Trước thông tin về việc Linh mục Nguyễn Văn Lý được trả tự do vào ngày 15/03/2010, dư luận thuộc những tôn giáo khác nhau đều vui mừng nhưng không mấy ai được hài lòng.

        Việc chính quyền Việt Nam quyết định tạm hoãn thi hành hình phạt tù đối với linh mục Nguyễn Văn Lý để ông chữa bệnh và chiều 15 tháng 3, Công an Việt Nam đã đưa ông về Toà Tổng Giám mục Huế đang là sự kiện đáng chú ý nhất.

        Tín đồ cũng như chức sắc các tôn giáo ở trong và ngoài Việt Nam nghĩ gì về sự kiện này. Ban Việt ngữ của Đài Á châu Tự do đã phỏng vấn một số chức sắc của Công giáo, Tin lành, Hòa Hảo, Cao Đài và Phật giáo.

        Cuối tháng 3 năm 2007, linh mục Nguyễn Văn Lý bị Toà án tỉnh Thừa Thiên - Huế phạt 8 năm tù và 5 năm quản chế vì "tuyên truyền chống nhà nước XHCN Việt Nam".  Bản án này đã bị cả dư luận trong nước lẫn cộng đồng quốc tế chỉ trích kịch liệt.

        Tuy chỉ là tạm tha nhưng vẫn có thể xem đây là lần thứ tư chính quyền Việt Nam phải nhượng bộ, thả linh mục Nguyễn Văn Lý ra khỏi trại giam, trước khi ông thi hành đủ mức hình phạt mà Toà án Việt Nam đã tuyên.

        Tháng 9 năm 1977, linh mục Nguyễn Văn Lý từng bị kết án 20 năm tù vì "chống phá cách mạng" nhưng ba tháng sau ông đã được trả tự do. Tháng 5 năm 1983, linh mục tiếp tục bị kết án 10 năm tù vì "gây rối trật tự" nhưng 9 năm sau (tháng 7 năm 1992), chính quyền buộc phải thả ông trước thời hạn.

        Lần thứ ba, vào tháng 10 năm 2001, linh mục bị kết án 15 năm tù vì hai tội "phá hoại chính sách đoàn kết" và "không chấp hành quyết định quản chế hành chính", tuy nhiên hơn ba năm sau (tháng 2 năm 2005), nhà cầm quyền CS Việt Nam tiếp tục phải tha linh mục Nguyễn Văn Lý với luận cứ cho rằng,  linh mục đã "biết lỗi" và "hối hận".

        Hai năm sau, chính quyền Việt Nam tiếp tục  phải cầm giữ linh mục Nguyễn Văn Lý bằng bản án thứ tư với hình phạt là 8 năm tù. Tuy vậy, một lần nữa LM đã được tạm tha trước thời hạn. Các chức sắc và tín đồ các tôn giáo ở trong lẫn ngoài Việt Nam đón nhận tin này thế nào?

        Linh mục Nguyễn Văn Khải, ở tu viện Thái Hà của Dòng Chúa Cứu Thế, Hà Nội, cho biết cảm nghĩ của ông: Tôi rất vui mừng vì đấy là một người anh em của chúng tôi, một chiến sĩ đấu tranh không mệt mỏi cho dân chủ, cho công lý và sự thật ở đất nước này.

        Trân Văn: Thưa linh mục, có thể xem sự kiện như một tín hiệu gì đó không?

        Linh mục Nguyễn Văn Khải: Tôi nghĩ rằng, thứ nhất có lẽ vì cha Nguyễn Văn Lý sức khoẻ yếu. Nhà nước sợ rằng giữ ngài trong đấy mà ngài bệnh nặng hay ngài chết trong tù thì khó xử cho nhà nước, nên nhà nước phải trả tự do cho ngài thôi.

