay to�n phần những biện ph�p chế t�i kinh tế đối với Nga. Như vậy l� vui vẻ v� đẹp mặt cả l�ng. T�i d�n xếp kinh doanh của t�n Ngoại Trưởng Rex Tillerson sẽ rất hữu �ch trong trường hợp n�y. C� điều chắc chắn l� Trump kh�ng thể x� Minh Ước Bắc Đại T�y Dương (NATO) v� để mặc cho Nga muốn l�m g� th� l�m tr�n số phận c�c đồng minh của Mỹ.

Trở lại chuyện Nga can thiệp v�o cuộc bầu cử ở Mỹ. Đ�i NBC loan tin ch�nh Putin nh�ng tay v�o vụ n�y. CIA đang điều tra v� sẽ khởi kiện. Kiện ai? Kiện v� tội g�? Chỉ c� thể kiện c�c thủ phạm hackers nếu nắm được t�n họ v� c� bằng chứng. C�n tội chỉ l� ăn cắp t�i khoản email ri�ng của người kh�c. Kh�ng thể kết tội l�m thay đổi kết qủa cuộc bầu cử tại Mỹ. Cũng kh�ng thể kết �n �ng Trump gian lận v� phạm ph�p, d� �ng được hưởng lợi phần n�o trong vụ n�y. Lại c�ng kh�ng thể kiện tổng thống Nga Putin, d� c� thế tố c�o �ng n�y c� th�i độ bất th�n thiện, thiếu đạo đức v� can thiệp v�o nội bộ nước kh�c, những thứ m� bất cứ ch�nh trị gia n�o cũng c� thể l�m. Tr�n thực tế, những sai phạm của b� Clinton về vụ email v� những lời n�i v� việc l�m của Ủy Ban Bầu Cử của đảng D�n Chủ l� c� thật. C�c hackers kh�ng vu khống, chỉ lấy cắp tin tức v� phổ biến. Dĩ nhi�n đ� kh�ng phải l� một việc l�m đ�ng b�nh vực v� khen ngợi. Nhưng đ� l� thủ đoạn ch�nh trị. Nghĩ cho c�ng, th�nh phần phải chịu tr�ch nhiệm nặng nhất trong vụ n�y ch�nh l� ch�nh quyền Obama, đặc biệt cơ quan CIA, v� đ� kh�ng biết v� kh�ng thể ngăn chặn sự ho�nh h�nh của c�c hackers tr�n những nh�n vật ch�nh trị quan trọng của đảng đang cầm quyền tại Hoa Kỳ.

Việc nhờ nước ngo�i tạo ảnh hưởng ch�nh trị trong cuộc bầu cử tại nước m�nh đ� từng xảy ra �t nhất hai lần dưới thời tổng thống Richard Nixon. Trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 1968, con g� của đảng D�n Chủ l� Hubert Humphrey được đưa ra chọi với g� Cộng H�a Richard Nixon. Tổng Thống Johnson kh�ng ra tranh cử, nhưng th�c Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu chấp nhận tham dự h�a đ�m Paris. Nếu cuộc h�a đ�m được mở trước ng�y bầu cử th�ng 9-1968, ứng cử vi�n D�n Chủ c� nhiều hy vọng hốt th�m phiếu v� ch�n trời h�a b�nh đ� được đảng D�n Chủ mở ra. Đảng Cộng H�a thấy r� toan t�nh n�y. Họ nhờ b� Anna Chennault, g�a phụ của một tướng kh�ng qu�n c� nhiều �n nghi� v� c�ng trạng với c�c quốc gia Đ�ng Nam � thời Thế Chiến thứ Hai, đến S�i G�n vận động TT Nguyễn Văn Thiệu tr� ho�n việc c�ng bố tham dự h�a đ�m cho đến sau ng�y bầu cử. �ng Thiệu c� nghe b� Chennault hay kh�ng, hoặc v� những điều kiện mở h�a đ�m chưa được thỏa đ�ng, đ� kh�ng cử ph�i đo�n đi Paris trước ng�y bầu cử tổng thống Mỹ. Kết qủa, �ng Nixon đ� đại thắng.

Khi tranh cử nhiệm kỳ hai, bầu th�ng 9-1972, �ng Nixon đ� vận động quốc tế một c�ch rộng r�i v� c� tầm v�c hơn. Từ 1971, �ng cử Cố Vấn An Ninh Henry Kissinger đi Trung Cộng để n�i chuyện giải h�a v� hợp t�c giữa hai nước. Năm 1972, Nixon l� tổng thống Mỹ đầu ti�n thăm Trung Cộng v� k� với nước n�y bản Th�ng c�o chung về h�a b�nh v� cộng t�c tại Thượng Hải. Sau đ� �ng đi Moscow để n�i chuyện về t�i giảm binh bị. D�n Mỹ h�i l�ng v� đ� h�a giải được kẻ th� Trung Cộng. Đ�ng l� �ng Nixon đ� nhờ ảnh hưởng từ ngoại quốc để kiếm phiếu của cử tri Mỹ. Dĩ nhi�n ảnh hưởng từ b�n ngo�i kh�ng phải l� tất cả, nhưng l� thứ th�m v�o rất đ�ng kể để Nixon c� thể hạ đo v�n George MacGovern một c�ch dễ d�ng.

