Trước hết, chế độ cộng sản đã áp đặt một cách có hệ thống thuyết vô thần duy vật trên toàn dân, đặc biệt trên giới trẻ trong các trường đại học và trung học. Đảng cộng sản đã áp đặt chủ thuyết này một cách triệt để, như chứng từ của một nhà khoa học, tiến sĩ Phạm Như Ngọc, nguyên Trưởng Phòng vật lý hạt nhân tại Viện vật lý, Viện khoa học Việt Nam:

Trong khi dạy giáo lý dự tòng, tôi hỏi mấy sinh viên công giáo đi cùng với bạn mình: "Các anh chị tin có Thiên Chúa không?". Họ trả lời: "Có". Tôi hỏi tiếp: "Các anh chị có xác tín có Thiên Chúa không?". Họ lắc đầu. Với trí khôn không xác tín có Thiên Chúa, thì niềm tin của họ không có căn bản. Tin Chúa, tin Giáo Hội có vững nếu họ xác tín qua lý trí rằng có Thiên Chúa tạo thành vũ trụ và con người. Với sự yếu kém của trí khôn đang bị thuyết duy vật vô thần chi phối, họ sẽ mất hết đức tin và chỉ giữ đạo theo thói quen.

Trước tình trạng này, có lẽ Hội Đồng Giám Mục, cách riêng là Ủy ban Giáo lý và Đức tin nên tính đến việc in ra hàng triệu tài liệu chống lại thuyết vô thần duy vật đang tàn phá khốc liệt con người Việt Nam, cách riêng con em chúng ta đang bị đe dọa mất đức tin. Sau bao nhiêu năm, chẳng lẽ Hội Đồng Giám Mục vẫn ngồi yên trước sự dối trá căn bản này của cộng sản sao?

Ai cũng thấy bầu cử giả hiệu của đảng cộng sản. Bầu cử là phải có tự do ứng cử, tự do chọn người để bầu. Trong chế độ cộng sản, đảng chọn người rồi bắt nhân dân đi bầu, vừa gian dối vừa tốn kém. Tôi đã không đi bầu và đã kêu gọi mọi người không đi bầu. Đáng lẽ ra, Hội Đồng Giám Mục phải tố cáo sự giả dối này và không đi bầu để nhân dân thấy trò bịp bợm này; thay vì thê, các Đức Giám Mục cũng đi bầu như ai vì sợ, vì muốn an thân, mặc cho người dân, con cái của mình cùng tham gia vào trò hề bầu cử giả hiệu. Giáo Hội phải bảo vệ sự thật, chứ không thể chấp nhận trò giả dối này. Nếu Hội Đồng Giám Mục không đi bầu và tuyên bố lý do, thì chắc rằng chế độ này không thể làm trò hề ấy năm này qua năm khác được. Bầu cử là một trò hề, thì Quốc hội cũng là một trò hề. Họ là đại biểu của ai? Đâu phải của toàn dân. Họ được đảng bầu chọn. Nhân dân đi bỏ phiếu cho những người đảng chọn, để cho thế giới lầm tưởng là có dân chủ, có bầu cử tự do.

Chưa hết. Hiến pháp 1992 lại chấp nhận cho đảng cộng sản cướp chính quyền sẽ lãnh đạo mãi mãi. Do đó, tôi và nhiều lãnh đạo tôn giáo như Phật Giáo thống nhất, Hòa Hảo, Cao Đài đã lên tiếng đòi hủy bỏ điều 4 Hiến pháp (tức là điều chấp nhận cho đảng cộng sản giữ quyền lãnh đạo muôn năm) và đòi bỏ cả Hiến pháp 1992. Trong khi đó, Hội Đồng Giám Mục Việt Nam vẫn im lặng, chịu đựng, không có một tuyên bố nào phê phán Hiến pháp đó.

