Vào những ngày "Tháng Tư Đen 2010", trong khi mọi người dân trong nước và hải ngoại ngậm ngùi tưởng niệm chẵn 35 năm ngày toàn thể lãnh thổ và dân tộc bị đặt dưới ách thống trị hà khắc, bất nhân của chủ nghĩa chuyên chính vô thần cộng sản thì… Giáo Hội Công Giáo Việt Nam cũng bị xô đẩy vào một cơn sốt trầm kha!

        Cuộc họp của HĐGMVN tại Bãi Dâu thượng tuần tháng tư (không có mặt đức TGM Ngô Quang Kiệt vì ngài đang trị bệnh "mất ngủ" ở Rôma) với những tin tức không vui rò rỉ ra ngoài, tiếp theo là những xác tín cho biết người mục tử từng bị đảng và nhà nước cộng sản trắng trợn "vượt quyền Giáo hội" bày tỏ ý định truất phế này… sẽ phải rời bỏ nhiệm sở do một thỏa hiệp ngầm nào đó từ phía một số Giám mục có ảnh hưởng trong đạo ngoài đời (!) (và cũng qua đó tranh thủ được sự đồng tình của HĐGMVN, thậm chí cả Vatican!).

        Giữa những tin đồn khó kiểm chứng ấy, lúc 8 giờ sáng hôm Thứ Sáu 09-4, Đức Cha Giuse bất thần trở về khiến những người có tinh thần lạc quan vội vã suy đoán là ngài sẽ tiếp tục ở lại với đoàn chiên tổng giáo phận Hànội. Nhưng chỉ mấy ngày sau, những sự thật đau lòng đã lần hồi được phơi bày trước công luận.

        Từ Paris Pháp quốc, một nguồn tin cho hay nếu không có biến cố nào thay đổi vào giờ chót thì, tháng 10 tới đây, Đức Cha Ngô Quang Kiệt, TGM Hànội sẽ chính thức rời bỏ chức vụ! Và mấy ngày sau đó, từ Việt Nam một linh mục già, đạo hạnh, uy tín cũng gửi ra một điện thư khẩn báo, có nội dung như sau:

        "Tôi vừa được tin khá chính thức là Tòa Thánh đã sắp xếp ĐC Nhơn ra Hànội làm phó tổng giám mục có quyền kế vị, còn ĐC Kiệt vẫn làm tổng giám mục nhưng rút lui về ở Châu Sơn lấy lý do mất ngủ v.v… Nghe tin này chúng tôi rất buồn phiền và bực bội… Xin các anh chị ở hải ngoại làm chiến dịch lên tiếng thế nào để bênh vực Giáo hội thấp cổ bé miệng Việt Nam…"

        Đến sáng Thứ Năm 22-4-2010, một phần những tin đồn đoán đã biến thành sự thật: văn phòng tòa TGM Hànội đưa tin: TT đã chính thức cử GM Nhơn làm phó TGM Hànội. Và như vậy, gần như số phận của đức TGM Giuse Ngô Quang Kiệt đã được định đoạt. Nặng nhất là Ngài sẽ chính thức rời chức vụ hiện tại vào thời điểm tháng 10 tới đây để khi ấy GM phó sẽ đương nhiên lên thay hầu đẹp lòng Nhà nước. Hoặc nhẹ hơn, nhưng nhìn vào cảnh ngộ cũng không kém phần tệ hại, là ĐC Kiệt vẫn tại vị (và tại vị bao lâu, như thế nào là một chuyện khác).

        Cả hai khả năng kể trên xét về nhiều mặt đều xấu như nhau.

        Thứ nhất, sự kiện Đức Cha Kiệt được giữ lại trong vai trò TGM 6 tháng nữa phải chăng là nằm trong một mưu toan nhằm làm giảm đi sự bùng nổ về phản ứng của tập thể 350 ngàn giáo dân với một linh mục và giám mục đoàn kiên cường, bất khuất thuộc giáo tỉnh Hànội? Nếu đúng như vậy thì quả đã có sự tính toán rất kỹ càng, cẩn trọng của các bên liên hệ. Rõ ràng người ta sợ phản ứng bất thuận lợi từ đám đông quần chúng tín hữu vốn rất quý mến ĐC Giuse, vị lãnh đạo tinh thần mà họ tin cậy, coi như người Cha đáng mến, hơn thế, một người anh, người bạn luôn gần gũi, luôn sẵn sàng chia sẻ buồn vui, sướng khổ, may mắn, bất hạnh với họ. Vì thế cần phải có một thời gian nào đó để tập cho quen, hầu thích nghị với một chuyện "đã rồi". Và người ta hy vọng từ nay tới tháng 10 là thời gian có thể coi là tạm đủ. Trong 6 tháng, 180 ngày ấy, trên danh nghĩa Đức Cha Kiệt vẫn còn là TGM Hanội, nhưng thực tế, do một sự sắp xếp nào đó, phần lớn thì giờ ngài sẽ có mặt tại nhà dòng Phước Sơn ở Nho quan với lý do để điều trị "chứng bệnh mất ngủ" từng được nói tới trước đây.