        Mục sư Nguyễn Công Chính, Chủ tịch Hiệp hội Thông công Tin Lành Đấng Christ các dân tộc Việt Nam, hiện đang ở Gia Lai, cũng có những suy nghĩ tương tự:

        Trả lời câu hòi của phóng viên Trần Văn là liệu có thể xem việc tạm tha linh mục Nguyễn Văn Lý như một bằng chứng  về sự khoan hồng và nhân đạo mà chính quyền vẫn đề cập không, ông Lê Minh Triết, Tu sĩ Phật giáo Hoà Hảo ở An Giang không tin như thế. Ông nêu cảm nghĩ và nhận xét về thắc mắc này:

         Trân Văn: Theo ông, đó có phải là sự khoan hồng và nhân đạo?

        Ông Lê Minh Triết: Riêng bản thân tôi và nhiều người mà tôi quen biết thì đối với nhà nước này, họ có nói từ nhân đạo thì đó cũng chỉ là một cái lối để người ta nói nghĩa, nói nhân đối với những người mà người ta tha thôi. Thật ra đối với nhà nước, với chính quyền này thì tôi thấy rằng, về vấn đề tôn giao thì nhất định họ không có một chút xíu nhân đạo nào hết.

        Trước tin linh mục Nguyễn Văn Lý được tạm tha, ông Nguyễn Quốc Son, một tín đồ Cao Đài, ở Định Quán, Đồng Nai, chỉ cho biết hai ý rất ngắn: Nghe tất nhiên là mừng lắm. Để rồi sáng mai tôi báo lại cho huynh đệ chúng tôi hay tin này. Có chi nữa không? Báo cho chúng tôi mừng coi!  

        Và cuối cùng, Thượng tọa Thích Viên Lý, Tổng Thư ký Văn phòng 2 của Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất tại Hoa Kỳ, nêu nhận định của Thượng tọa về sự kiện linh mục Nguyễn Văn Lý được tạm tha:

        Ông Scott Flipse, Ủy viên Ủy Hội Hoa Kỳ về Tự Do Tôn Giáo Quốc Tế (USCIRF), cũng vừa trả lời phỏng vấn của RFA liên quan tới việc linh mục Nguyễn Văn Lý được trả tự do.

Kết quả của hành động

        Việt Long: Ông vui lòng cho biết cảm nghĩ của Ủy ban của Hoa Kỳ về tự do tôn giáo quốc tế trước tin linh mục Nguyễn Văn Lý vừa được trả tự do.

        Ông Scott Flipse: Chúng tôi đón mừng tin đó và việc đó xác nhận là sự lưu tâm của quốc tế cũng như hành động của Hoa Kỳ đã đem lại kết quả.

        Việt Long: USCIRF có thay đổi gì về đề nghị đưa Việt Nam vào danh sách các quốc gia cần được lưu tâm vê tự do tôn giáo, sau khi cha Lý đã được trả tự do?

        Ông Scott Flipse: Việc trả tự do cho LM Lý là tin vui cho linh mục và gia đình cũng như cho những người quan tâm đến sự an nguy của Ngài. Tuy nhiên sự quan ngại về tình trạng nhân quyền ở Việt Nam nói chung thì vẫn còn nguyên đó. Tình trạng đàn áp tôn giáo không phải chỉ xảy ra với cha Lý, mà đối với nhiều tổ chức tôn giáo hoạt động độc lập.

        Việt Long: Thông cáo báo chí của USCIRF hôm thứ sáu có lên án Việt Nam cầm giữ LS Lê thị Công Nhân vài ngày sau khi được trả tự do. Ông có thể cho biết lý do sự lên án đó?

        Ông Scott Flipse: Ủy ban Hoa Kỳ về tự do tôn giáo quốc tế e rằng cô Lê Thị Công Nhân chỉ bị chuyển từ một trại tù sang một nhà tù khác. Mới ra khỏi tù thì cô lại bị cầm giữ và thẩm vấn ngay sau khi nói lên ý tưởng của mình, thể hiện quyền tự do phát biểu. Và cha Lý cũng sẽ không im lặng được. Ủy ban tự do tôn giáo Mỹ mong rằng Việt Nam không những cho cha Lý được săn sóc sức khỏe lúc khẩn cấp mà còn không nên bắt buộc ngài phải im lặng khi phát biểu để bênh vực trong thái độ ôn hoà cho vấn đề cải tổ luật pháp và tự do tôn giáo tại Việt Nam.