Nhân hội nghị của Liên Hiệp Quốc tại Vinena (nước Áo) về nhân quyền (14.06.1993), tôi đã cực lực lên án cộng sản vi phạm mọi nhân quyền của nhân dân Việt Nam. Qua cuộc phỏng vấn của đài RFI một ngày trước hội nghị, tôi yêu cầu hội nghị Liên Hiệp Quốc đòi đảng cộng sản Việt Nam tôn trọng "tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do hội họp, tự do bầu cử… Con người phải được pháp luật bảo vệ, không bị bắt bớ một cách bừa bãi. Chính những cái đó là căn bản cho cuộc sống của người dân".

Ngày 09.09.2001, trong khi Quốc hội khóa 10 ra nghị quyết thành lập ủy ban dự thảo sửa đổi bổ sung một số điều của Hiến pháp 1992, tôi đã lên tiếng yêu cầu bỏ điều 4 Hiến pháp và bỏ luôn cả Hiến pháp 1992. Phải soạn thảo một hiến pháp mới phản ánh ý nguyện của toàn dân. Phải hủy bỏ Hiến pháp 1992 vì nó không giá trị. Phải bầu ra một Quốc hội lập hiến với những dân biểu được nhân dân bỏ phiếu tự do. Bản hiến pháp phải xác định tính cách độc lập 3 quyền căn bản: quyền lập pháp (quốc hội), quyền tư pháp (tòa án), quyền hành pháp (nhà nước). Thiết lập đa nguyên, đa đảng để mọi người dân được tự do chọn lựa một thể chế chính trị và nói lên những đòi hỏi chính đáng của mình. Các quyền căn bản của con người như: tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do đi lại, tự do cư trú, cách riêng tự do tôn giáo phải được hiến pháp mới xác định rõ ràng và ngăn cấm Nhà Nước giới hạn hay hủy bỏ như đã xảy ra với Hiến pháp 1992.

Lẽ ra trong những điều nói trên, Hội Đồng Giám Mục phải chỉ đạo cho con cái của mình, chứ không thể yên lặng cộng tác vào trò hề của chế độ cộng sản.

Một sự dối trá khác là nền giáo dục đang phá hoại cuộc sống tinh thần của toàn dân, nhất là của giới trẻ. Trong bài tham luận đọc tại đại hội nhà văn Việt Nam lần thứ 8 (tháng 07.2010), nhà văn Trần Mạnh Hảo đã cay đắng tố cáo sự dối trá của nền giáo dục ở Việt Nam:

Tình trạng giáo dục như thế, mà Hội Đồng Giám Mục, người lãnh đạo Giáo Hội Công giáo, lãnh đạo đời sống tinh thần của dân tộc, vẫn im lặng năm này qua năm khác, trong khi sự dối trá trong giáo dục ảnh hưởng nguy hại đến nhận thức và tinh thần của con em ta.

Với những dối trá nói trên, ảnh hưởng đến con người Việt Nam hôm nay và cả dân tộc mai sau, tôi xin đề nghị Hội Đồng Giám Mục nghiêm túc suy nghĩ xem Giáo Hội phải làm gì, chứ không thể ngồi yên, mặc cho những dối trá đó càng chồng chất lên dân tộc ta, lên con em công giáo của ta.

Cuối cùng, với một chế độ phá hoại con người như thế, với những người cướp chính quyền vênh váo áo mũ sống giả dối và tàn phá tôn giáo như thế, tôi thú thực không thể hiểu nổi cảnh các giám mục sắp hàng một, bắt đầu là hồng y, rồi tổng giám mục, giám mục… ôm hôn thắm thiết những con người ấy. Lại một trò hề giả dối không chịu được. Tôi đã từng nói với Ban tôn giáo Thành phố Sài Gòn: đừng nói "Ban tôn giáo", nhưng là "Ban phá tôn giáo". Xin các đấng đừng bày trò giả dối ấy nữa.