Ra tranh cử l� phải biết nắm mọi cơ hội, t�m mọi yếu tố l�m lợi cho m�nh, từ trong nước tới ngo�i nước, miễn kh�ng l�m hại tới quyền lợi quốc gia. Nếu �ng Trump tỏ ra dễ thương với Putin v� được Putin đ�p lễ th� cũng l� chuyện thường t�nh. Điều chắc chắn l� Putin h�nh động kh�ng v� t�nh cảm m� v� thấy c� thể n�i chuyện được với Trump để bảo vệ danh dự của �ng v� quyền lợi của nước Nga. Về phần �ng Trump, được cảm t�nh v� hưởng lợi từ Putin th� dại g� từ chối? Nhưng kh�ng phải v� thế m� nhượng bộ Nga v� b�n rẻ quyền lợi của Mỹ. Gặp đ�ng người v� đ�ng l�c (right man, right time) th� dễ th�nh c�ng hơn. Cho cả �ng Trump lẫn �ng Putin.

C� điện thoại 10 ph�t của b� Tổng Thống Đ�i Loan Th�i Anh Văn gọi cho �ng Trump đ� l�m thế giới b�n t�n s�i nổi v� l�m cha con Tập Cận B�nh tức tối. Đ� l� hậu qủa của ch�nh s�ch nu�ng chiều Trung Quốc của Mỹ từ thời Nixon, được tăng cường dưới triều Obama. Nu�ng chiều bằng c�ch đuổi Đ�i Loan ra khỏi Li�n Hiệp Quốc để chấp nhận chỉ c� một Trung Quốc duy nhất, bao gồm cả Đ�i Loan, với chủ trương "nhất quốc lưỡng chế" (một nước hai chế độ). C� thứ cường quốc n�o chấp nhận cho Trung Cộng c� quyền cấm l�nh tụ Đ�i Loan đặt ch�n l�n l�nh thổ của m�nh v� n�i chuyện với l�nh đạo của m�nh? Mỹ đ� chấp nhận điều đ� từ bao nhiều năm nay, trừ v�i lần x� lẻ. V� thế, B� Th�i Anh Văn chỉ thăm hỏi, ch�c mừng Tổng Thống đắc cử Donald Trump trong 10 ph�t đ� g�y s�ng gi� v� l�m Bắc Kinh tức tối xanh mặt. �ng Trump l� thứ bất cần đời. Ai gọi hỏi thăm ch�c mừng cũng bắt ph�n, kể cả thủ tướng "ma dze in Việt Nam". Giả như B� Th�i Anh Văn m�c điện thoại xin n�i chuyện với �ng Clinton hay với �ng Obama, chắc chắn đ� bị từ chối. V� thế người ta c� thể ti�n đo�n li�n hệ giữa Trump v� Tập Cận B�nh sẽ c� mầu sắc kh�c.

Về vấn đề Biển Đ�ng, c�c �ng Bush con v� Obama đ� q�a bận t�m v�o vụ Trung Đ�ng, để Trung Cộng tự do ho�nh h�nh ở Biển Đ�ng: �p đặt đường lưỡi b� 9 đoạn, bồi đắp v� x�y cất 7 rạng đ� ngầm cướp của Việt Nam th�nh những h�n đảo nh�n tạo, tr�n đ� đặt c�c cơ sở qu�n sự, b�y giờ đ� đặt cả hệ thống ph�ng kh�ng. Khi bừng mắt trước thực tế, Obama v� Hillary Clinton lớn tiếng tuy�n bố Mỹ sẽ "xoay trục sang v�ng ch�u �- Th�i B�nh Dưong". Xoay trục thế n�o? Cho th�m tầu v� m�y bay đến v�ng n�y để thị uy, cho v�i chiến hạm chạy gần c�c đảo nh�n tạo xem Trung Quốc c� d�m tấn c�ng kh�ng. Trung Quốc đ�u c� dại mang tr�ch nhiệm g�y chiến. X�c nhận chủ quyền v� phản đối bằng mồm rồi lẳng lặng x�y cất căn cứ l� được rồi. Mỹ hoan hỷ khoe: N� kh�ng d�m bắn tầu ta! Ngo�i ra kh�ng c� một biện ph�p răn đe hay chế t�i n�o kh�c, kể cả sau khi T�a �n Quốc Tế La Haye ph�n quyết Trung Quốc tr�i l�. Kh�ng c�n nước n�o d�m tin tưởng v�o Mỹ. Việt Nam th� b�m �o đi d�y để lợi dụng trong khi kh�ng d�m dứt t�nh với Trung Quốc để giữ đảng v� tự do vi phạm nh�n quyền. Mi�n, L�o khẳng định theo Trung Quốc từ l�u. M� Lai cũng mới trở cờ. Th�m anh kh�ng Duterte của Phi Luật T�n cũng muốn đi đ�m với Trung Quốc, dọa đuổi Mỹ đi v� kh�ng tuần tra chung tr�n biển với Mỹ nữa. Ch�nh s�ch xoay trục của Obama v� Hillary Clinton đ� ho�n to�n thất bại.