        Thứ hai, ĐC Kiệt vẫn tại vị, nhưng dựa vào tiền đề ngài đang bị chứng bệnh mất ngủ (thường có khả năng dẫn tới xáo trộn tâm sinh lý) người ta sẽ thu xếp để ngài đi tĩnh dưỡng ở Nho Quan dài dài trong khi mọi việc lớn nhỏ trong giáo tỉnh sẽ do GM phó Nguyễn Văn Nhơn đảm nhiệm. Bề ngoài có vẻ như không có gì nghiêm trọng, nhưng thực tế cũng chẳng khác gì chuyện ĐC Giuse bị loại khỏi tổng giáo phận Hànội!

        Sau khi tin bổ nhiệm tân TGM phó Hànội trở thành chính thức, ngay lập tức một cơn sốt chưa từng thấy đã bùng vỡ trong dư luận đồng bào Công giáo ở trong cũng như ngoài nước. Hai văn kiện công bố trên mạng của HĐGM được GM Nguyễn Văn Khảm chuyển ra (1) bài phỏng vấn ĐC Kiệt và (2) bài dựa vào nội dung những câu trả lời của ĐC Kiệt trong bài phỏng vấn để chỉ trích và bác khước những tin tức, những bài phân tích, nhận định của trang lưới Nữ Vương Công Lý là chỉ có "nửa sự thật", người đọc hiểu ngay dụng ý của người viết nhằm trấn an dư luận hầu làm dịu đi cơn sốt kể trên. Qua ngôn từ và văn phong không mấy xa lạ,, người ta dễ dàng nhận ra ai là người chấp bút hai văn kiện này cũng như bài "Hội Đồng Giám Mục Việt Nam: Lên Tiếng hay Không Lên Tiếng" và Lá Thư Chúc Xuân ký tên HY Mẫn và GM Khảm công bố trung tuần tháng 01-2010 nhưng lại cố tình đề ngày 25-12-1009, chỉ với mục đích khỏi phải lên tiếng về biến cố Thánh Giá bị đập tan nát ở Đồng Chiêm ngày 05-1-2010.

        Mời quý độc giả theo dõi tất cả những bài nhận định, phê bình, phân tích của các thức giả khắp nơi chung quanh vấn đề thời sự này được đăng tải trên DĐGD số 102 để nhận ra tính cách trầm trọng và buồn bã trong tình hình GHVN cũng như GH hoàn vũ hiện nay.

        Xuyên qua tất cả những ý kiến, quan điểm ấy, chúng ta rút ra được mấy nhận định:

        1.- Thái độ gian ngoan, xảo trá của đảng và nhà nước CSVN đã đạt tới mức thượng thừa qua những lời tuyên bố huênh hoang, úp mở của Nguyễn Tấn Dũng thời gian gần đây là đã "phân hóa" (!) được, không những Hoa Thịnh Đốn mà còn cả Vatican! Thật ra, dù biện hộ cách nào thì cũng khó che dấu được một sự thật hiển nhiên là Tòa Thánh đã có những chọn lựa bất bình thường có thể phương hại tới uy danh không chỉ của HĐGMVN. Nguyên nhân chỉ vì Vatican đã không có được những thông tin chính xác, khả tín và đầy đủ về bộ mặt thật lọc lừa, trí trá, bất nhân, vô đạo, hoàn toàn đi ngươợc lại Tin Mừng của chế độ cộng sản Hànội cũng như nội tình phức tạp, thiếu hiệp nhất –nếu không muốn nói là chia rẽ- trong HĐGMCGVN sau những năm tháng dài bị đảng và nhà nước cộng sản thao túng, xâm nhập và chi phối một cách có hệ thống. Trên một phương diện khác, Tòa Thánh cũng mắc vào sai lầm là đã nuôi ảo tưởng về một đường lối ngoại giao cởi mở với Việt Nam sẽ mở đường tháo gỡ những bế tắc trong mối liên hệ giũa Vatican và Bắc Kinh lâu nay.

