Duyên Trời
FX. Vũ Sinh Hiền

        Naêm 1949, laøng queâ toâi vaøo teà, thuoäc quyeàn kieåm soaùt cuûa quaân lieân hieäp Phaùp, caùch tænh lî Nam Ñònh khoaûng 18 caây soá. Vaøi khaåu mousqueton coå loã, vaøi thuøng löïu ñaïn quaû noå, quaû tòt, vaäy maø cuõng laäp boùt ngay taïi thaùp chuoâng nhaø thôø, lính höông doõng goàm moät soá trai traùng trong laøng, döôùi quyeàn chæ huy cuûa moät oâng ñoäi moät thôøi töøng laø lính thôï toøng quaân sang Phaùp (ONS – ouvrier non speùcialiseù). Mong manh quaù, ñeâm ñeâm du kích Vieät minh veà laøng, chóa loa vaøo boùt keâu goïi lính doõng ñi theo caùch maïng. Baát oån nhö vaäy, boá toâi beøn ñöa gia ñình leân thaønh phoá Nam Ñònh laäp nghieäp vôùi ngheà thôï may “tailleur civil et militaire” baûng hieäu ghi baèng tieáng Phaùp, trí nhôù cuûa tuoåi thô vaãn coøn ñaäm neùt.
Thaønh phoá vöøa qua cuoäc tieâu thoå khaùng chieán, taát caû nhaø cöûa ñeàu bò ñoát hoaëc giaät saäp ñeå quaân Phaùp khoâng coøn choã nöông thaân, tröø phoá Khaùch, phoá cuûa ngöôøi Trung Hoa (Mareùchal Foch). Ngay phía döôùi phoá Khaùch ñi veà höôùng bôø soâng, moät caên nhaø laàu beâ toâng coát theùp maø mìn ñaõ khoâng ñuû maïnh ñaùnh saäp toaøn boä, taàng treät coøn nguyeân veïn, naùm ñen nhöng truù möa naéng ñöôïc. Chuû cuûa caên nhaø coù leõ ñaõ ñi taûn cö. Gia ñình toâi cö nguï taïi ñoù tröôùc khi thueâ ñöôïc caên nhaø soá 27 Phoá Haøng Ñaøn vaø tröng baûng hieäu. Töø nhaø toâi ra Nhaø Thôø Lôùn Nam Ñònh khoaûng 50 meùt.
Cuõng trong naêm naøy, linh muïc Phaoloâ Leâ Ñaéc Troïng, moät linh muïc treû môùi chòu chöùc naêm tröôùc ñoù, veà xöù Nam Ñònh, coù cha giaø Pheâroâ Nguyeãn An Vöôïng laøm chính xöù thay coá Cao (Vacquier) ñaõ bò maát tích tröôùc ñoù. Cha Troïng ñaëc traùch Tröôøng Leâ Baûo Tònh beân caïnh nhaø thôø maø toâi theo hoïc hai nieân khoùa (lôùp Tö vaø lôùp Ba) tröôùc khi leân Haø Noäi gia nhaäp Ñeä Töû Vieän Doøng Chuùa Cöùu Theá ôû Thaùi Haø. Cha Troïng laäp Hoäi Nghóa Binh Thaùnh Theå maø toâi laø moät trong nhöõng hoäi vieân ñaàu tieân: “Toâi ñaây nghóa binh, quaû laø veû vang thay, loøng ñaày ôn Chuùa….” Toâi coøn nhôù lôøi ca theo ñieäu nhaïc cuûa baøi “Je suis chreùtien…..”. Thænh thoaûng ñöôïc giuùp leã cho cha Leâ Ñaéc Troïng: “Ad Deum qui letificat juventutem meam”, tieáng Latinh, tuoåi thô chuùng toâi ñoïc nhö maùy maø chöa hieåu gì.
Thaùng 8 Naêm 2007, toâi veà laïi thaønh Nam ñöùng nghieâm tröôùc maët Ñöùc Cha Phaoloâ Leâ Ñaéc Troïng vaø doõng daïc haùt “Toâi ñaây nghóa binh…” cha cöôøi thích thuù gaëp laïi teân nghóa binh thaønh Nam (coù leõ) cuoái cuøng saép vaøo tuoåi coå lai hy. Ngaøi taëng toâi taäp hoài kyù “Nhöõng caâu chuyeän veà moät thôøi” (Taäp 1) vôùi lôøi ñeà taëng vaø chöõ kyù run run khoâng ñöôïc troøn vaønh roõ neùt.
Veà laïi Saigon, moät hoâm (Thaùng 4/ 2009) chaäm raõi ñoïc laïi nhöõng trang vieát cuûa Ñöùc Cha Phaoloâ Leâ Ñaéc Troïng, ñeán ñoaïn ngaøi keå veà caùi ñeâm toaøn quoác khaùng chieán (19/12/1946), Ñaïi Chuûng Vieän Xuaân Bích Lieãu Giai Haø Noäi maø luùc ñoù thaày phoù teá Leâ Ñaéc Troïng ñang laø tröôûng traøng, ñaõ phaûi giaûi taùn trong hoãn loaïn vaø kinh hoaøng. Ñöùc Cha Troïng vieát:
“Sau 50 naêm, caùc thaày giaùo veà chaàu Chuùa heát. Caû traêm hoïc troø trong thôøi gian caùc ngaøi ñaøo luyeän, chæ coøn laïi Ñöùc Hoàng Y Phaïm Ñình Tuïng, Ñöùc Cha Leâ Ñaéc Troïng, Cha Chính Gioan Ñoã Toâng, Cha Giaùo Giuse Nguyeãn Ngoïc Oaùnh, Cha Giaø Baøng (taát caû thuoäc Haø Noäi). Ñöùc Cha Cöông (Haûi Phoøng), Cha Khieát (Höng Hoùa), Cha Khuaát (Thanh Hoùa), Cha Khaán, Cha Tröông, 2 Cha Lòch, Cha Döông (Mieàn Nam). Taát caû chæ coøn coù theá. Con soá coøn soùt nhoû ñi daàn daàn gaàn vôùi tuoåi 80 hay ngoaøi 80. Nhö vaäy, aûnh höôûng Chuûng vieän Xuaân Bích ñaõ traûi daøi 2/3 Theá kyû. Vaø hy voïng coøn keùo daøi trong nhieàu Theá kyû maëc duø chính bieán ñeâm 19/12/1946 ñaõ chaám döùt hoaït ñoäng cuûa tröôøng Xuaân Bích Haø Noäi” (Ñöùc Cha Phaoloâ Leâ Ñaéc Troïng “Nhöõng caâu chuyeän veà moät thôøi” (Taäp 1, trang 48, Haø Noäi 2006).