        Việt Long: Trong chuyến đi vừa rồi ngoài linh mục Nguyễn Văn Lý, luât sư Nguyễn Văn Ðài và luật sư Lê Thị Công Nhân mà phái đoàn USCIRF được tiếp xúc, thì phái đoàn còn gặp được tù nhân lương tâm nào khác nữa?

        Ông Scott Flipse: Chúng tôi cũng được gặp linh mục Phan Văn Lợi ở Huế và Hoà thượng Thích quảng Ðộ ở Sài Gòn, hai nhân vật đang bị quản chế, mà chúng tôi coi như còn bị giam giữ vì họ vẫn mất tự do.

Dự luật nhân quyền

        Việt Long: Việc đề nghị Quốc hội thông qua dự luật nhân quyền cho Việt Nam đã diễn tiến ra sao?

        Ông Scott Flipse: Quốc hội sẽ sớm thảo luận dự luât đó trong năm nay. Ðạo lụât này sẽ có tác dụng tốt đẹp cho quan hệ song phương Mỹ Việt về lâu dài.

        Việt Long: Ông dự kiến chính sách dân chủ và tôn giáo của Việt Nam sẽ ra sao?

        Ông Scott Flipse: Bộ ngoại giao Mỹ đã nói công khai với Quốc hội rằng Việt Nam thụt lùi trong lĩnh vực nhân quyền, cũng là điều Ủy Hội Hoa Kỳ về tự do tôn giáo quốc tế vẫn nói trong 4 năm nay. Việt Nam có khoan dung cho một số tổ chức tôn giáo, nhưng lại siết chặt bàn tay kiểm soát đối với hoạt động của những tổ chức tôn giáo độc lập, hay với những ai bị coi là thách đố về về chính trị đôi với Nhà nước, hoặc những người đối lập chính trị có tổ chức.

        Việt Long: Nếu nói chuyện được với Việt Nam hôm nay, ông sẽ có lời nhắn ra sao về các vấn đề nhân quyền và tự do tôn giáo?

        Ông Scott Flipse: Ý kiến của chúng tôi cũng khá đơn giản. Việt Nam không nên e ngại về sự tiến bộ của những quyền tự do và quyền công dân cũng như tính cách pháp trị tại Việt Nam. Ðó là trách nhiệm quốc tế của Việt Nam, đồng thời cũng là trách nhiệm của chính quyền đối với người dân Việt, trong khi Việt Nam càng ngày càng nắm giữ vai trò quan trọng hơn trên trường quốc tế. Tương lai của Việt Nam là của những thế hệ trẻ đó, những người muốn tạo dựng sự cởi mở, và dân chủ, và nhân quyền. "Bất kỳ chính quyền nào giải quyết những vấn đề ấy thì cũng tạo thêm được giàu mạnh cho đất nước. Hoa Kỳ sẽ ủng hộ những ai muốn cho Việt Nam được thêm thịnh vượng song song với quyền tự do rộng lớn hơn".

        RFI: Kính thưa cha Lý, nhân dịp cha vừa được chính quyền đưa về Tòa Tổng Giám Mục để có thể chữa bệnh tốt hơn thì trước hết xin cha có thể cho biết là cha có bất ngờ khi nhận được quyết định này không ạ?