        Bằng những hứa hẹn, ngon ngọt nơi đầu môi chót lưỡi trong những cuộc thăm viếng Tòa Thánh thời gian qua, cả Nguyễn tấn Dũng, Nguyễn Minh Triết và chế độ Hànội đã đánh lừa được Vatican bằng cách tạo ra cái hy vọng hão huyền là mối liên hệ giữa nhà nước và Giáo hội Việt Nam nếu được cải thiện sẽ mở đường cho việc thiết lập bang giao và cuộc viếng thăm VN của Giáo hoàng Biển Đức XVI trở thành hiện thực trong sớm chiều. Dĩ nhiên, đổi lại Tòa Thánh phải có một nhượng bộ nào đó. Trong trường hợp này, cấp thời là mượn tay Vatican để giải quyết những khó khăn, nhức óc mà nhà cầm quyền độc tài độc đảng đã, đang và có thể còn phải đối diện dài dài trước thái độ bất chấp mọi hiểm nguy sẵn sàng xuống đường, tập trung cầu nguyện đòi hỏi công bằng, lẽ phải, tự do tôn giáo và nhân quyền, nhân phẩm của cả ngàn giáo dân. Xa hơn, và cũng quan trọng hơn là tháo gỡ cái gốc của vấn đề: đó là việc loại bỏ vai trò lãnh đạo của Đức Cha Giuse Ngô Quang Kiệt tại giáo tỉnh Hànội.

        Dấu chỉ nhượng bộ đầu tiên được nhìn thấy qua nội dung lá thư của Hồng y Crescensio Bertone, Quốc Vụ Khanh Tòa Thánh gửi Đức Cha Giuse Ngô Quang Kiệt ngày 30 tháng 01.2008 đưa tới việc chấm dứt tức khắc những buổi cầu nguyện ở tòa Khâm sứ vào giữa thời điểm phong trào này đang lên cao. Thứ đến là những nguồn tin về việc đưa Giám Mục Nguyễn Văn Nhơn đương kim chủ tịch HĐGMVN, một vị từng mang tiếng là mềm yếu, ủy mị, thân nhà nước, không được lòng giáo dân, về làm Tổng Giám Mục phó có quyền kế vị để chuẩn bị thay thế Đức Tổng Giuse Ngô Quang Kiệt mà bản thông báo của văn phòng TGM công bố hôm 22-4-2010 đã trở thành sự thật –một sự thật đau thương, chua chat và tủi hổ, không chỉ cho Đức Cha Giuse, cho tập thể giáo dân, giáo sĩ, giám mục TGP Hànội, mà cho toàn thể mọi tín hữu Công giáo.

        2.- "Trăm dâu đổ đầu tằm". Đấy là câu nói cửa miệng của người bình dân VN. Vì thế dư luận có lý để quy lỗi cho Tòa thánh phải chịu trách nhiệm qua những động thái liên hệ tới hoàn cảnh GHCGVN trong thời gian qua. Bởi lẽ theo giáo luật, việc tuyển bổ, thuyên chuyển cũng như chuẩn nhận đơn từ chức của Giám mục thuộc thẩm quyền Tòa Thánh. Tuy nhiên, với truyền thống tôn trọng quyết định của các Giáo hội địa phương, hơn nữa trong hoàn cảnh Việt Nam không có vị Khâm sứ, nhất là trong tình trạng thiếu phương tiện và nhân sự hiện nay, mọi quyết định quan trọng của Vatican không thể không tùy thuộc vào quan điểm và đề nghị của HĐGM. Đề cập cơ cấu này, ngay lập tức người ta nghĩ tới ba khuôn mặt lớn, nhiều ảnh hưởng. Đó là: GM Nguyễn Văn Nhơn, chủ tịch HĐGM, hai TGM cai quản hai tổng giáo phận Sàigòn và Huế là Phạm Minh Mẫn và Nguyễn Như Thể. Và như thế tiếng là ý kiến của cả Hội Đồng nhưng thực tế chỉ phản ánh quan điểm của một thiểu số có ảnh hưởng trong đạo ngoài đời trong đó có ba khuôn mặt tiêu biểu kể trên. Cho nên, người tín hữu CG trong nước có óc hài hước thường mỉa mai mệnh danh cơ cấu này là có "Hội" nhưng không có "Đồng"!