Toâi giaät mình, bôûi leõ taát caû nhöõng teân tuoåi treân ñaây, caû caùi khu vöôøn ñaïi thuï naøy, ñeán giôø naøy chæ coøn laïi moät caây duy nhaát: Ñöùc Cha Phaoloâ Leâ Ñaéc Troïng ñang ôû tuoåi 91.
Toâi voäi vaøng khaên goùi ra Haø Noäi. Taïi Nhaø Chung Haø Noäi, saùng saùng toâi ñöôïc haïnh phuùc giuùp Ñöùc Cha daâng leã, chæ hai cha con, vôùi oâng boõ Thaäp ngöôøi ñaõ giuùp vieäc Ñöùc Cha töø treân 40 naêm nay. Theá laø sau 60 naêm, cha con laïi ñöôïc beân nhau trong böõa tieäc thaùnh, chæ coù ñieàu khaùc bieät laø 60 naêm tröôùc cha con xöôùng thöa baèng tieáng Latinh, nay thì troïn Thaùnh leã baèng tieáng Vieät, chieác kính luùp trong tay, Ñöùc Cha chaäm raõi töøng haøng, chieác löng coøng xuoáng treân Saùch Leã Roma. Sau Thaùnh leã, beân chieác maùy ghi aâm, toâi haàu chuyeän Ñöùc Cha. Ngai vấn còn minh maãn, gioïng noùi roõ raøng khoâng heà loä chuùt meät moûi, thöôøng xuyeân pha laãn tieáng cöôøi laïc quan vaø nhaân aùi.
ÔÛ Saigon, giöõa luùc nhöõng ngöôøi Phaùt Dieäm di cö haøo höùng chuaån bò veà queâ döï Leã Taán Phong Taân Giaùm Muïc cuûa Giaùo Phaän, Ñöùc Cha Giuse Nguyeãn Naêng, vò Giaùm Muïc thöù 100 cuûa Giaùm Muïc Ñoaøn ngöôøi Vieät Nam dự lieäu vaøo ngaøy 08/9/2009, thì toâi ñöôïc tin Ñöùc Cha Phaoloâ ñang hoân meâ sau cuoäc giaûi phaãu tuyeán tieàn lieät. Hoâm 07/9/2009, taïi Phaùt Dieäm toâi ñöôïc tin Ñöùc Cha ñaõ giaõ töø coõi ñôøi. Sau nhöõng ngaøy töng böøng leã laïc ôû Phaùt Dieäm, toâi laïi baloâ leân vai sang Nam Ñònh döï leã an taùng Ñöùc Cha Phaoloâ luc 15g ngaøy 09 thaùng 9 Naêm 2009 taïi Nhaø Thôø Lôùn Nam Ñònh. Toâi ñöùng ôû saân nhaø thôø trong caùi naéng choùi chang, ñuùng choã maø caùch ñaây 60 naêm Ñoaøn Nghóa Binh Thaùnh Theå nghieâm chænh saép haøng vôùi côø hieäu, vôùi khaên quaøng, vôùi muõ Caloâ coù gaén huy hieäu. Chuù beù nghóa binh hoâm naøo nay ôû tuoåi 70, baloâ treân vai, nheã nhaïi buïi baëm, cuùi ñaàu tieãn bieät cha giaø, trong luùc quan taøi Ñöùc Cha Phaoloâ ñöôïc ñaët ngay tieàn ñình nhaø thôø, cuõng ñuùng laø choã maø caùch ñaây 60 naêm, cha linh höôùng Leâ Ñaéc Troïng khaên nghóa binh quaøng coå, tay caàm quyeån kinh nhaät tuïng ban huaán töø daïy doã boïn nghóa binh Thaùnh Theå chuùng toâi tröôùc luùc vaøo nhaø thôø döï Thaùnh leã Chuùa Nhaät.
Chieàu nay, Thaùnh leã cuoái cuøng cuûa Ñöùc Cha Phaoloâ Leâ Ñaéc Troïng daâng vôùi Giaùo Phaän Haø Noäi, vôùi Giaùo Hoäi Vieät Nam. Sau ñoù Ñöùc Cha seõ an nghæ trong loøng Nhaø Thôø Lôùn Nam Ñònh, ñôïi ngaøy soáng laïi. Giaùo Phaän Haø Noäi, Giaùo Hoäi Vieät Nam vónh bieät Ñöùc Cha Phaoloâ giöõa luùc maø coõi ngöôøi ta coøn ñang ngoån ngang traêm beà. Ñöùc Cha veà Thieân Ñaøng xin Ñöùc Cha caàu baàu cho Giaùo Phaän vaø Giaùo Hoäi Vieät Nam.

Saigon, Thaùng 09 Naêm 2009