        Cha Nguyễn Văn Lý: Trước hết là xin kính chào tất cả quý vị, bà con, bạn hữu. Tôi xin cảm ơn tất cả quý vị, bà con, bạn hữu đã thương, quan tâm, giúp đỡ tôi và gia đình tôi trong bao nhiêu năm qua. Vấn đề mà quý vị vừa mới hỏi đó thì tôi xin trả lời là: họ quyết định để đưa tôi về chiều hôm nay nhưng tôi mới biết chiều hôm qua thôi, còn diễn biến của công việc đã bắt đầu cách đây gần 4 tháng rồi. Tức là khi người ta vừa đưa tôi về Hà Nội điều trị lần thứ 3, thì khoảng nửa tháng sau người ta đã xúc tiến việc này với gia đình rồi. Tuy nhiên, nó qua nhiều thủ tục mà đến chiều hôm qua thì họ mới thông tin cho tôi biết. Quyết định này nhà nước Việt Nam làm căn cứ trên đề nghị của gia đình là không đề cập gì đến chuyện án tù của tôi cả, mà gia đình chỉ đứng trên quan điểm là tôi đang bị bệnh nguy cấp và đề nghị đưa về Nhà Chung Huế để có điều kiện điều trị tốt hơn. Chừng đó thôi. Gia đình chỉ đề nghị như vậy cách đây 3 tháng rưỡi. Và giả như người ta hỏi ý kiến tôi, thì tôi không đồng tình. Vì tôi cũng muốn điều trị như mọi người bình thường, nhưng mà điều trị với điều kiện là bình dị, thi hành án nhanh. Còn ở đây, người ta không thể đình chỉ thi hành án được, mà người ta chỉ có thể tạm đình chỉ thôi, và họ tạm đình chỉ trong 12 tháng. Nhưng vì gia đình đề xuất với nhà nước, thì tôi cũng để cho gia đình đề xuất. Giá như để cho tôi lựa chọn, thì tôi sẽ lựa chọn thà ở trong trại giam thêm 5 năm nữa cũng không sao.

        Cha Nguyễn Văn Lý: Vâng, cho đến bây giờ tôi vẫn không nhận bản án đó là một bản án công bằng và văn minh, và tôi không bao giờ nhận mình là phạm nhân. Suốt trong ba năm qua, tất cả các giấy tờ tôi đều ký là "Tù Nhân Lương Tâm, Linh Mục Công Giáo" của Tòa Tổng Giám Mục Huế. Không có một giấy tờ gì của họ có ghi chữ "phạm nhân" mà tôi không gạch bỏ chữ "phạm nhân" hết. Tôi luôn luôn gạch bỏ chữ "phạm nhân" và thay vào đó là chữ "Tù Nhân Lương Tâm", kể cả những cái giấy nhỏ như mua hàng căn-tin, hoặc là một cái phiếu khám bệnh, v.v, tôi cũng đều xác nhận như vậy. Và khi họ đưa tôi về Hà Nội điều trị thì tôi cũng đã xác định lập trường rõ: nếu quý vị coi tôi là một bệnh nhân thì tôi bằng lòng để quý vị điều trị; mà nếu quý vị coi tôi là một phạm nhân thì tôi xin khước từ. Bản án này tôi cũng không nhận là văn minh ở chỗ: tôi đã tuyên bố với họ nhiều lần rằng cách đây hơn 160 năm, ông Karl Marx ở London viết Tuyên Ngôn Ðảng Cộng Sản và Bộ "Tư Bản Luận" thì không bị bắt. Nếu như ông Karl Marx viết Bản Tuyên Ngôn Ðảng Cộng Sản mà bị bắt thì làm gì hiện nay mà có các đảng cộng sản trên thế giới; và ngày nay tôi cũng làm những công việc tương tự mà tôi lại bị bắt. Ðiều đó chứng tỏ rằng pháp luật Việt Nam về vấn đề này thì lạc hậu hơn cả thời Ðế Quốc Anh cách đây gần 200 năm. Và nhóm Nguyễn Ái Quốc khi hoạt động ở Pháp ra báo Le Paria (Người Cùng Khổ), cụ Phan Chu Trinh, Phan Văn Trường, Nguyễn An Ninh, Phan Kế Tuyền và cả Nguyễn Tất Thành đều không bị bắt. Thế tại sao hôm nay, là sau những vị này cả gần một thế kỷ rồi, mà tôi cũng làm những công việc tương tự như vậy thì lại bị bắt?! Chứng tỏ rằng luật pháp của thực dân Pháp lúc đó vẫn văn minh hơn luật pháp của Việt Nam hôm nay. Và ngay tại đất nước Việt Nam này, thì bấy giờ ở Miền Nam hưởng được nền luật pháp của mẫu quốc, tức là của Pháp thì nhiều nhà yêu nước lúc đó kể cả cụ Huỳnh Thúc Kháng ra những tờ báo như tờ báo Tiếng Dân, tờ báo Tiếng Chuông Rè...vẫn được công khai. Và thực sự, lúc bấy giờ riêng vùng Miền Nam, Ðảng Cộng Sản vẫn được hoạt động công khai, miễn sao là không bạo động. Thì bây giờ sau gần cả trăm năm rồi, mà xét về mặt này thì Việt Nam đã đi thụt lùi, không bằng thời thực dân Pháp. Chính vì vậy mà tôi không chấp nhận bản án thiếu văn minh và không phù hợp với Công Ước Quốc Tế đó.