        Đàng khác, do hoàn cảnh đặc thù của Giáo Hội Việt Nam bị đặt dưới ách thống trị hà khắc của chế độ cộng sản vô thần và do những nhượng bộ quá đáng của HĐGM dẫn tới những tệ trạng bị nhà nước không chế đến nỗi từ việc tuyển sinh nhập chủng viện, đưa thuyết Mác-xít vào giảng dạy các linh mục tương lai, tới việc truyền chức, bổ nhiệm, thuyên chuyển linh mục, nhất là giám mục đều phải thông qua chế độ. Điều này cho thấy việc Vatican bổ nhiệm GM Nhơn chắc chắn không thể không có sự can thiệp của nhà cầm quyền Hànội

        Tuy nhiên, nếu Tòa Thánh có sự sai lầm, phần quan trọng vẫn nằm trong trách nhiệm của các Giám mục. Giả dụ may mắn chúng ta có được một HĐGM uy tín, xứng đáng, hiệp nhất, bao gồm những Giám mục đạo đức, hết lòng yêu mến Giáo hội, luôn đứng về phía giáo dân, có dủ dũng lược và tâm hồn trong sáng, cương trực để biết coi thường danh lợi và sự an nguy của bản thân để dám đối đầu với sự ác trong một chế độ mà sự tha hóa, bệ rạc, phi nhân tính đã tới mức báo động đỏ, đến nỗi cả những đảng viên kỳ cựu, những công thần một thời của chế độ và những phụ nữ chân yếu tay mềm cũng phải lên tiếng chống lại, thì hẳn rằng Giáo hội sẽ được nhờ. Trong trường hợp ấy, những quyết định sai lầm, tai hại của Vatican, nếu có, sẽ giảm thiểu rất nhiều, giản dị vì nó đã được lọc qua cái nhìn ngay chính, nhất quán của các Giám mục.

        3.- Xuyên qua phản ứng nhạy bén và tức thời của của giáo dân và giáo sĩ thuộc giáo tỉnh Hànội trước những tin xấu vừa qua, chúng ta thấy rõ sự trưởng thành của người tín hữu Công giáo Việt nam trong thế kỷ này. Đã qua rồi thái độ lãnh cảm, thờ ơ với thân mệnh Giáo Hội và cung cách "vâng lời tối mặt" của thời xa xưa. Người tín hữu công dân CGVN hôm nay đã và đang thực sự sống lại cái cảm thức của các cộng đoàn tín hữu tiên khởi. Họ muốn được trực tiếp đóng góp phần mình vào những vấn đề trong đạo ngoài đời như lời dạy của cố Giáo Hoàng Gioan Phaolô II trong Tông Thư Người Tín Hữu Giáo Dân của ngài công bố năm 1988.

        Sau thời gian ba tháng tiếp xúc trao đổi với các tầng lớp giáo dân, bao gồm cả giáo sĩ, giáo phẩm miền bắc, khi trở lại Hoa Kỳ cha giáo Giuse Cao Phương Kỷ, linh hướng nguyệt san Diễn Đàn Giáo Dân đã khẳng quyết là nếu vì một căn do nào đó Đức TGM Ngô Quang Kiệt phải rời bỏ giáo tỉnh Hànội thì việc tìm người thay thế ngài sẽ không dễ. Tập thể giáo dân ở đây sẽ không thụ động để mặc cho HĐGM, dù với sự đồng tình của Tòa Thánh, muốn cử ai thì cử. Điều khó khăn là bằng cách nào có thể chọn được một mẫu người mục tử đạo đức, bén nhạy, can đảm, năng động và được lòng giáo dân như Đức TGM Giuse?

        Gần đây người ta cũng được đọc những bài có nội dung lên án trang mạng Nữ Vương Công Lý, châm biếm, chỉ trích các linh mục Nguyễn Ngọc Tỉnh, Vũ Khởi Phụng của một cây bút từng có những bài viết chống lại những thành phần đấu tranh cho tự do tôn giáo, cho nhân quyền, nhân phẩm Việt Nam ở quốc nội, kể cả linh mục Nguyễn Văn Lý. Luận điệu này cũng vừa được VietCathllic News lập lại trong bài viết đưa lên mạng ngày 16-4-2010. Nhưng khi tin GM Nguyễn Văn Nhơn được Vatican chính thức bổ nhiệm làm TGM phó Hànội đúng như những tiết lộ của mạng NVCL thì bài viết này đã được gỡ bỏ!

        Sự kiện HY Phạm Minh Mẫn bất ngờ có mặt trong Đại Hội Lòng Chúa Thương Xót do linh mục Nguyễn Trường Luân tổ chức ở Long Beach hôm Chúa Nhật 11-4 vừa qua hiện vẫn còn là một đề tài được nhiều người nhắc đến, không chỉ ở nam California, Hoa Kỳ, mà khắp nơi có người Việt nam cư ngụ trên thế giới. Mời độc giả theo dõi những bài viết liên hệ trên DĐGD số này, để qua đó có thể hình dung được tâm trạng bất bình của công luận đối với HY Mẫn và LM Luân ra sao.

Diễn Đàn Giáo Dân