Mỗi năm, vào cuối tháng 10, Giáo Hội Việt Nam cử hành lễ truyền giáo. Có thánh lễ long trọng. Có bài giảng thuyết về vấn đề truyền giáo. Có quyên tiền giúp việc truyền giáo. Rồi chấm hết! Có vẻ là Giáo Hội Công Giáo Việt Nam hiện nay coi việc truyền giáo như đã chấm dứt với các vị thừa sai ngoại quốc và với việc lập hàng giáo phẩm Việt Nam, chứ không đẩy mạnh việc truyền giáo cho hơn 85 triệu người Việt Nam, mặc dù Công Giáo chỉ chiếm 6 – 7 triệu người. Tuy chỗ này chỗ kia, nhất là đối với anh chị em sắc tộc thiểu số, vẫn có những nhà thừa sai tiếp tục truyền giáo, nhưng đối với phần lớn anh em người Kinh, hình như không còn truyền giáo. Thực tế cho thấy: hình như Giáo Hội tổ chức các giáo phận, các giáo xứ, các hội đoàn… là để phục vụ người Công Giáo. Mỗi giáo phận, mỗi giáo xứ có những hội đoàn, nhưng thường không có hội đoàn nào chuyên lo truyền giáo. Các anh chị em giáo dân, ví dụ như Hội Legio, thì làm việc tông đồ chung chung và thỉnh thoảng cũng giúp ít người theo Đạo, nhưng chưa phải là một tổ chức chuyên lo truyền giáo.

Trong hoàn cảnh của chúng ta hiện nay, để việc truyền giáo được đẩy mạnh cho 85 triệu dân Việt Nam, tôi đề nghị :

Việc đầu tiên là phải gây ý thức nhu cầu truyền giáo liên tục, chứ không chỉ tổ chức khánh nhật truyền giáo qua loa, mỗi năm một lần, đôi khi còn sơ sài, không bằng lễ bổn mạng của cha xứ, hay các hội đoàn. Phải gây ý thức liên tục tại nhà thờ, nơi các hội đoàn. Cần gây ý thức về sự cấp bách phải truyền giáo, nhất là vì thời kỳ này là thời kỳ cộng sản truyền bá thuyết vô thần duy vật phá tôn giáo. Nhờ được gây ý thức, người Công Giáo, bằng cách này cách khác, sẽ luôn luôn chú ý đem Tin Mừng của Chúa cho những con người và những gia đình ở gần họ.

Để các linh mục, tu sĩ, giáo dân có những hiểu biết về tâm lý, tôn giáo, phương pháp truyền giáo…, Hội Đồng Giám Mục phải tổ chức những trường huấn luyện truyền giáo cho linh mục, tu sĩ, giáo dân. Trong đó, những hiểu biết đầy đủ và đúng đắn về các đạo làm người ở Việt Nam (như Đạo Phật, Đạo Khổng, Đạo Cao Đài, Đạo Hòa Hảo…), là quan trọng, giúp các nhà truyền giáo có thể tế nhị và cởi mở mà nói về Chúa và Hội Thánh cho những anh chị em chưa biết Chúa.

Tôi xin kể một kinh nghiệm. Hồi tôi bị cộng sản quản chế 3 năm ở Cần Giờ, tôi đã làm việc truyền giáo ở xã An Thới Đông. Khi ấy, ở An Thới Đông chưa ai theo Đạo Chúa, đa số theo Đạo Cao Đài. Nhìn thấy Bàn Thiên của các gia đình đó, tôi nhớ gương thánh Phaolô giảng đạo cho người Hy Lạp xưa khi ngài nhìn thấy bàn thờ kính thần vô danh của họ. Tôi cũng lợi dụng Bàn Thiên thờ Trời trong mỗi gia đình ở An Thới Đông để nói về Chúa Trời cho anh chị em ở đó. Nhờ vậy, tôi đưa họ về với Chúa nhưng không bỏ cái tốt cái đẹp của đạo làm người mà họ đã có từ xa xưa. Trong 17 năm (1993-2010), An Thới Đông đã từ chỗ không có ai theo Đạo Chúa đến chỗ có hơn 600 tân tòng. Hiện nay, cứ theo phương pháp đó, anh em DCCT vẫn tiếp tục truyền giáo ở đây, và mỗi năm có thêm hơn 60 người tân tòng theo Chúa, theo cả gia đình chứ không phải một vài người theo Đạo để cưới hỏi như đa số người học Đạo vì hôn nhân trong các xứ đạo khác.