�ng Trump chưa n�i nhiều về ch�nh s�ch đối với Trung Quốc dưới triều �ng. �ng mới chỉ n�i tới việc c�c quốc gia trong v�ng phải tự lo cho m�nh nhiều hơn, đừng tr�ng cậy hết v�o Mỹ. Về kinh tế, �ng đ�i Trung Quốc phải tăng gi� đồng Nh�n D�n Tệ, giảm thặng dư xuất cảng v�o Mỹ. �ng cũng dọa đưa việc l�m từ Trung Quốc về Mỹ. Việc �ng n�i chuyện với b� Th�i Anh Văn l�m người ta nghĩ tới việc thay đổi quan hệ Hoa Kỳ-Trung Quốc của �ng.

Nh� b�o Harry J. Kazianis, chủ b�t c�c tập san The National Interst v� The Diplomat, mới viết: "Ngoại giao cũng l� một bộ phận lớn trong c�i được xem như một "sự xoay trục" vững chắc hơn rất nhiều dưới thời Trump. Đ�i Loan c� thể l� một bộ phận lớn trong chiến lược như thế, với quan hệ được n�ng cấp chỉ thấp hơn mức bang giao đầy đủ, một dấu hiệu quan trọng của sự giao hảo đang ph�t triển, nhưng kh�ng đủ để l�m Bắc Kinh nổi giận khi xung đột năng động xảy ra" (Trump-Taiwan call � Just Step One New Asian Strategy).

�ng Kazianis cũng tiết lộ l� bộ phận nghi�n cứu chiến lược của Trump ch� trọng nhiều hơn đến sức mạnh cứng (hard power) v� d�ng sức mạnh ấy để l�m nản l�ng những h�nh động g�y hấn của Trung Quốc trong tương lai. Chiến lược của Mỹ sẽ ch� trọng đến việc v� hiệu h�a c�c hoạt động qu�n sự của đối phương ở gần hay b�n trong v�ng tranh chấp [anti-access/area-denial strategy (�/AD)], nay được gọi l� JAM-GC (Joint Concept for Access and Maneuver in the Global Commons). Tuy nhi�n, chỉ dụng sứ mạnh với t�nh c�ch răn đe gi�n chỉ, tr�nh xử dụng sức mạnh qu� trớn, tạo nguy cơ g�y xung đột n�ng.

Ch�ng ta đừng tưởng �ng Trump kh�ng biết g� về việc đối đầu giữa Hoa Kỳ v� Trung Quốc tr�n c�c l�nh vực qu�n sự, ch�nh trị v� kinh tế. Năm 2011 �ng Trump đ� cho ra cuốn s�ch nhan đề "Time to Get Tough" (Đ� đến l�c phải cứng rắn), trong đ� �ng b�o động nguy cơ Trung Cộng x�m nhập thị trường lao động v� h�ng h�a Hoa Kỳ, đ�nh cắp c�c b� mật kỹ thuật t�n tiến, kể cả kỹ thuật quốc ph�ng, c�c c�ng nghệ chế tạo hiện đại. �ng b�o động về cuộc chiến tranh đa diện với Trung Quốc tr�n tất cả mọi l�nh vực: thương mại, gi� cả, vật liệu, điện tử, kinh tế t�i ch�nh, t�nh b�o, gi�n điệp mạng, chiến tranh t�m l�, c�n n�o...(danchimviet.info, 13-12-06).

Để giải quyết c�c xung khắc kinh tế, ch�nh quyền Trump b�o trước sẽ điều đ�nh tay đ�i với từng nước về giao dịch thương mại song phương, đặc biệt với c�c th�nh vi�n của TPP, hiệp ước kinh tế của Obama mới bị khai tử. Chiến lược n�y cũng được �p dụng với Trung Quốc. Mọi kh� khăn v� tranh chấp sẽ được đặt tr�n b�n thương nghị để t�m thỏa thuận chung.

Như thế, li�n hệ tương lai giữa Donald Trump v� Tập Cận B�nh kh�ng hứa hẹn thuận ch�o m�t m�i. Hai b�n vẫn phải cộng t�c với nhau nhưng vẫn gầm gh� nhau. Obama chỉ n�i m� kh�ng l�m. Trump n�i mạnh nhưng kh�ng biết c� l�m mạnh kh�ng? V� l�m như thế n�o? H�y để tương lai trả lời.

Năm Con G� của �ng Trump hứa hẹn nhiều vất vả. Nhưng nếu vượt qua được những kh� khăn, g� cồ Donald Trump sẽ được tiếng l� kh�ng bị "g� m�i đ�". Mưu toan g� của g� m�i Hillary cũng bị g� cồ Donald bẻ g�y hết.◙