        Cha Nguyễn Văn Lý: Hiện nay chân phải của tôi thì vẫn chưa cử động bình thường được. Bàn chân phải cứ trơ trơ ra thôi. Nhưng mà khi đi thì phải có một chiếc gậy hoặc một chiếc xe đẩy, hoặc là đi chập chững vịn tường, vịn đồ thì có thể đi được. Còn cánh tay phải thì hiện nay cũng có thể làm được một số việc nho nhỏ, nhưng mà như cầm bút để viết thì chưa được, cầm thìa để ăn cơm thì cũng tàm tạm thôi, vẫn run và vẫn lạng quạng. Còn riêng cầm bàn chải đánh răng vẫn cầm chưa được. Nhưng mà lần trước, khi tôi bị tai biến lần thứ 2 thì sau 3 tháng thì có thể làm những việc ấy được, còn bây giờ vì tới lần thứ 3 thì phục hồi chậm hơn, cho nên đến hôm nay là đã 4 tháng rồi mà những việc ấy vẫn làm chưa được.

        Tin Luân Ðôn - Tổ chức Ân Xá Quốc Tế ngày hôm qua kêu gọi Cộng sản Việt Nam trả tự do vô điều kiện và vĩnh viễn cho Linh mục Nguyễn Văn Lý, sau khi Hà Nội cho Linh mục Lý tạm thời rời khỏi cảnh lao tù trong 12 tháng để trị bệnh. Qua bản thông cáo, chuyên gia Brittis Edman của Tổ chức Ân Xá Quốc Tế chuyên khảo cứu về Việt Nam cho biết điều cần nói trước tiên là lẽ ra Linh mục Lý phải không bao giờ bị giam giữ. Vì thế việc Hà Nội phóng thích Linh mục Lý phải vô điều kiện và vĩnh viễn, cũng như ngài phải được điều trị thích hợp. Tổ chức Ấn Xá Quốc Tế cho rằng việc Linh mục Lý được rời khỏi nhà tù chỉ là một bước tích cực rất hạn chế giữa lúc Cộng sản Việt Nam ngày càng gia tăng đàn áp nhân quyền, dân chủ.

        Chỉ trong vòng 6 tháng qua, Hà Nội đã bỏ tù 16 nhà bất đồng chính kiến, và hiện còn hàng chục người khác bị giam giữ vì chỉ trích chính sách nhà nước. Tổ chức Ân Xá Quốc Tế trụ sở đặt tại Luân Ðôn, nhấn mạnh rằng nhà cầm quyền Cộng sản Việt Nam phải cho phép những người bất đồng chính kiến hoạt động trong ôn hòa, cho phép tự do hội họp và tự do phát biểu, theo đúng nghĩa vụ mà họ đã ký kết với quốc tế, đồng thời Hà Nội phải phóng thích tất cả tù nhân lương tâm.(SBTN)