Đó là chưa có huấn luyện truyền giáo đặc biệt. Nếu chúng ta có trường chuyên huấn luyện truyền giáo, chắc công việc truyền giáo sẽ hiệu quả hơn, và sẽ có nhiều người tự nguyện theo Đạo Chúa.

Hội Đồng Giám Mục Việt Nam có Uỷ ban Truyền Giáo, nhưng vì nhiều lý do, Ủy Ban này chưa thực hiện được việc truyền giáo cho cả Giáo Hội Việt Nam. Trong các lý do đó, tôi nghĩ có vấn đề nhân sự.

Ủy ban Truyền Giáo do một giám mục làm Chủ tịch. Nhưng có nhất thiết phải như thế không? Các Đức Cha đều rất bận bịu trong việc quản trị và phục vụ giáo phận được trao phó cho các ngài làm chủ chăn, nên rất khó toàn tâm toàn trí lo việc truyền giáo cho cả Giáo Hội. Ngay cả những Đức Cha tận tình và thành công trong việc truyền giáo cho người Thượng như Đức Giám mục Kontum, thì việc tổ chức truyền giáo cấp toàn quốc cũng là một nhiệm vụ khó khăn, vì ngài phải lo việc truyền giáo cho người Thượng ở giáo phận của ngài. Nay nhiệm vụ Chủ tịch Ủy ban Truyền Giáo được trao cho Đức Cha Giuse Nguyễn Năng, Giám mục Phát Diệm, nguyên Giám đốc Chủng Viện, hình như ít có kinh nghiệm lăn lộn trên các vùng truyền giáo, nên tôi nghĩ chắc ngài sẽ phải vất vả hơn rất nhiều.

 Vấn đề không phải là Đức Cha nào đứng đầu Ủy ban Truyền Giáo. Tôi thiết nghĩ Hội Đồng Giám Mục có thể đề cử một linh mục, Triều hay Dòng, có kinh nghiệm truyền giáo, đứng đầu Uỷ ban Truyền Giáo của Giáo Hội Việt Nam, với đầy đủ quyền hành để tổ chức việc truyền giáo cho toàn thể Giáo Hội Việt Nam. Còn nếu chức vụ Chủ tịch Ủy ban Truyền Giáo nhất thiết phải do một giám mục đảm nhận, thì chúng ta vẫn có thể xin Tòa Thánh phong chức giám mục cho một linh mục có nhiều kinh nghiệm truyền giáo, có khả năng tổ chức trường huấn luyện người truyền giáo, tổ chức trong các giáo phận những nhóm người làm truyền giáo v.v. Vị giám mục ấy không bận coi một giáo phận, mà chỉ chuyên lo việc truyền giáo, thì chắc rằng việc truyền giáo sẽ có nhiều kết quả tốt.

Trên đây là vài ý nghĩ đã nung nấu con tim tôi rất nhiều. Nhân lễ truyền giáo năm nay, tôi xin bày tỏ nỗi lòng tha thiết của tôi vào cuối cuộc đời hơn 90 năm làm người và hơn 61 năm làm linh mục. Mong Hội Đồng Giám Mục Việt Nam ngày càng ý thức sứ mạng truyền giáo của Giáo Hội hôm nay, vì bản chất Giáo Hội là truyền giáo. Tôi nghĩ chúng ta phải dành nhiều nhân lực và tài lực để lo việc truyền giáo hơn là xây cất những toà giám mục đồ sộ và những nhà thờ nguy nga…